Λεωνίδας Βουρλιώτης Η συζήτηση για το Εθνικό Απολυτήριο επιστρέφει στο προσκήνιο με μια σαφή πολιτική δέσμευση της Υπουργού Παιδείας: καμία αλλαγή δεν θα γίνει βιαστικά ή αιφνιδιαστικά. Η τοποθέτηση της Σοφίας Ζαχαράκη δεν είναι τυχαία· απαντά σε μια βαθιά ριζωμένη καχυποψία της εκπαιδευτικής κοινότητας απέναντι σε μεταρρυθμίσεις που συχνά εξαγγέλλονται με ταχύτητα, αλλά εφαρμόζονται αποσπασματικά.
Σε συνέντευξή της στο ethnos.gr υπογραμμίζει παράλληλα πως «η Παιδεία δεν προσφέρεται για μικροκομματικές αντιπαραθέσεις και αγκυλώσεις. Είναι εθνική υπόθεση και απαιτεί ευθύνη, σοβαρότητα και κοινό όραμα».
Το Εθνικό Απολυτήριο παρουσιάζεται ως μια τομή που φιλοδοξεί να αλλάξει τον πυρήνα του Λυκείου: τον τρόπο με τον οποίο οι μαθητές μαθαίνουν, αξιολογούνται και τελικά προχωρούν στην επόμενη βαθμίδα της ζωής τους. Σύμφωνα με τις εξαγγελίες της Υπουργού Παιδείας η φιλοσοφία του εγχειρήματος απομακρύνεται από τη μονοδιάστατη λογική της μίας εξεταστικής δοκιμασίας και επιχειρεί να ενσωματώσει μια πιο σύνθετη εικόνα της μαθητικής πορείας.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ιδέα ενός απολυτηρίου που θα λειτουργεί ως «καθρέφτης» της συνολικής αξιοσύνης του μαθητή. Δηλαδή, ενός συστήματος που δεν θα αποτιμά μόνο την επίδοση σε ένα γραπτό, αλλά θα συνυπολογίζει τη συνεχή προσπάθεια, την πρόοδο, τις δεξιότητες και την καθημερινή συμμετοχή στη μαθησιακή διαδικασία.
Η κατεύθυνση αυτή απαντά σε ένα διαχρονικό πρόβλημα: το ελληνικό Λύκειο έχει ταυτιστεί σχεδόν αποκλειστικά με την προετοιμασία για τις Πανελλαδικές εξετάσεις. Η εκπαιδευτική διαδικασία συρρικνώνεται, η διδασκαλία γίνεται εργαλειακή και το σχολείο συχνά μετατρέπεται σε «προθάλαμο» εξετάσεων. Το ζητούμενο, λοιπόν, δεν είναι απλώς μια νέα μορφή απολυτηρίου, αλλά η αποκατάσταση του μορφωτικού ρόλου του Λυκείου.
Σε αυτό το πλαίσιο, ιδιαίτερη σημασία αποκτά η συζήτηση για τη μείωση της εξεταστέας ύλης και των μαθημάτων. Η πρόθεση για ένα πιο «ελαφρύ» και ουσιαστικό πρόγραμμα σπουδών μπορεί να λειτουργήσει ως προϋπόθεση για την επιτυχία οποιασδήποτε μεταρρύθμισης. Χωρίς αποσυμφόρηση, κάθε νέα μορφή αξιολόγησης κινδυνεύει να προστεθεί απλώς ως ένα ακόμη επίπεδο πίεσης για τους μαθητές.
Να τι σημειώνει η υπουργός Παιδείας:
«Με το Εθνικό Απολυτήριο, το οποίο βρίσκεται στην «καρδιά» του εθνικού διαλόγου που είναι ήδη σε εξέλιξη, θέλουμε να υπερβούμε τη μονοδιάστατη λογική της εξετασιοκεντρικής πίεσης και να γίνει ο πραγματικός «καθρέφτης» της συνολικής αξιοσύνης ενός μαθητή. Ένα σύστημα που θα συνδυάζει την καθημερινή μαθησιακή προσπάθεια, την πρόοδο και τις δεξιότητες των μαθητών με αξιόπιστα και συγκρίσιμα στοιχεία αξιολόγησης σε εθνικό επίπεδο. Στόχος μας είναι ένα απολυτήριο που θα αποτελεί πραγματικό «διαβατήριο» – τόσο για την πρόσβαση στην τριτοβάθμια εκπαίδευση όσο και για την ομαλή μετάβαση στην αγορά εργασίας και τη διά βίου μάθηση.
