Είναι πράγματι απορίας άξιο το πώς η ελληνική κοινωνία αναζητεί, εδώ και πολλές δεκαετίες, λύσεις σε μείζονα προβλήματα εστιάζοντας στα ελάσσονα. Η ακούσια ή εκούσια μετατόπιση του συλλογικού ενδιαφέροντος στο μερικό, ως πρόταση επίλυσης του γενικού, αποτελεί βασική αιτία της γενικότερης αδυναμίας μας να δίνουμε ουσιαστικές λύσεις σε παγιωμένες παθογένειες του κράτους μας.
Μια από αυτές και το εκπαιδευτικό μας σύστημα, που νοσεί βαθιά και γοερά επί μακρόν, προκαλώντας τις συλλογικές μας αντοχές και υπονομεύοντας την αποτελεσματικότητα της κοινωνίας μας να ανταποκριθεί στο εκθετικά μεταβαλλόμενο διεθνές περιβάλλον.
Ο λάθος τρόπος προσέγγισης του προβλήματος
Και αντί να εστιάζουμε στις αιτίες που έχουν οδηγήσει σε ένα σχολείο ανίκανο να διεγείρει πνευματικά τα παιδιά μας και να τα καταστήσει λειτουργικούς χρήστες της υποτιθέμενης γνώσης που αποκτούν, εστιάζουμε στις διαδικασίες πιστοποίησής της, που γνωρίζουμε πια μετά βεβαιότητας ότι δεν παρέχεται αποτελεσματικά, όπως καταδεικνύουν και τα δεδομένα πλήθους μελετών.
Είναι σα να αναζητά ένα κράτος, του οποίου οι κάτοικοι μένουν σε παραγκουπόλεις, να ανακαλύψει το καλύτερο σύστημα πιστοποίησης της δομικής επάρκειας των κτηρίων του. Και το πλέον παράδοξο; Να πιστεύει ότι αν το βρει θα μετατρέψει τις παράγκες σε κτίσματα συμβατά με όλες τις προδιαγραφές της σύγχρονης τεχνολογίας. Αυτό ακριβώς κάνουμε, κατ’ αναλογία, όταν θεωρούμε ότι λύση στα δομικά προβλήματα του εκπαιδευτικού μας συστήματος θα δώσουν οι όποιες αλλαγές αφορούν τον τρόπο πιστοποίησης της κτηθείσας γνώσης, αλλά και πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Αντίστροφη της λογικής
Στο σύστημα των Πανελλαδικών χρεώνεται συχνά η απαξίωση του Λυκείου και η απώλεια της εκπαιδευτικής του αυτονομίας. Με αυτόν τον τρόπο, όμως, αντιστρέφουμε πλήρως τη λογική: παραβλέπουμε ότι η ίδια η δομή και η λειτουργία του Λυκείου είναι εκείνη που αδυνατεί να κινητοποιήσει το ενδιαφέρον των μαθητών και να ανταποκριθεί στις γνωστικές τους ανάγκες. Άλλωστε, ούτε στο Γυμνάσιο, που δεν υπάρχουν Πανελλαδικές, τα δεδομένα είναι τόσο διαφορετικά ώστε να μας πείθουν περί του αντιθέτου.
Τα δύο διακριτά προς επίλυση ζητήματα
Οφείλουμε να αναγνωρίσουμε ότι ένα εκπαιδευτικό σύστημα δομημένο με αρχές και μεθόδους του 19ου αιώνα δεν μπορεί να ανταποκριθεί στις απαιτήσεις του 21ου. Και, κυρίως, να ξεκαθαρίσουμε ότι υπάρχουν δύο διακριτά προβλήματα, τα οποία συστηματικά συγχέουμε:
1) Η κατάρρευση του δημόσιου σχολείου και η συνακόλουθη αναξιοπιστία των τίτλων που παρέχει.
2) Ο τρόπος πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, ο οποίος -μέσω του υπάρχοντος συστήματος των Πανελλαδικών- πέρα από αδιάβλητος δεν είναι ούτε ορθολογικός, ούτε δίκαιος, ούτε ελαστικός, και φαίνεται να έχει εξαντλήσει τις αντοχές της ελληνικής κοινωνίας,
Όσο αυτά τα 2 προβλήματα συγχέονται και θεωρούνται σχεδόν ταυτόσημα, δε λύνεται ούτε το ένα, ούτε το άλλο.
Προτάσεις επίλυσης
Το πρώτο πρόβλημα, που είναι και το σημαντικότερο, απαιτεί ενεργοποίηση του συνόλου της εκπαιδευτικής κοινότητας και σύγκρουση με ισχυρά παγιωμένες κουλτούρες αδράνειας και μικροδιαφθοράς. Απαιτεί επίσης και έναν μακρόπνοο και δυναμικό σχεδιασμό, που δυστυχώς το κράτος μας ουδέποτε μας έχει πείσει ότι είναι ικανό να επιτελέσει. Ενδεικτικό και το ότι στον έβδομο χρόνο διακυβέρνησης της παρούσας Κυβέρνησης, εκδηλώνεται η πρόθεση έναρξης σχετικού διαλόγου. Δεν απαιτούνται απλές παρεμβάσεις αλλά αλλαγή παραδείγματος (κατά Kuhn) με βασικούς άξονες:
- Τη μετατόπιση από το παρωχημένο πληροφοριοκεντρικό στο ουσιαστικό δεξιοκεντρικό εκπαιδευτικό σύστημα που δεν βλέπει το μυαλό των παιδιών ως δοχείο που πρέπει να γεμίσει, αλλά ως φωτιά που πρέπει να ανάψει, κατά τη διάσημη και τόσο πλούσια σε νόημα, φράση του Πλούταρχου.
