Δυστυχώς το σχολείο δεν έχει την τέχνη στη θέση που της αξίζει. 'Ολες τις τέχνες. Αντίθετα, έχουν αφαιρεθεί τα καλλιτεχνικά τελείως από το Λύκειο. Επίσης, στα άλλα μαθήματα δεν υπάρχει ο χρόνος να ενσωματωθεί η τέχνη, καθώς η ύλη δεσμεύει τους εκπαιδευτικούς.
Τι όμορφο που θα ήταν το μάθημα αλλιώς... Ας φανταστούμε λίγο.
Ένα παιδί στέκεται μπροστά σε έναν πίνακα ζωγραφικής. Ο εκπαιδευτικός θα μπορούσε απλώς να του πει το όνομα του ζωγράφου, τη χρονολογία δημιουργίας του έργου και σε ποιο καλλιτεχνικό ρεύμα ανήκει.
Θα μπορούσε όμως να κάνει κάτι εντελώς διαφορετικό.
Να το ρωτήσει: Τι βλέπεις; Τι νομίζεις ότι συνέβη λίγο πριν από τη στιγμή που ζωγράφισε ο καλλιτέχνης; Τι αισθάνεται αυτός ο άνθρωπος; Αν μπορούσε να μιλήσει, τι θα έλεγε; Τι χρώμα έχει για σένα ο φόβος; Πού βρίσκεται η μοναξιά μέσα στον πίνακα; Τι θα άλλαζες αν μπορούσες να μπεις μέσα στο έργο;
Και ξαφνικά ο πίνακας δεν είναι πια ένας πίνακας.
Έχει γίνει μάθημα γλώσσας, ιστορίας, κοινωνιολογίας, ψυχολογίας, δημιουργικής γραφής και παρατήρησης.
Κυρίως όμως έχει συμβεί κάτι που δύσκολα μετριέται σε ένα διαγώνισμα: το παιδί προσπάθησε να αναγνωρίσει ένα συναίσθημα, να του δώσει όνομα και να το εκφράσει.
Και αυτό είναι εκπαίδευση.
Η Τέχνη είναι η γλώσσα όσων δεν λέγονται εύκολα
Έχουμε δημιουργήσει ένα σχολείο που ζητά συνεχώς από το παιδί να απαντήσει.
Ποια είναι η σωστή λύση;
Ποια είναι η σωστή ημερομηνία;
Ποιος είναι ο σωστός τύπος;
Ποια είναι η σωστή λέξη;
Η Τέχνη κάνει κάτι σχεδόν ανατρεπτικό: ρωτά το παιδί τι βλέπει το ίδιο.
Δεν υπάρχει πάντοτε μία απάντηση.
Υπάρχει ερμηνεία. Υπάρχει αμφιβολία. Υπάρχει φαντασία. Υπάρχει προσωπικό βίωμα.
Ένα παιδί που δυσκολεύεται να πει «φοβάμαι» μπορεί να ζωγραφίσει τον φόβο του. Ένα άλλο μπορεί να γράψει μια ιστορία για έναν ήρωα που αισθάνεται μόνος χωρίς να πει ποτέ ότι μιλά στην πραγματικότητα για τον εαυτό του. Ένα τρίτο μπορεί μέσα από έναν θεατρικό ρόλο να δοκιμάσει για λίγα λεπτά πώς είναι να βρίσκεται στη θέση κάποιου άλλου.
Η Τέχνη δίνει μορφή σε αυτό που μέχρι εκείνη τη στιγμή ήταν απλώς ένα συναίσθημα.
Και όταν ένα συναίσθημα αποκτήσει λέξη, εικόνα, κίνηση ή μουσική, γίνεται ευκολότερο να το αναγνωρίσουμε και να το μοιραστούμε.
Γιατί η Τέχνη πρέπει να μπει σε όλα τα μαθήματα
Ίσως λοιπόν το ερώτημα δεν πρέπει να είναι μόνο «πόσες ώρες Καλλιτεχνικών χρειάζεται το σχολείο;».
Το βαθύτερο ερώτημα είναι:
Γιατί η Τέχνη πρέπει να βρίσκεται μόνο στο μάθημα των Καλλιτεχνικών;
Η Ιστορία μπορεί να διδαχθεί μέσα από τη ζωγραφική, τη φωτογραφία, τον κινηματογράφο, τη λογοτεχνία και το θέατρο.
