Alfavita Newsroom Πολύ πριν υψωθεί ο περίφημος Φάρος της Αλεξάνδρειας, οι ναυτικοί της αρχαίας Μεσογείου είχαν ήδη βρει τον τρόπο να κινούνται στο σκοτάδι. Νέα επιστημονική μελέτη αποκαλύπτει ότι φωτιές αναμμένες σε ναούς, πύργους και υπερυψωμένα σημεία της ακτογραμμής λειτουργούσαν ως πρωτόγονα αλλά εξαιρετικά αποτελεσματικά βοηθήματα νυχτερινής ναυσιπλοΐας — ένα είδος αρχαίου «συστήματος εντοπισμού», αιώνες πριν από την εφεύρεση των φάρων.
Η έρευνα, που δημοσιεύθηκε στο Journal of Eastern Mediterranean Archaeology and Heritage Studies, συνδυάζει αρχαιολογικά δεδομένα, αρχαίες γραπτές πηγές και σύγχρονα μαθηματικά μοντέλα ορατότητας, προσφέροντας για πρώτη φορά ποσοτικές απαντήσεις σε ένα παλιό ερώτημα: πόσο χρήσιμες ήταν πραγματικά αυτές οι φωτιές για τους ναυτικούς;
Η νυχτερινή ναυσιπλοΐα ήταν διαδεδομένη στην αρχαιότητα, καθώς μείωνε τον χρόνο και το κόστος των ταξιδιών. Ωστόσο, το σκοτάδι αποτελούσε σοβαρό κίνδυνο. Σε νύχτες χωρίς φεγγάρι ή με βαριά νέφωση, η ανθρώπινη όραση στη θάλασσα περιοριζόταν σε λιγότερο από 600 μέτρα. Τα άστρα μπορούσαν να δείξουν κατεύθυνση, όχι όμως ακριβή θέση κατά μήκος της ακτής.
Απέναντι σε αυτή τη σχεδόν πλήρη «τύφλωση», οι αρχαίοι ναυτικοί στράφηκαν σε κάτι απλό αλλά καθοριστικό: το φως.
Φλόγες πάνω από τη θάλασσα
Οι πρώτες ενδείξεις για τη χρήση παράκτιων πυρών εντοπίζονται ήδη στην Ύστερη Εποχή του Χαλκού. Ο Όμηρος αναφέρει πυρά-σήματα, ενώ αρχαιολογικά ευρήματα δείχνουν ότι φωτιές άναβαν είτε απευθείας στο έδαφος είτε στην κορυφή ναών και πύργων.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί ο ναός-πύργος του θεού Βάαλ στην Ουγκαρίτ, στη σημερινή Συρία. Κείμενα της εποχής μιλούν για τελετουργικές φωτιές στην οροφή του ναού — φωτιές που, σύμφωνα με τους ερευνητές, δεν είχαν μόνο λατρευτικό χαρακτήρα αλλά λειτουργούσαν και ως ναυτιλιακά σημάδια για το κοντινό λιμάνι.
Αιώνες αργότερα, στην αρχαϊκή και κλασική περίοδο, οι κατασκευές αυτές γίνονται πιο «εξειδικευμένες». Στη Θάσο, ένας παράκτιος πύργος φέρει επιγραφή που δηλώνει ρητά τον ρόλο του ως προστατευτικό σημάδι για πλοία και ναυτικούς. Αντίστοιχο κτίσμα στην Κω είναι αφιερωμένο στην «ασφάλεια των ναυτικών». Οι ερευνητές τα περιγράφουν ως «πρωτο-φάρους», μέλη ενός άτυπου δικτύου κατά μήκος των ακτών.
Όταν η αρχαιολογία συναντά τη φυσική
Το κρίσιμο ερώτημα ήταν αν αυτά τα φώτα είχαν πραγματική επιχειρησιακή αξία. Για να απαντήσουν, οι επιστήμονες εφάρμοσαν μοντέλα που λαμβάνουν υπόψη την καμπυλότητα της Γης, την ατμοσφαιρική εξασθένηση του φωτός και την ένταση μιας τυπικής ξύλινης φωτιάς.
Τα αποτελέσματα είναι εντυπωσιακά. Σε ιδανικές συνθήκες, μια φωτιά τοποθετημένη σε ύψος 40 μέτρων μπορούσε να γίνει ορατή από απόσταση έως και 30 χιλιομέτρων. Ακόμη και σε δυσμενείς συνθήκες, η παρουσία φωτιάς αύξανε δραστικά την εμβέλεια εντοπισμού, μετατρέποντας την απόλυτη σκοτεινιά σε πλοηγό.
Αν στο πλήρες σκοτάδι ένας ναυτικός έβλεπε μόλις λίγες εκατοντάδες μέτρα μπροστά του, μια παράκτια φωτιά του επέτρεπε να αναγνωρίσει ένα σταθερό σημείο αναφοράς από δεκάδες χιλιόμετρα μακριά.
Οι ερευνητές ξεκαθαρίζουν ότι τα αρχαία πυρά δεν φώτιζαν τη θάλασσα για την αποφυγή εμποδίων. Ο ρόλος τους ήταν διαφορετικός: βοηθούσαν τα πλοία να προσδιορίσουν τη θέση τους, να αναγνωρίσουν ακτές, λιμάνια και όρμους και να ακολουθήσουν ασφαλείς διαδρομές μεγάλων αποστάσεων.
Με άλλα λόγια, δεν ήταν φάροι προσέγγισης, αλλά φάροι προσανατολισμού.
Ένα φως που αλλάζει την ιστορία
Η μελέτη ανοίγει και νέα ερωτήματα: ποιος αποφάσιζε πότε θα ανάψει η φωτιά; Ποιος παρείχε καύσιμα και προσωπικό; Ήταν θρησκευτικό καθήκον, κοινοτική ευθύνη ή πρώιμη μορφή λιμενικής διοίκησης;
Σε κάθε περίπτωση, το συμπέρασμα είναι σαφές. Πολύ πριν από τα μεγάλα τεχνολογικά επιτεύγματα της ελληνιστικής εποχής, οι κοινωνίες της Μεσογείου είχαν ήδη αναπτύξει έξυπνες, λειτουργικές λύσεις σε ένα από τα δυσκολότερα προβλήματα της ναυσιπλοΐας.
Στις σκοτεινές νύχτες της αρχαιότητας, η λάμψη μιας φωτιάς στην ακτή δεν ήταν απλώς σύμβολο ή τελετουργία. Ήταν, κυριολεκτικά, το φως που οδηγούσε τους ναυτικούς με ασφάλεια προς το λιμάνι.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Ιδιωτικά σχολεία: Γείτονας, Ιόνιος και Εράσμειος σε επαφές με μεγάλα funds
Έρχονται πρόστιμα μέχρι και 1.000 ευρώ σε χιλιάδες κατόχους οχημάτων
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