- Την αλλαγή της κουλτούρας της εξέτασης. Στο υπάρχον σύστημα η εξέταση αποτελεί το επίκεντρο της διδακτικής διαδικασίας, με τους πάντες -διδάσκοντες και διδασκόμενους- να εστιάζουν την προσπάθειά τους σ’ αυτήν. Αυτό καταστρέφει πραγματικά τη μαθησιακή διαδικασία. Η εξέταση μπορεί να γίνει μέσο για τη διάγνωση των αδυναμιών τόσο των μαθητών , όσο και του ίδιου του συστήματος. Οι σύγχρονες διαδικτυακές πλατφόρμες μετάδοσης γνώσης μπορούν να μας δώσουν ένα ωραίο παράδειγμα για τον τρόπο που μια σύντομη ηλεκτρονική εξέταση μετά από κάθε διδακτική ενότητα μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά για τον έλεγχο αφομοίωσης της διδαχθείσας ύλης.
- Την αποκατάσταση της αξιοπρέπειας του επαγγέλματος του εκπαιδευτικού με τη συνακόλουθη παροχή των απαραίτητων μέσων για τη διεξαγωγή ενός σύγχρονου και δυναμικού εκπαιδευτικού έργου. Σίγουρα οι δηλώσεις του τύπου «ο τσάμπας πέθανε» δε δείχνουν το δρόμο προς τον οποίο πρέπει να κινηθούμε.
- Την αποκατάσταση της αξιοπρέπειας του εκπαιδευτικού περιβάλλοντας με κτηριακή και υλικοτεχνική υποδομή που θα εμπνέει και θα υποβοηθά την εκπαιδευτική δημιουργία.
- Την καλλιέργεια κοινοτικής κουλτούρας στο σχολείο, ικανής να αγκαλιάζει κάθε παιδί και να του προσφέρει ψυχική θαλπωρή και πνευματική «ζεστασιά», αφουγραζόμενη τις αγωνίες του και τα όποια του προβλήματα.
- Την ενσωμάτωση στη δομή του μηχανισμών διάγνωσης και διόρθωσης των παθογενειών του σε χρόνους ρεαλιστικούς και πάντως ικανούς να μη το οδηγούν στην παρακμή.
Το δεύτερο -αυτό του τρόπου εισαγωγής αλλά και πιστοποίησης της κτηθείσας γνώσης- λύνεται σχετικά ευκολότερα, αλλά απαιτεί την εμπλοκή ανθρώπων με πραγματική επαφή με την εκπαίδευση, οι οποίοι να έχουν βιώσει και εντοπίσει επί του πεδίου τις δυσλειτουργίες και παθογένειες του υπάρχοντος συστήματος, όπως και τα όποια πλεονεκτήματά του.
Ένα σύγχρονο και ζωντανό εκπαιδευτικό σύστημα, συμβατό με τα τρέχοντα παιδαγωγικά δεδομένα, είναι εκείνο που θα ενεργοποιήσει τους μαθητές να εμπλακούν ενεργά στην εκπαιδευτική διαδικασία, αναζωογονώντας το ενδιαφέρον τους και δίνοντας ουσιαστική αξία στους τίτλους που θα αποκτήσουν. Δε θα δώσουν οι τίτλοι αξία και νόημα στο σχολείο, ούτε οι διαδικασίες απόκτησής τους. Όσο καλές και να γίνουν αυτές στην καλύτερη περίπτωση θα αποτυπώσουν αξιόπιστα αυτό που ήδη είναι κοινός τόπος: το ότι η εκπαίδευση νοσεί.
«Τα ράσα δεν κάνουν τον παπά»!
Το κρίσιμο ερώτημα, επομένως, δεν είναι αν χρειαζόμαστε ένα νέο απολυτήριο, αλλά τι είδους σχολείο θέλουμε. Αν δεν προηγηθεί η ουσιαστική αναβάθμιση της εκπαιδευτικής διαδικασίας, καμία αλλαγή στον τρόπο αξιολόγησης δεν μπορεί να αποτελέσει την από καιρού απαιτούμενη μεταρρύθμιση.
Το απολυτήριο είναι εργαλείο. Η Παιδεία είναι ο στόχος. Το αν καταφέρουμε να την παρέχουμε στα παιδιά μας θα κρίνει και το συλλογικό μας μέλλον.
Καιροί ου μενετοί!
* Φυσικός, Εκπ/κός Φροντιστής , Εκπαιδευτικός Αναλυτής
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
