Δύο μικρές τεχνητές «νησίδες» επιπλέουν πλέον στα νερά της Μικρής Πρέσπας, έχοντας έναν πολύ συγκεκριμένο σκοπό: να γίνουν ασφαλή καταφύγια για τους πελεκάνους που αναπαράγονται σε έναν από τους σημαντικότερους υγροτόπους της Ευρώπης.
Πρόκειται για δύο ειδικά κατασκευασμένες πλωτές εξέδρες, οι οποίες τοποθετήθηκαν στη λίμνη προκειμένου να προσφέρουν στα σπάνια πτηνά ασφαλείς θέσεις για να δημιουργήσουν τις φωλιές τους και να μεγαλώσουν τους νεοσσούς τους.
Τη δράση πραγματοποίησε η Μονάδα Διαχείρισης Εθνικού Πάρκου Πρεσπών και Προστατευόμενων Περιοχών Δυτικής Μακεδονίας του ΟΦΥΠΕΚΑ σε συνεργασία με την Εταιρεία Προστασίας Πρεσπών.
Ένας από τους σημαντικότερους τόπους των πελεκάνων
Η επιλογή της Μικρής Πρέσπας μόνο τυχαία δεν είναι.
Ο υγρότοπος αποτελεί έναν από τους ελάχιστους στον κόσμο όπου Αργυροπελεκάνοι και Ροδοπελεκάνοι δημιουργούν μεικτές αποικίες, ενώ μέχρι το 2022 στη λίμνη βρισκόταν η μεγαλύτερη αποικία Αργυροπελεκάνων παγκοσμίως.
Τα τελευταία χρόνια, ωστόσο, αυτή η μοναδική κοινότητα πτηνών βρέθηκε αντιμέτωπη με δύο πολύ σοβαρές απειλές.
Η πρώτη ήρθε το 2022, όταν η έξαρση της γρίπης των πτηνών προκάλεσε μεγάλες απώλειες στον πληθυσμό τους.
Η δεύτερη εξελίσσεται πιο αργά, αλλά αλλάζει το ίδιο το τοπίο στο οποίο ζουν.
Είναι η λειψυδρία.
Όταν οι φυσικές νησίδες έπαψαν να είναι νησιά
Η παρατεταμένη ανομβρία των τελευταίων ετών είχε ως αποτέλεσμα να υποχωρήσει σημαντικά η στάθμη της Μικρής Πρέσπας, φτάνοντας σε ιστορικά χαμηλά επίπεδα το 2025.
Και αυτή η μεταβολή δεν αφορά μόνο την εικόνα της λίμνης.
Οι μικρές φυσικές νησίδες που χρησιμοποιούσαν οι πελεκάνοι για να φωλιάσουν άρχισαν, εξαιτίας της υποχώρησης του νερού, να συνδέονται με την ξηρά.
Το φυσικό «τείχος» προστασίας που δημιουργούσε το νερό χάθηκε.
Αυτό σήμαινε ότι χερσαίοι θηρευτές μπορούσαν πλέον να προσεγγίσουν πολύ ευκολότερα τις αποικίες, δημιουργώντας σοβαρό κίνδυνο κυρίως για τα αυγά και τους νεοσσούς.
Κάπου εκεί γεννήθηκε και η ιδέα των πλωτών καταφυγίων.
Δύο τεχνητά νησιά 42 τετραγωνικών μέτρων
Οι δύο εξέδρες έχουν επιφάνεια 42 τετραγωνικών μέτρων η καθεμία και σχεδιάστηκαν ώστε να λειτουργούν ουσιαστικά ως τεχνητές νησίδες.
Συναρμολογήθηκαν αρχικά στην όχθη και στη συνέχεια ρυμουλκήθηκαν μέσα στη λίμνη, στην περιοχή «Κρίνα», κοντά στα σημεία όπου βρίσκονται ήδη οι αποικίες των πελεκάνων.
Η κατασκευή τους, όμως, δεν ολοκληρώνεται με την τοποθέτησή τους στο νερό.
Πριν αρχίσει η νέα αναπαραγωγική περίοδος, οι επιφάνειές τους θα καλυφθούν με καλάμια, ώστε να αποκτήσουν χαρακτηριστικά όσο το δυνατόν πιο κοντινά στο φυσικό περιβάλλον των πτηνών.
Τα ίδια υλικά θα μπορούν παράλληλα να χρησιμοποιηθούν από τους πελεκάνους για την κατασκευή των φωλιών τους.
Με αυτόν τον τρόπο δημιουργείται μια μικρή ασφαλής περιοχή που παραμένει απομονωμένη από την ξηρά ακόμη και όταν η στάθμη του νερού υποχωρεί.
Η λύση που έχει ήδη δοκιμαστεί στην Κερκίνη
Η συγκεκριμένη παρέμβαση δεν αποτελεί ένα εντελώς άγνωστο πείραμα.
Ανάλογες τεχνητές υποδομές έχουν χρησιμοποιηθεί στη λίμνη Κερκίνη, όπου σταθερές πλατφόρμες έχουν προσφέρει ασφαλείς χώρους φωλιάσματος στους πελεκάνους και φιλοξενούν πλέον τον αναπαραγόμενο πληθυσμό τους.
Η εμπειρία αυτή δημιουργεί προσδοκίες ότι κάτι αντίστοιχο μπορεί να συμβεί και στη Μικρή Πρέσπα.
Και ίσως η εικόνα δύο τεχνητών εξεδρών μέσα σε μια τεράστια λίμνη να μοιάζει με μια μικρή ανθρώπινη παρέμβαση.
Στην πραγματικότητα, όμως, πίσω της κρύβεται μια πολύ μεγαλύτερη ιστορία.
Καθώς η λειψυδρία μεταβάλλει τους υγροτόπους και οι φυσικές ισορροπίες γίνονται ολοένα πιο εύθραυστες, η προστασία ενός είδους μπορεί να εξαρτάται πλέον από τη δυνατότητά μας να προσαρμοζόμαστε στις νέες συνθήκες.
Στη Μικρή Πρέσπα, αυτή η προσπάθεια πήρε τη μορφή δύο μικρών πλωτών νησιών.
Και αν όλα εξελιχθούν όπως σχεδιάζεται, σε λίγους μήνες πάνω τους δεν θα υπάρχουν μόνο καλάμια.
Θα υπάρχουν φωλιές, αυγά και μια νέα γενιά πελεκάνων.
