Εκπαιδευτικοί - Δημόσιοι υπάλληλοι: Σύνταξη με αντίτιμο χιλιάδων ευρώ -Τα πανάκριβα πλασματικά χρόνια εγκλωβίζουν εκπαιδευτικούς στις τάξεις

Υπάρχει μια κατηγορία εκπαιδευτικών για την οποία η συζήτηση περί συνταξιοδότησης δεν αρχίζει πλέον από το ερώτημα «πόσα χρόνια έχω εργαστεί;», αλλά από ένα πολύ πιο σκληρό και πεζό ερώτημα: «πόσα χρήματα έχω για να μπορέσω να φύγω;», καθώς η εξαγορά πλασματικών χρόνων, που για πολλούς αποτελεί το κλειδί για τη συμπλήρωση του απαιτούμενου ασφαλιστικού χρόνου, έχει γίνει τόσο ακριβή ώστε η σύνταξη να μετατρέπεται σε οικονομικό πρόβλημα ακριβώς στο τέλος μιας ολόκληρης επαγγελματικής ζωής.

Για τους δημοσίους υπαλλήλους η μεταβολή είναι εντυπωσιακή, αφού για αιτήσεις έως τις 31 Δεκεμβρίου 2016 το κόστος εξαγοράς υπολογιζόταν με ποσοστό 6,67%, το 2017 ανέβηκε στο 10%, το 2018 στο 13,33%-13,34%, το 2019 στο 16,67% και από την 1η Ιανουαρίου 2020 έφτασε στο 20% των συντάξιμων αποδοχών, δηλαδή σχεδόν τριπλάσιο ποσοστό σε σύγκριση με εκείνο που ίσχυε έως το 2016.

Οι υπολογισμοί του πίνακα είναι ενδεικτικοί και βασίζονται σε συντάξιμες αποδοχές 1.800 ευρώ. Ο e-ΕΦΚΑ διευκρινίζει ότι η αναγνώριση γίνεται με την καταβολή των εισφορών κλάδου σύνταξης που αντιστοιχούν σε κάθε μήνα αναγνωριζόμενου χρόνου, με βάση το ποσοστό που ισχύει κατά τον χρόνο υποβολής της αίτησης.

Τι δείχνει ο πίνακας

Η διαφορά είναι δραματική. Για τον ίδιο ακριβώς ασφαλισμένο και την ίδια υποθετική βάση των 1.800 ευρώ, η εξαγορά πέντε ετών που με το παλιό καθεστώς θα κόστιζε περίπου 7.200 ευρώ, σήμερα μπορεί να φτάσει τα 21.600 ευρώ, δηλαδή σχεδόν τριπλάσιο ποσό.

Όταν τέσσερα ή πέντε χρόνια γίνονται ένας μικρός οικογενειακός προϋπολογισμός

Η διαφορά φαίνεται καθαρότερα όταν μεταφραστεί από ποσοστά σε πραγματικά χρήματα. Αν, για παράδειγμα, η βάση υπολογισμού ενός εκπαιδευτικού είναι 1.800 ευρώ, η εξαγορά με ποσοστό 20% αντιστοιχεί ενδεικτικά σε 360 ευρώ για κάθε μήνα, δηλαδή 4.320 ευρώ για ένα έτος και 21.600 ευρώ για πέντε χρόνια. Με ποσοστό 6,67%, στην ίδια υποθετική βάση αποδοχών, η επιβάρυνση θα ήταν περίπου 120 ευρώ τον μήνα.

Δεν πρόκειται επομένως για μια μικρή ασφαλιστική επιβάρυνση, αλλά για ποσά που μπορούν να ισοδυναμούν με τις οικονομίες πολλών ετών μιας οικογένειας, ιδιαίτερα όταν ο εργαζόμενος χρειάζεται να αναγνωρίσει χρόνο σπουδών, τέκνων, στρατιωτικής θητείας ή άλλους χρόνους που προβλέπει η νομοθεσία. Ο e-ΕΦΚΑ αναφέρει μεταξύ των συνηθέστερων περιπτώσεων αναγνώρισης τον χρόνο σπουδών, τα τέκνα, τη στρατιωτική θητεία, την εκπαιδευτική και γονική άδεια και κενά διαστήματα ασφάλισης.

Εκπαιδευτικοί «δύο ταχυτήτων»

Το παράδοξο είναι ότι δύο εκπαιδευτικοί με παρόμοια υπηρεσιακή διαδρομή μπορεί να βρεθούν αντιμέτωποι με εντελώς διαφορετικό λογαριασμό, απλώς και μόνο επειδή ο ένας είχε προνοήσει ή είχε τη δυνατότητα να υποβάλει αίτηση αναγνώρισης πριν από χρόνια, κατοχυρώνοντας το τότε χαμηλότερο κόστος, ενώ ο άλλος κάνει την ίδια κίνηση σήμερα.

Μιλάμε για εκπαιδευτικούς «δύο ταχυτήτων» καθώς η διαφορά δεν είναι θεωρητική, αφού άνθρωποι με ίδια χρόνια υπηρεσίας και παρόμοιες προϋποθέσεις μπορεί να πληρώνουν πολύ διαφορετικά ποσά για το ίδιο ασφαλιστικό δικαίωμα.

