Λεωνίδας Βουρλιώτης Η εισαγωγή του «πολλαπλού βιβλίου» στην ελληνική εκπαίδευση παρουσιάστηκε ως μια σημαντική τομή. Περισσότερες επιλογές, μεγαλύτερη ελευθερία στον εκπαιδευτικό, πλουραλισμός στη γνώση. Ωστόσο, όπως συχνά συμβαίνει, η πράξη έρχεται να δοκιμάσει τη θεωρία. Και σε ορισμένες περιπτώσεις, να την εκθέσει.
Ένα τέτοιο περιστατικό καταγράφεται σε σχολικό βιβλίο Άλγεβρας και Γεωμετρίας της Α΄ Λυκείου, που εκδόθηκε στο πλαίσιο του πολλαπλού βιβλίου από φροντιστηριακό οργανισμό. Στις πρώτες κιόλας σελίδες του, εντοπίζεται ενεργός σύνδεσμος (link), ο οποίος οδηγεί απευθείας στην ιστοσελίδα φροντιστηρίου — και όχι απλώς στον εκδοτικό φορέα.
Το γεγονός αυτό δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο. Δεν είναι απλώς μια τεχνική λεπτομέρεια. Είναι ένα ζήτημα που αγγίζει τον πυρήνα της εκπαιδευτικής δεοντολογίας.
Γιατί το σχολικό βιβλίο δεν είναι ένας ουδέτερος χώρος. Είναι το βασικό εργαλείο μάθησης, το σημείο αναφοράς για τον μαθητή, ο «φορέας» της δημόσιας εκπαιδευτικής πολιτικής. Όταν μέσα σε αυτόν τον χώρο ενσωματώνονται ενεργοί σύνδεσμοι που οδηγούν σε ιδιωτικές υπηρεσίες —και μάλιστα με σαφή εμπορική στόχευση— τότε δημιουργείται ένα επικίνδυνο προηγούμενο.
Να το ξαναπούμε: Η ύπαρξη ενός τέτοιου συνδέσμου δεν είναι ουδέτερη. Δεν πρόκειται για μια απλή παραπομπή σε επιστημονική πηγή ή σε υποστηρικτικό υλικό. Πρόκειται για άμεση πρόσβαση σε έναν χώρο που προωθεί υπηρεσίες επί πληρωμή. Και αυτό, όταν απευθύνεται σε ανήλικους μαθητές μέσα από το επίσημο σχολικό εγχειρίδιο, εγείρει σοβαρά ζητήματα.
Το τρίτο επίπεδο προβληματισμού αφορά τον έλεγχο και τη διαδικασία έγκρισης του υλικού. Πώς είναι δυνατόν ένα σχολικό εγχειρίδιο να περιλαμβάνει ενεργό link προς φροντιστήριο χωρίς να έχει εντοπιστεί ή αξιολογηθεί; Υπήρξε έλεγχος; Υπήρξαν όρια; Ή μήπως η ταχύτητα εφαρμογής του πολλαπλού βιβλίου άφησε «παράθυρα» που τώρα αρχίζουν να φαίνονται;
Σχολικό βιβλίο με εικόνα κρεμάλας στη Γ΄ Γυμνασίου: Παιδαγωγικό λάθος ή θεσμική αστοχία;
Ένα νέο περιστατικό έρχεται να πυροδοτήσει έντονο προβληματισμό γύρω από το περιεχόμενο και τη διαδικασία έγκρισης των σχολικών βιβλίων στο πλαίσιο του «πολλαπλού βιβλίου». Αφορμή αυτή τη φορά αποτελεί σελίδα του βιβλίου Ιστορίας της Γ΄ Γυμνασίου, στην οποία περιλαμβάνεται εικόνα που παραπέμπει ευθέως σε σκηνή εκτέλεσης, με εμφανή την κρεμάλα.
Η συγκεκριμένη επιλογή, πέρα από την ισχυρή συναισθηματική φόρτιση που προκαλεί, εγείρει σοβαρά ερωτήματα για την παιδαγωγική καταλληλότητα του υλικού που εισέρχεται στη σχολική τάξη – και μάλιστα σε μαθητές εφηβικής ηλικίας.