Πώς θα καταλάβει καλύτερα ένα παιδί τον ισπανικό εμφύλιο; Απομνημονεύοντας μόνο ημερομηνίες ή βλέποντας και την «Γκερνίκα» του Πικάσο και προσπαθώντας να ανακαλύψει τι συμβαίνει μέσα σε αυτή;
Πώς θα μιλήσουμε για τον πόλεμο μόνο με αριθμούς νεκρών, χωρίς τα ποιήματα, τα τραγούδια, τις φωτογραφίες και τα έργα που γεννήθηκαν μέσα από αυτόν;
Η Γλώσσα μπορεί να ξεκινήσει από μια φωτογραφία και να καταλήξει σε ένα διήγημα.
«Κοίτα αυτή την εικόνα και γράψε τι συνέβη πέντε λεπτά πριν».
Ξαφνικά το παιδί πρέπει να παρατηρήσει, να φανταστεί, να δημιουργήσει χαρακτήρες, να οργανώσει γεγονότα και να χρησιμοποιήσει τη γλώσσα για να επικοινωνήσει κάτι που το ίδιο δημιούργησε.
Ακόμη και τα Μαθηματικά μπορούν να συναντήσουν την Τέχνη μέσα από τη συμμετρία, την προοπτική, τα γεωμετρικά σχήματα, τις αναλογίες, τα μοτίβα και την αρχιτεκτονική.
Η Φυσική βρίσκεται μέσα στον ήχο ενός μουσικού οργάνου, στο φως, στο χρώμα και στη φωτογραφία.
Η Βιολογία μπορεί να συναντήσει το σχέδιο, τη φωτογραφία και τη γλυπτική του ανθρώπινου σώματος.
Δεν υπάρχουν μαθήματα που δεν έχουν σχέση με την Τέχνη. Υπάρχει μόνο ένας τρόπος διδασκαλίας που δεν αναζητά αυτή τη σχέση.
Γράψε ένα ποίημα αντί να μου πεις τον ορισμό
Φανταστείτε ένα σχολείο που, αφού μιλήσει στα παιδιά για τη θάλασσα, δεν τους ζητά μόνο να μάθουν έναν ορισμό αλλά και να γράψουν τέσσερις στίχους γι' αυτή.
Ένα σχολείο που μετά το μάθημα για τη μετανάστευση ζητά από τους μαθητές να γράψουν μια επιστολή σαν να ήταν ένα παιδί που αφήνει πίσω το σπίτι του.
Που όταν διδάσκει ένα ιστορικό γεγονός, μετατρέπει την τάξη σε μικρή θεατρική σκηνή και αφήνει τους μαθητές να γίνουν για λίγο τα πρόσωπα της εποχής.
Που χρησιμοποιεί μουσική για να μιλήσει για μια ιστορική περίοδο.
Που ζητά από τα παιδιά να φωτογραφίσουν τη γειτονιά τους και ύστερα να συζητήσουν τι τους αρέσει και τι θα ήθελαν να αλλάξουν σε αυτή.
Τότε η μάθηση παύει να είναι απλώς μεταφορά πληροφοριών.
Γίνεται εμπειρία.
Και ό,τι βιώνουμε δύσκολα το ξεχνάμε.
Το παιδί δεν είναι μόνο εγκέφαλος
Το εκπαιδευτικό μας σύστημα εξακολουθεί σε μεγάλο βαθμό να αντιμετωπίζει τον μαθητή σαν έναν εγκέφαλο που πρέπει να γεμίσει πληροφορίες.
Αλλά στην τάξη δεν μπαίνει ένας εγκέφαλος.
Μπαίνει ένας ολόκληρος άνθρωπος.
Μπαίνει ένα παιδί που μπορεί εκείνο το πρωί να είναι χαρούμενο, θυμωμένο, ερωτευμένο, φοβισμένο, απογοητευμένο ή μόνο.
Και περιμένουμε πολλές φορές να αφήσει όλα αυτά έξω από την πόρτα και να ασχοληθεί με το επόμενο κεφάλαιο.
Δεν γίνεται.
Το συναίσθημα δεν αποτελεί εμπόδιο στη μάθηση που πρέπει να απομακρυνθεί. Αποτελεί μέρος της.
