Λεωνίδας Βουρλιώτης Το ελληνικό σχολείο βρίσκεται ξανά σε φάση «μετασχηματισμού». Νέες ψηφιακές πλατφόρμες, διαδραστικοί πίνακες, εργαστήρια δεξιοτήτων, αξιολογήσεις και δείκτες απόδοσης συνθέτουν μια εικόνα εκσυγχρονισμού. Το ερώτημα όμως παραμένει επίμονο: πρόκειται για ουσιαστική αναβάθμιση της μόρφωσης ή για μια σταδιακή μετατόπιση προς ένα σχολείο που παράγει βεβαιώσεις αλλά όχι γνώση;
Ο όρος «προσοντούχοι αγράμματοι» ακούγεται ίσως σκληρός. Περιγράφει όμως μια πραγματικότητα που αρκετοί εκπαιδευτικοί παρατηρούν στην τάξη: μαθητές με πιστοποιήσεις, ψηφιακές δεξιότητες και συμμετοχές σε προγράμματα, αλλά με δυσκολία στη γραπτή έκφραση, στη σύνθεση επιχειρημάτων και στην ιστορική κατανόηση.
Από τη γνώση στις δεξιότητες
Τα τελευταία χρόνια, η έμφαση μετακινείται σταθερά από τη γενική μόρφωση στις λεγόμενες «ήπιες» και «οριζόντιες» δεξιότητες. Συνεργασία, προσαρμοστικότητα, επιχειρηματικότητα, ανθεκτικότητα: έννοιες που αντανακλούν τις απαιτήσεις μιας ρευστής αγοράς εργασίας.
Η εκπαίδευση, ωστόσο, δεν είναι μόνο προθάλαμος απασχόλησης. Είναι και ο χώρος όπου ο μαθητής έρχεται σε επαφή με τη φιλοσοφία, την ιστορία, την επιστημονική σκέψη, τη γλώσσα ως εργαλείο κατανόησης του κόσμου. Όταν το βάρος γέρνει υπερβολικά προς τη «χρησιμότητα», υπάρχει ο κίνδυνος η ουσία της μόρφωσης να υποχωρεί.
«Μαθαίνω πώς να μαθαίνω» – αλλά τι μαθαίνω;
Το σύνθημα «μαθαίνω πώς να μαθαίνω» παρουσιάζεται ως απάντηση στη ραγδαία απαξίωση της πληροφορίας. Σε έναν κόσμο τεχνητής νοημοσύνης και διαρκών τεχνολογικών αλλαγών, η ευελιξία θεωρείται κλειδί.
Όμως χωρίς σταθερό γνωστικό υπόβαθρο, χωρίς βάθος και συνδέσεις ανάμεσα στα αντικείμενα, η μάθηση κινδυνεύει να γίνει επιφανειακή. Ο κατακερματισμός της γνώσης σε θεματικά projects και σύντομες ενότητες δημιουργεί συχνά αποσπασματική εικόνα του κόσμου — χωρίς ιστορική συνέχεια ή θεωρητική εμβάθυνση.
Το ψηφιακό άλμα και οι σκιές του
Ο ψηφιακός εξοπλισμός των σχολείων, οι πλατφόρμες ασύγχρονης μάθησης και η μονιμοποίηση στοιχείων τηλεκπαίδευσης παρουσιάζονται ως εργαλεία ισότητας και εκσυγχρονισμού.
Στην πράξη, όμως, το ψηφιακό περιβάλλον δεν λειτουργεί πάντα εξισωτικά. Οι ανισότητες πρόσβασης, η διάσπαση προσοχής, η αντικατάσταση της ζωντανής σχέσης μαθητή–εκπαιδευτικού από οθόνες, δημιουργούν νέα παιδαγωγικά ερωτήματα.
Το σχολείο δεν είναι μόνο μεταφορά πληροφορίας. Είναι κοινότητα, διάλογος, σύγκρουση ιδεών. Και αυτό δύσκολα αντικαθίσταται από ένα «υβριδικό» μοντέλο.
Αξιολόγηση και μετρήσιμα αποτελέσματα
Με την ενίσχυση της τυποποιημένης αξιολόγησης και των διαγνωστικών εξετάσεων, το σχολείο εισέρχεται σε μια κουλτούρα μετρήσιμων επιδόσεων. Η λογική των δεικτών και των συγκρίσεων επιδιώκει βελτίωση της ποιότητας.
Το ερώτημα είναι αν η ποιοτική μάθηση αποτυπώνεται εύκολα σε πίνακες και στατιστικά. Όταν το βάρος πέφτει στη μέτρηση, υπάρχει ο κίνδυνος η εκπαιδευτική διαδικασία να προσαρμόζεται στο «τεστ» και όχι στις πραγματικές μορφωτικές ανάγκες.
Ένα σχολείο για την αγορά ή για τη δημοκρατία;
Η συζήτηση για το μέλλον της εκπαίδευσης δεν είναι τεχνική — είναι βαθιά πολιτική και παιδαγωγική. Θέλουμε ένα σχολείο που θα εξοπλίζει απλώς ευέλικτους εργαζόμενους ή πολίτες με ιστορική γνώση, γλωσσική επάρκεια και κριτική σκέψη;
Το 2026, η τεχνολογία είναι παρούσα παντού. Η πρόκληση δεν είναι αν θα μπει στο σχολείο — έχει ήδη μπει. Η πρόκληση είναι να μη χαθεί η ισορροπία: να μη μετατραπεί η Παιδεία σε διαχείριση δεξιοτήτων και πιστοποιήσεων, αλλά να παραμείνει χώρος καλλιέργειας σκέψης και δημοκρατικής συνείδησης.
Το διακύβευμα, τελικά, δεν είναι αν το σχολείο θα είναι ψηφιακό. Είναι αν θα παραμείνει μορφωτικό.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