«Θέλω να φύγω, αλλά δεν μπορώ να πληρώσω»

Εδώ βρίσκεται όμως η ανθρώπινη πλευρά του προβλήματος, η οποία χάνεται πίσω από νόμους, ποσοστά και ασφαλιστικούς πίνακες, καθώς υπάρχουν εκπαιδευτικοί μεγάλης ηλικίας που έχουν περάσει τρεις και τέσσερις δεκαετίες μέσα στα σχολεία, έχουν ζήσει αλλαγές προγραμμάτων, εξετάσεων και εκπαιδευτικών πολιτικών, έχουν εργαστεί σε διαφορετικές περιοχές και συχνά έχουν φτάσει πλέον στα όρια της επαγγελματικής και σωματικής αντοχής τους, αλλά ανακαλύπτουν ότι η έξοδος από την υπηρεσία προϋποθέτει ένα ποσό που απλώς δεν διαθέτουν.

Το αποτέλεσμα είναι ένας ιδιότυπος οικονομικός εγκλωβισμός: ο εκπαιδευτικός δεν παραμένει στην τάξη επειδή το επιθυμεί ή επειδή σχεδίασε να εργαστεί περισσότερα χρόνια, αλλά επειδή η εναλλακτική είναι να βρει δεκάδες χιλιάδες ευρώ για την αναγνώριση του χρόνου που χρειάζεται ή να συνεχίσει να εργάζεται μέχρι να συμπληρώσει πραγματικό χρόνο ασφάλισης.

Το πρόβλημα αυτό έχει ήδη καταγραφεί και σε παρεμβάσεις εργαζομένων στο Υπουργείο Παιδείας, με δημοσίευμα του Alfavita να επισημαίνει περιπτώσεις στις οποίες το κόστος μπορεί να προσεγγίζει ακόμη και 4.000 ευρώ ανά έτος, ενώ εργαζόμενοι που βρίσκονται κοντά στη συνταξιοδότηση αδυνατούν να αποχωρήσουν επειδή δεν μπορούν να καλύψουν την εξαγορά.

Δεν είναι το ίδιο να διδάσκεις στα 35 και στα 67

Στην εκπαίδευση αυτή η πραγματικότητα αποκτά ακόμη μεγαλύτερη βαρύτητα, επειδή η εργασία στην τάξη απαιτεί καθημερινή πνευματική εγρήγορση, φωνή, διαρκή επικοινωνία, διαχείριση δεκάδων εφήβων ή μικρών παιδιών, προετοιμασία, διοικητικές υποχρεώσεις και ψυχική αντοχή, ενώ η εικόνα του εκπαιδευτικού επαγγέλματος ως μιας «εύκολης» εργασίας με λίγες ώρες έχει ελάχιστη σχέση με τη σημερινή σχολική πραγματικότητα.

Έχουμε επανειλημμένα αναδείξει αυτή τη διάσταση της επαγγελματικής εξουθένωσης, επισημαίνοντας ότι πίσω από το στερεότυπο των «πολλών διακοπών» βρίσκεται ένα επάγγελμα με αυξημένη πίεση και φθορά, ιδιαίτερα ύστερα από δεκαετίες παραμονής στην τάξη.

Και εδώ εμφανίζεται μια ακόμη αντίφαση: από τη μία το εκπαιδευτικό σύστημα χρειάζεται ανανέωση του προσωπικού και διορίζει νέους εκπαιδευτικούς, ενώ από την άλλη μπορεί να κρατά στην υπηρεσία ανθρώπους που επιθυμούν να αποχωρήσουν, όχι επειδή δεν έχουν εργαστεί αρκετά, αλλά επειδή δεν έχουν την οικονομική δυνατότητα να εξαγοράσουν τον χρόνο που χρειάζονται.

Από ασφαλιστικό εργαλείο σε οικονομικό φίλτρο

Τα πλασματικά χρόνια θεσπίστηκαν ως μηχανισμός που επιτρέπει στον ασφαλισμένο, υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις, να συμπληρώσει ασφαλιστικό χρόνο και να οργανώσει τη συνταξιοδότησή του. Όταν όμως το τίμημα φτάνει σε επίπεδα που ένα σημαντικό μέρος των εργαζομένων αδυνατεί να καταβάλει, το εργαλείο κινδυνεύει να μετατραπεί σε οικονομικό φίλτρο, όπου εκείνος που έχει αποταμιεύσεις μπορεί να αξιοποιήσει το δικαίωμα και εκείνος που δεν έχει αναγκάζεται να συνεχίσει να εργάζεται.

Υπάρχουν βεβαίως δυνατότητες αποπληρωμής, ενώ η εφάπαξ καταβολή συνοδεύεται από έκπτωση 2% για κάθε ακέραιο έτος εξαγοράς, όμως ακόμη και μια έκπτωση δεν λύνει το βασικό πρόβλημα όταν το αρχικό ποσό είναι πολύ υψηλό.

Το αίτημα που έχει ήδη διατυπωθεί από εκπαιδευτικούς φορείς είναι να επανεξεταστεί το πλαίσιο, ώστε να μειωθεί το κόστος και να αντιμετωπιστεί η ανισότητα ανάμεσα σε όσους πρόλαβαν το παλαιότερο καθεστώς και σε εκείνους που καλούνται σήμερα να πληρώσουν πολλαπλάσια ποσά.

Γιατί στο τέλος το ερώτημα είναι εξαιρετικά απλό: μπορεί η δυνατότητα ενός ανθρώπου να αποχωρήσει έπειτα από δεκαετίες εργασίας να εξαρτάται από το αν διαθέτει 15.000, 20.000 ή και περισσότερα ευρώ;

Όταν η απάντηση είναι «αν δεν μπορείς να πληρώσεις, συνέχισε να εργάζεσαι», τότε η εξαγορά πλασματικών ετών έχει πάψει για πολλούς να λειτουργεί ως διευκόλυνση.

Έχει μετατραπεί σε μια πανάκριβη πόρτα εξόδου, την οποία αρκετοί εκπαιδευτικοί βλέπουν μπροστά τους αλλά δεν έχουν τα χρήματα για να ανοίξουν.