Και η Τέχνη προσφέρει έναν από τους ασφαλέστερους χώρους για να συναντηθούν γνώση και συναίσθημα.
Η Τέχνη καλλιεργεί και κάτι ακόμη: την ενσυναίσθηση
Όταν ένα παιδί υποδύεται στο θέατρο έναν άνθρωπο διαφορετικό από το ίδιο, πρέπει για λίγο να εγκαταλείψει τη δική του θέση.
Όταν διαβάζει ένα μυθιστόρημα, κατοικεί για μερικές ώρες στη ζωή κάποιου άλλου.
Όταν παρατηρεί έναν πίνακα, προσπαθεί να καταλάβει τι μπορεί να αισθάνονται άνθρωποι που έζησαν πριν από εκατό ή πεντακόσια χρόνια.
Αυτό είναι μια άσκηση ενσυναίσθησης.
Η Τέχνη μάς αναγκάζει να δούμε τον κόσμο μέσα από τα μάτια κάποιου άλλου.
Σε μια εποχή όπου τα παιδιά μεγαλώνουν μέσα σε γρήγορες εικόνες, αλγορίθμους, ατελείωτο scrolling και επικοινωνία που συχνά περιορίζεται σε λίγες λέξεις και emojis, αυτή η ικανότητα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία.
Δεν χρειαζόμαστε περισσότερους ζωγράφους – χρειαζόμαστε ανθρώπους που αισθάνονται
Η υπεράσπιση της Τέχνης στο σχολείο δεν σημαίνει ότι θέλουμε όλα τα παιδιά να γίνουν ζωγράφοι, ηθοποιοί, ποιητές ή μουσικοί.
Όπως δεν διδάσκουμε Μαθηματικά επειδή περιμένουμε να γίνουν όλοι μαθηματικοί.
Η Τέχνη χρειάζεται επειδή εκπαιδεύει μια διαφορετική πλευρά του ανθρώπου.
Την παρατήρηση.
Τη φαντασία.
Την έκφραση.
Την ευαισθησία.
Τη δυνατότητα να αντέχουμε ότι ένα ερώτημα μπορεί να έχει περισσότερες από μία απαντήσεις.
Και κυρίως την ικανότητα να αναγνωρίζουμε τι αισθανόμαστε εμείς και τι μπορεί να αισθάνεται ο άνθρωπος απέναντί μας.
Ένα σχολείο χωρίς Τέχνη είναι ένα σχολείο μισό
Γι' αυτό η συζήτηση για την Τέχνη στην εκπαίδευση δεν μπορεί να εξαντλείται στο αν θα προστεθεί ή θα αφαιρεθεί μία ώρα από το εβδομαδιαίο πρόγραμμα.
Χρειάζεται κάτι πολύ πιο φιλόδοξο.
Η Τέχνη να διαπερνά ολόκληρο το σχολείο.
Ζωγραφική, μουσική, θέατρο, κινηματογράφος, φωτογραφία, χορός, λογοτεχνία και δημιουργική γραφή να μπορούν να συναντούν την Ιστορία, τη Γλώσσα, τις Φυσικές Επιστήμες, ακόμη και τα Μαθηματικά.
Να μην είναι το διάλειμμα από το «κανονικό μάθημα».
Να είναι και αυτή κανονικό μάθημα.
Γιατί κάποτε αυτά τα παιδιά θα φύγουν από το σχολείο και μπορεί να έχουν ξεχάσει έναν μαθηματικό τύπο, μια ημερομηνία ή μια παράγραφο που αποστήθισαν για τις εξετάσεις.
Θα χρειαστεί όμως να αγαπήσουν. Να χάσουν. Να θυμώσουν. Να απογοητευτούν. Να ερωτευτούν. Να καταλάβουν έναν διαφορετικό άνθρωπο. Να εκφράσουν αυτό που τους πονά και αυτό που τους κάνει ευτυχισμένους.
Και τότε θα φανεί πόσο παράξενο ήταν που φτιάξαμε ένα σχολείο που προσπάθησε τόσο πολύ να τους μάθει τι να γνωρίζουν, αλλά αφιέρωσε τόσο λίγο χρόνο στο να τους βοηθήσει να ανακαλύψουν τι αισθάνονται.
Να μπει η τέχνη στα σχολεία τώρα!
