Στη ΔΕΘ ο Κυριάκος Μητσοτάκης παρουσίασε την Παιδεία ως ένα από τα πεδία στα οποία η χώρα πρέπει να κάνει «άλμα» έως το 2030. Το «Νέο Σχολείο», το Εθνικό Απολυτήριο, οι δεξιότητες, η κριτική σκέψη, η τεχνολογία και η αναβάθμιση της τεχνικής εκπαίδευσης αποτέλεσαν τον πυρήνα της κυβερνητικής αφήγησης. Έθεσε μάλιστα έναν συγκεκριμένο στόχο: η Ελλάδα να βρεθεί έως το 2030 στο ανώτερο 25% των ευρωπαϊκών επιδόσεων στις βασικές δεξιότητες.
Κάθε εξαγγελία, όμως, κρίνεται από το αν καλύπτει πραγματικές ανάγκες σε πόρους, προσωπικό και υποδομές.
Και εκεί αρχίζουν οι ενστάσεις με τα όσα είπε ο πρωθυπουργός στη Θεσσαλονίκη.
Η κεντρική αλλαγή είναι το Εθνικό Απολυτήριο ως «κεντρική πύλη προς το πανεπιστήμιο». Ακόμη όμως δεν γνωρίζουμε με σαφήνεια ποιοι βαθμοί θα συνυπολογίζονται, από ποιες τάξεις, με ποιο βάρος και πώς ακριβώς θα διαμορφώνεται η πρόσβαση στις σχολές υψηλής ζήτησης.
Βέβαια όσο μεγαλύτερη σημασία αποκτά η επίδοση μέσα στο Λύκειο για την είσοδο στο πανεπιστήμιο, τόσο μεγαλώνει η εξεταστική πίεση και η φροντιστηριακή προετοιμασία απλώνεται σε περισσότερα σχολικά χρόνια. Η αλλαγή αυτή του εξεταστικού συστήματος, δεν αρκεί από μόνη της για να περιορίσει τις κοινωνικές ανισότητες. Μια οικογένεια που μπορεί να αγοράζει ιδιαίτερα μαθήματα και πρόσθετη εκπαιδευτική υποστήριξη θα εξακολουθεί να δίνει στο παιδί της κάθε πλεονέκτημα. Αυτή ακριβώς η πλευρά του Εθνικού Απολυτηρίου έχει ήδη αναδειχθεί στην εκπαιδευτική συζήτηση.
Ο πρωθυπουργός έθεσε και το στόχο, έως το 2030 η Ελλάδα να βρίσκεται στο ανώτερο 25% των ευρωπαϊκών επιδόσεων στις βασικές δεξιότητες. Τα μέσα για να επιτευχθεί, όμως, δεν παρουσιάστηκαν με την ίδια σαφήνεια. Δεν τέθηκε στόχος για μικρότερα σχολικά τμήματα, δεν παρουσιάστηκε σχέδιο για το πόσο πρόσθετο μόνιμο προσωπικό χρειάζεται το δημόσιο σχολείο.
Δεν παρουσιάστηκε νέα δέσμευση για ουσιαστική διεύρυνση της δια ζώσης ενισχυτικής διδασκαλίας μέσα στο δημόσιο σχολείο, για ουσιαστική ενίσχυση της ειδικής αγωγής ή για περισσότερους πόρους στα σχολεία όπου συγκεντρώνονται οι μεγαλύτερες κοινωνικές και μορφωτικές δυσκολίες.
Κυρίως, δεν ανακοινώθηκε αύξηση της δημόσιας χρηματοδότησης που να αντιστοιχεί στο υποτιθέμενο «άλμα».
Και εδώ οι αριθμοί είναι πολύ πιο αποκαλυπτικοί από τις διακηρύξεις.
Για το 2026 το ανώτατο όριο δαπανών του Υπουργείου Παιδείας βρίσκεται περίπου στα 6,76 δισ. ευρώ, δηλαδή περίπου στο 2,60% του προβλεπόμενου ΑΕΠ. Προϋπολογισμός 2026: Ανάπτυξη βιτρίνας, σχολεία σε εγκατάλειψη | Alfavita
Ο ισχύων Πολυετής Δημοσιονομικός Προγραμματισμός προβλέπει 6,35 δισ. το 2027, 6,25 δισ. το 2028 και 6,15 δισ. το 2029. Με τις κυβερνητικές προβλέψεις για την εξέλιξη του ΑΕΠ, το αντίστοιχο μέγεθος υποχωρεί περίπου στο 2,35%, 2,23% και 2,11%. Όμως οι πραγματικές ανάγκες των σχολείων και των πανεπιστημίων δεν μειώνονται όσο υποχωρεί το βάρος των δαπανών του Υπουργείου Παιδείας ως ποσοστό του ΑΕΠ.
Αυτό είναι το πραγματικό όριο του «Νέου Σχολείου» της κυβέρνησης: από τη μια ζητείται καλύτερη επίδοση, περισσότερες δεξιότητες, τεχνολογικός μετασχηματισμός και μεγαλύτερη σύνδεση με την επαγγελματική ζωή, από την άλλη δεν προβλέπεται αντίστοιχη επέκταση των δημόσιων πόρων.
