Λεωνίδας Βουρλιώτης Η αλγοριθμική βιντεο-επιτήρηση και η αναγνώριση προσώπου επεκτείνονται με ταχείς ρυθμούς στην Ευρωπαϊκή Ένωση, ακόμη και μετά την ψήφιση του AI Act που φιλοδοξεί να θέσει σαφή όρια στη χρήση της τεχνητής νοημοσύνης. Παρά τις ρυθμιστικές προβλέψεις, τα νομικά «παραθυράκια» φαίνεται να πολλαπλασιάζονται, επιτρέποντας τη σταδιακή κανονικοποίηση πρακτικών μαζικής παρακολούθησης στον δημόσιο χώρο.
Το αποτέλεσμα; Ένα τοπίο όπου η τεχνολογία προηγείται της δημοκρατικής λογοδοσίας, ενώ οι κοινωνίες καλούνται εκ των υστέρων να προσαρμοστούν.
Τι προβλέπει – και τι δεν αποτρέπει – το AI Act
Το AI Act κατατάσσει τα συστήματα αναγνώρισης προσώπου σε «υψηλού κινδύνου» εφαρμογές και, κατ’ αρχήν, απαγορεύει τη βιομετρική ταυτοποίηση σε πραγματικό χρόνο σε δημόσιους χώρους. Ωστόσο:
Προβλέπονται εξαιρέσεις για λόγους «εθνικής ασφάλειας» και «σοβαρών εγκλημάτων».
Η χρήση εκ των υστέρων (ex post) αναγνώρισης προσώπου επιτρέπεται ευρύτερα.
Η ευθύνη ερμηνείας μεταφέρεται σε μεγάλο βαθμό στα κράτη-μέλη.
Αυτό το πλαίσιο δημιουργεί, σύμφωνα με οργανώσεις ψηφιακών δικαιωμάτων, ένα γκρίζο πεδίο όπου η τεχνολογία εφαρμόζεται πριν αξιολογηθούν επαρκώς οι κοινωνικές και νομικές της συνέπειες.
Είναι αποτελεσματική η αναγνώριση προσώπου στην καταπολέμηση του εγκλήματος;
Ακτιβιστές και ερευνητές αμφισβητούν έντονα την αποτελεσματικότητα της τεχνολογίας:
Μελέτες δείχνουν υψηλά ποσοστά ψευδώς θετικών αποτελεσμάτων, ιδιαίτερα σε γυναίκες, νέους και άτομα με σκούρο χρώμα δέρματος.
Σε χώρες όπου εφαρμόστηκε πιλοτικά, τα ποσοστά πρόληψης εγκλήματος δεν βελτιώθηκαν σημαντικά.
Αντίθετα, αυξήθηκαν οι περιπτώσεις λανθασμένων ταυτοποιήσεων και άδικων ελέγχων.
Όπως επισημαίνουν ειδικοί, η τεχνολογία «δεν είναι ουδέτερη»: αντανακλά τις προκαταλήψεις των δεδομένων με τα οποία εκπαιδεύεται.
Από την ασφάλεια στη μαζική επιτήρηση
Η βασική ανησυχία δεν αφορά μόνο την τεχνολογία, αλλά τη μετατόπιση του ορίου ανάμεσα στην ασφάλεια και την ελευθερία. Η συνεχής καταγραφή, ανάλυση και αποθήκευση βιομετρικών δεδομένων:
Δημιουργεί ένα καθεστώς διαρκούς επιτήρησης.
Επηρεάζει την ελευθερία συνάθροισης και έκφρασης.
Ενισχύει την αίσθηση ότι ο πολίτης είναι ύποπτος εκ προοιμίου.
Δεν είναι τυχαίο ότι αρκετοί αναλυτές παραπέμπουν σε δυστοπικές αναφορές, από τον Όργουελ έως σύγχρονες σειρές επιστημονικής φαντασίας, για να περιγράψουν την κατεύθυνση αυτών των πρακτικών.
Ένα ευρωπαϊκό ντοκιμαντέρ στο επίκεντρο της συζήτησης
Το θέμα φωτίζεται διεξοδικά σε ντοκιμαντέρ της ARTE, το οποίο εξετάζει πώς η αναγνώριση προσώπου εξαπλώνεται στην Ε.Ε. παρά τους θεσμικούς περιορισμούς.
Το βίντεο είναι διαθέσιμο έως τις 17 Μαρτίου 2026.
Διατίθεται σε 10 γλώσσες μέσω της ευρωπαϊκής συνεργασίας μέσων ενημέρωσης EMOVE Hub.
Στη σύμπραξη συμμετέχουν, μεταξύ άλλων, τα Balkan Insight (BIRN), Sinopsis (BIRN Romania), El País, Gazeta Wyborcza, Internazionale, Ir, Η Καθημερινή, Le Soir και Telex.
Το εγχείρημα χρηματοδοτείται από την Ευρωπαϊκή Ένωση, έπειτα από πρόσκληση της DG CNECT στο πλαίσιο των Πολυμεσικών Δράσεων της Ε.Ε.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Πώς τα χρήματά σας «φεύγουν» αθόρυβα από τον τραπεζικό σας λογαριασμό
Σπίτι με 50 ευρώ το μήνα για δημόσιους υπαλλήλους: Το νέο πρόγραμμα που αλλάζει τα δεδομένα