Διπλό ζήτημα: περιεχόμενο και εικόνα
Το ζήτημα, όπως αναδεικνύεται, δεν περιορίζεται μόνο στην εικόνα. Σύμφωνα με επισημάνσεις εκπαιδευτικών, το συγκεκριμένο θέμα δεν προβλέπεται από το Νέο Πρόγραμμα Σπουδών. Αυτό σημαίνει ότι δεν τίθεται απλώς θέμα «ύφους» ή «αισθητικής», αλλά ουσιαστικής απόκλισης από το θεσμικό πλαίσιο που ορίζει τι και πώς διδάσκεται.
Η υπόθεση, επομένως, αποκτά διπλή διάσταση:
- Απόκλιση από το προβλεπόμενο περιεχόμενο
- Χρήση έντονα βίαιου εικονιστικού υλικού
Και τα δύο μαζί δημιουργούν ένα εκρηκτικό μείγμα που δύσκολα μπορεί να δικαιολογηθεί παιδαγωγικά.
Η εικόνα δεν είναι ποτέ «ουδέτερη»
Σε ένα σχολικό εγχειρίδιο, η εικόνα δεν λειτουργεί απλώς ως συνοδευτικό στοιχείο. Είναι φορέας μηνυμάτων, συναισθημάτων και ερμηνειών.
Μια σκηνή που παραπέμπει σε εκτέλεση, με όλα τα συμβολικά φορτία που τη συνοδεύουν –βία, τιμωρία, δημόσιος εξευτελισμός– δεν μπορεί να θεωρηθεί ουδέτερη. Πολύ περισσότερο όταν απευθύνεται σε μαθητές που βρίσκονται ακόμη σε διαδικασία διαμόρφωσης της ιστορικής και κοινωνικής τους συνείδησης.
Η χρήση τέτοιων εικόνων απαιτεί αυστηρή τεκμηρίωση, σαφή διδακτικό σκοπό και εξαιρετική φειδώ. Διαφορετικά, κινδυνεύει να λειτουργήσει όχι ως εργαλείο κατανόησης, αλλά ως στοιχείο εντυπωσιασμού ή ακόμη και σοκ.
Ποιος και πώς αξιολόγησε;
Τα ερωτήματα που προκύπτουν είναι πλέον θεσμικά:
- Ελέγχθηκε από το ΙΕΠ η συμβατότητα του περιεχομένου με το Νέο Πρόγραμμα Σπουδών;
- Εξετάστηκε από το ΙΕΠ η παιδαγωγική καταλληλότητα της εικόνας;
- Υπήρξε ενιαίο και αυστηρό πλαίσιο αξιολόγησης για όλα τα βιβλία;
Αν το περιεχόμενο δεν προβλέπεται από το πρόγραμμα και παρ’ όλα αυτά εγκρίθηκε, τότε τίθεται ζήτημα αξιοπιστίας της ίδιας της διαδικασίας.
Αν, από την άλλη, δεν εντοπίστηκε κατά τον έλεγχο, τότε εγείρονται ερωτήματα για την επάρκεια του μηχανισμού αξιολόγησης του ΙΕΠ.
----------
Το σχολικό βιβλίο δεν είναι απλώς ένα εργαλείο. Είναι ένα όριο. Καθορίζει τι θεωρούμε κατάλληλο να διδάξουμε, πώς το παρουσιάζουμε, τι αξίες μεταφέρουμε.
Όταν αυτό το όριο θολώνει, τότε δεν διακυβεύεται μόνο η ποιότητα της γνώσης. Διακυβεύεται η ίδια η φυσιογνωμία της εκπαίδευσης.
Και αυτό είναι κάτι που δεν μπορεί να περάσει απαρατήρητο – ούτε να αντιμετωπιστεί με σιωπή.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Τέλος τα παλιά διπλώματα: Τι αλλάζει για όλους τους οδηγούς
Διορισμοί εκπαιδευτικών 2026: Το ΦΕΚ με τα νέα πτυχία που «ξεκλειδώνουν» 10.000 μόνιμες θέσεις