Οι ανακαινίσεις σχολικών κτιρίων είναι απαραίτητες και οι 8.500 φοιτητικές κλίνες αναγκαίες, ιδίως σε μια περίοδο που το στεγαστικό κόστος γίνεται εμπόδιο ακόμη και στην πρόσβαση στις σπουδές. Όμως αυτές οι παρεμβάσεις απαντούν σε συγκεκριμένες, επιμέρους ανάγκες. Δεν αντιμετωπίζουν το συνολικό πρόβλημα της υποστελέχωσης, της πίεσης στα σχολεία, της άνισης πρόσβασης σε εκπαιδευτικές παροχές και της χρόνιας υποχρηματοδότησης. Με άλλα λόγια βελτιώνουν επιμέρους πλευρές, αφήνοντας ανέπαφο τον πυρήνα των προβλημάτων που καθορίζουν καθημερινά τη λειτουργία της δημόσιας εκπαίδευσης. Το ίδιο ισχύει για την τεχνική εκπαίδευση.
Ο πρωθυπουργός είπε ότι πρέπει να «αποστιγματιστεί κοινωνικά» και να προσελκύσει περισσότερους μαθητές, επειδή προσφέρει καλύτερες επαγγελματικές προοπτικές.
Η αναβάθμιση όμως των ΕΠΑΛ δεν γίνεται με αλλαγή της δημόσιας εικόνας τους. Απαιτεί σύγχρονα εργαστήρια, εξοπλισμό, σταθερό και επαρκές προσωπικό, καλά οργανωμένες ειδικότητες και ισότιμη μορφωτική προοπτική. Στη δημόσια συζήτηση για τον προϋπολογισμό έχει ήδη καταγραφεί η μεγάλη αντίφαση μιας τεχνικής εκπαίδευσης που καλείται να αναβαθμιστεί ενώ ΕΠΑΛ εξακολουθούν να αντιμετωπίζουν ελλείψεις σε εκπαιδευτικό προσωπικό, εργαστηριακό εξοπλισμό και υποδομές.
Τέλος οι εκπαιδευτικοί, όπως όλοι οι δημόσιοι υπάλληλοι, χρειάζονται συνολική πολιτική πραγματικής αποκατάστασης της αγοραστικής δύναμής τους. Το επίδομα των 500 ευρώ μικτά από τον Δεκέμβριο του 2027 αποτελεί μια ενίσχυση, αλλά απέχει πολύ από την αποκατάσταση των μεγάλων εισοδηματικών απωλειών των προηγούμενων χρόνων.
Η μισθολογική κατάσταση συνδέεται άμεσα και με την αδυναμία εκπαιδευτικών να ζήσουν σε τουριστικές ή ακριβές περιοχές, με τις συνεχείς μετακινήσεις αναπληρωτών και τελικά με τη σταθερότητα της ίδιας της εκπαιδευτικής λειτουργίας.
Η ανακοίνωση της επιστροφής δύο ενοικίων ετησίως σε εκπαιδευτικούς, γιατρούς και νοσηλευτές που υπηρετούν στην περιφέρεια, μετριάζει ένα οξύ πρόβλημα. Δεν λύνει όμως τη μεγάλη στεγαστική επιβάρυνση που αντιμετωπίζεται σε τουριστικές και ακριβές περιοχές, ούτε το ευρύτερο ζήτημα των αποδοχών και των συνεχών μετακινήσεων των αναπληρωτών. Η στέγαση του εκπαιδευτικού δεν είναι πολυτέλεια, αλλά όρος για να υπάρχει σχολείο με σταθερό προσωπικό, συνέχεια στη διδασκαλία και ουσιαστικό παιδαγωγικό δεσμό με τους μαθητές και την τοπική κοινωνία.
Όσο για την κριτική σκέψη που επικαλέστηκε ο Μητσοτάκης, αυτή δεν καλλιεργείται με μια εξαγγελία ούτε προστίθεται ως ακόμη μία δεξιότητα στο πρόγραμμα. Απαιτεί ένα διαφορετικό καθημερινό σχολείο: ενεργή και διαλογική μάθηση αντί για παθητική αναπαραγωγή της ύλης, χρόνο για διερεύνηση και ερωτήματα, εκπαιδευτικούς με παιδαγωγική ελευθερία και ουσιαστική επιμόρφωση, κλίμα εμπιστοσύνης και δημοκρατίας μέσα στην τάξη. Απαιτεί επίσης βιβλιοθήκες, εργαστήρια, υποστηρικτικές δομές και ένα δημόσιο σχολείο που δεν μεταφέρει στις οικογένειες το κόστος της πρόσθετης μόρφωσης. Γιατί η κριτική σκέψη δεν καλλιεργείται όταν ο μαθητής εκπαιδεύεται κυρίως να δίνει τη σωστή απάντηση, αλλά όταν μαθαίνει να θέτει ερωτήματα, να ερευνά, να αμφισβητεί και να τεκμηριώνει.
Ύστερα από περισσότερα από επτά χρόνια διακυβέρνησης, ο Κυριάκος Μητσοτάκης δεν μπορεί να ζητά να κριθεί μόνο από το σχολείο που υπόσχεται για το 2030. Κρίνεται ήδη από το σχολείο που έχει διαμορφώσει έως σήμερα και εκεί είναι μετεξεταστέος.
Και η αντίφασή του στη ΔΕΘ είναι δύσκολο να κρυφτεί: ζητά από τη δημόσια Παιδεία ένα μεγάλο «άλμα», ενώ ο ίδιος ο κυβερνητικός δημοσιονομικός σχεδιασμός μόνο άλμα δεν προβλέπει στους πόρους, στο προσωπικό και στις πραγματικές δυνατότητες των παιδιών. Με αυτά τα δεδομένα, το άλμα που εξαγγέλθηκε στη ΔΕΘ κινδυνεύει να είναι απολύτως επιτόπιο.
*Εκπαιδευτικός
MSc Στατιστικής (Οικονομικό Πανεπιστήμιο Αθήνας)
