Η πρόσφατη τραγική απώλεια εκπαιδευτικού και διευθύντριας σχολικής μονάδας στον Κολωνό επανέφερε με οδυνηρό τρόπο στο προσκήνιο ένα ζήτημα που για χρόνια παραμένει στο περιθώριο του δημόσιου λόγου: το βάρος, την πίεση και την ψυχική καταπόνηση που βιώνουν οι διευθυντές σχολείων στη σύγχρονη ελληνική εκπαιδευτική πραγματικότητα.
Ο ρόλος του διευθυντή σχολικής μονάδας έχει μετασχηματιστεί ριζικά τις τελευταίες δεκαετίες. Από παιδαγωγικός καθοδηγητής και συντονιστής, έχει εξελιχθεί σε διαχειριστή κρίσεων, διοικητικό υπάλληλο πολλαπλών απαιτήσεων, διαμεσολαβητή συγκρούσεων, αλλά και υπεύθυνο για την εφαρμογή πολιτικών που συχνά αλλάζουν χωρίς την απαραίτητη υποστήριξη. Οι ευθύνες πολλαπλασιάζονται, ενώ οι πόροι – ανθρώπινοι και υλικοί – παραμένουν περιορισμένοι.
Ιδιαίτερα έντονη είναι η πίεση που προκύπτει από τη διαρκή ανάγκη ισορροπίας μεταξύ διαφορετικών και συχνά αντικρουόμενων απαιτήσεων: των γονέων, των μαθητών, της διοίκησης, αλλά και του ίδιου του συλλόγου διδασκόντων. Ο διευθυντής καλείται να λειτουργήσει ως σημείο αναφοράς, ως πρόσωπο κύρους, αλλά και ως αποδέκτης παραπόνων, εντάσεων και διεκδικήσεων.
Ωστόσο, ένα από τα λιγότερο αναγνωρισμένα και συζητημένα ζητήματα είναι η πίεση που ασκείται από τους ίδιους τους υφισταμένους. Σε αντίθεση με την πίεση που προέρχεται από την ιεραρχικά ανώτερη διοίκηση – η οποία συχνά αναδεικνύεται δημόσια και μετατρέπεται σε αντικείμενο συλλογικών διεκδικήσεων – η πίεση που εκδηλώνεται εσωτερικά, εντός της σχολικής μονάδας, αποσιωπάται ή υποβαθμίζεται. Δεν αποτελεί «εύκολα» αφήγημα αντίστασης, ούτε κινητοποιεί συλλογικές αντιδράσεις. Παραμένει ένα εσωτερικό, συχνά αόρατο βάρος, που ο διευθυντής καλείται να διαχειριστεί μόνος.
Ενδεικτική της ασυμμετρίας με την οποία αντιμετωπίζονται ανάλογα φαινόμενα είναι και η διαφοροποίηση της δημόσιας αντίδρασης σε πρόσφατες υποθέσεις που απασχόλησαν την εκπαιδευτική κοινότητα. Σε περίπτωση εκπαιδευτικού, όπου αναδείχθηκαν ζητήματα πίεσης, υπήρξαν άμεσες κινητοποιήσεις, ανακοινώσεις και σαφής συλλογική τοποθέτηση. Αντιθέτως, στην τραγική περίπτωση διευθύντριας, η δημόσια ανταπόκριση υπήρξε αισθητά πιο υποτονική, χωρίς την αντίστοιχη ένταση παρεμβάσεων και διεκδικήσεων. Η διαπίστωση αυτή δεν αποσκοπεί σε σύγκριση γεγονότων, αλλά σε ανάδειξη ενός προβληματισμού: πότε και υπό ποιες προϋποθέσεις ενεργοποιούνται τα αντανακλαστικά του κλάδου.
Το φαινόμενο αυτό συνδέεται άμεσα με μια βαθύτερη παθογένεια του εκπαιδευτικού κλάδου: την αδυναμία ουσιαστικής ενότητας. Για χρόνια, ο κλάδος έχει μάθει περισσότερο να διαιρείται παρά να συνενώνεται. Οι επιμέρους ομάδες, οι διαφορετικές προσεγγίσεις, οι προσωπικές στρατηγικές συχνά υπερισχύουν της συλλογικής στάσης. Έτσι, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις διαμορφώνονται ισχυρά αφηγήματα αγώνα και διεκδίκησης, σε άλλες – εξίσου κρίσιμες – επικρατεί σχετική σιωπή.
Η σιωπή αυτή, όμως, έχει κόστος. Όχι μόνο για τους διευθυντές που βιώνουν την πίεση, αλλά και για τη συνολική λειτουργία της σχολικής κοινότητας. Ένα σχολείο δεν μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά όταν η ηγεσία του βρίσκεται σε διαρκή άμυνα ή απομόνωση. Η παιδαγωγική αποστολή υπονομεύεται όταν οι σχέσεις εμπιστοσύνης διαρρηγνύονται.
Η τραγική κατάληξη μιας ανθρώπινης ζωής δεν μπορεί και δεν πρέπει να αντιμετωπιστεί απλώς ως ένα μεμονωμένο περιστατικό. Οφείλει να αποτελέσει αφορμή για ουσιαστικό προβληματισμό και αυτοκριτική. Πόσο στηρίζουμε πραγματικά τους ανθρώπους που αναλαμβάνουν θέσεις ευθύνης; Πόσο αναγνωρίζουμε την πολυπλοκότητα του ρόλου τους; Και, κυρίως, πόσο διατεθειμένοι είμαστε να επαναπροσδιορίσουμε τη συλλογική μας στάση ως εκπαιδευτική κοινότητα;
Η ανάγκη για θεσμική υποστήριξη είναι προφανής. Εξίσου αναγκαία, όμως, είναι και η καλλιέργεια κουλτούρας συνεργασίας, αλληλοκατανόησης και ενότητας. Η εκπαιδευτική κοινότητα δεν μπορεί να προχωρήσει όταν λειτουργεί με όρους εσωτερικών αντιπαραθέσεων και αποσπασματικών συμμαχιών.
Σήμερα περισσότερο από ποτέ, απαιτείται να δούμε τον διευθυντή όχι ως αντίπαλο ή ως απλό εκτελεστή εντολών, αλλά ως συνεργάτη και συνοδοιπόρο στην κοινή προσπάθεια για ένα καλύτερο σχολείο. Η αναγνώριση των δυσκολιών του ρόλου του δεν μειώνει τις ευθύνες του· αντίθετα, ενισχύει τη δυνατότητα ουσιαστικής συνεργασίας.
Η απώλεια μιας συναδέλφου δεν μπορεί να αναπληρωθεί. Μπορεί, όμως, να μας αφυπνίσει. Να μας οδηγήσει σε έναν πιο ειλικρινή διάλογο, απαλλαγμένο από στερεότυπα και εύκολες ερμηνείες. Και, ίσως, να αποτελέσει την απαρχή μιας αναγκαίας αλλαγής: από τη διαίρεση προς την ενότητα, από τη σιωπή προς την ουσιαστική στήριξη.
Χαράλαμπος Γεωργιάδης
Διευθυντής 1ου Δημοτικού Σχολείου Παροικιάς
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