Και θέλω να το πω ξεκάθαρα: καμία αλλαγή δεν θα γίνει βιαστικά ή αιφνιδιαστικά. Ό,τι ουσιαστικό προκύψει από αυτή την προσπάθεια, θα βασίζεται στον διάλογο, με το σύνολο της εκπαιδευτικής κοινότητας – εκπαιδευτικούς, μαθητές, γονείς, πανεπιστήμια και πολιτικές δυνάμεις.
Οι επόμενοι μήνες αυτού του εθνικού διαλόγου θέλουμε να καταλήξουν σε μια ουσιαστική μεταρρύθμιση που θα δίνει πραγματική ουσία στη σχολική τους διαδρομή, χωρίς να επιβαρύνει περαιτέρω τους μαθητές και τις μαθήτριες.
Ήδη εξετάζεται η μείωση της εξεταστέας ύλης και των μαθημάτων, ακριβώς γιατί στόχος μας είναι ένα σχολείο πιο δίκαιο, πιο ουσιαστικό και πιο ανθρώπινο».
Ωστόσο, το κρίσιμο ερώτημα παραμένει: μπορεί να αλλάξει η κουλτούρα της αξιολόγησης χωρίς να αλλάξει η καθημερινότητα του σχολείου; Διότι η αξιοπιστία ενός απολυτηρίου δεν εξαρτάται μόνο από το θεσμικό του πλαίσιο, αλλά και από τις συνθήκες μέσα στις οποίες λειτουργεί. Αν οι ανισότητες μεταξύ σχολείων παραμένουν, αν οι εκπαιδευτικοί δεν στηριχθούν, αν δεν υπάρξει εμπιστοσύνη στο έργο τους, τότε το νέο σύστημα θα βρεθεί αντιμέτωπο με τα ίδια αδιέξοδα.
Σύμφωνα μη την Σοφία Ζαχαράκη, η αναφορά στον «εθνικό διάλογο» αποκτά, έτσι, ουσιαστικό περιεχόμενο. Δεν πρόκειται απλώς για μια τυπική διαδικασία διαβούλευσης, αλλά για μια αναγκαία συνθήκη προκειμένου να διαμορφωθεί ένα σύστημα που θα έχει αποδοχή και διάρκεια. Εκπαιδευτικοί, μαθητές, γονείς και πανεπιστήμια καλούνται να συμμετάσχουν σε μια συζήτηση που δεν αφορά μόνο τεχνικές λεπτομέρειες, αλλά τον ίδιο τον χαρακτήρα της εκπαίδευσης.
Παράλληλα, η μεταρρύθμιση του Λυκείου συνδέεται άμεσα με τη λειτουργία της ανώτατης εκπαίδευσης. Το Εθνικό Απολυτήριο φιλοδοξεί να αποτελέσει ένα «διαβατήριο» όχι μόνο για την πρόσβαση στα πανεπιστήμια, αλλά και για τη μετάβαση στην αγορά εργασίας και στη διά βίου μάθηση. Αυτό σημαίνει ότι η αξιολόγηση στο σχολείο θα πρέπει να αποκτήσει κύρος και αξιοπιστία, ώστε να αναγνωρίζεται πέρα από τα όρια του εκπαιδευτικού συστήματος.
Την ίδια στιγμή, οι πολιτικές για την ανώτατη εκπαίδευση κινούνται σε παράλληλη τροχιά: ενίσχυση των δημόσιων πανεπιστημίων, διεθνοποίηση των σπουδών, ανάπτυξη συνεργασιών με ιδρύματα του εξωτερικού και δημιουργία ενός πιο ανοιχτού ακαδημαϊκού περιβάλλοντος. Η σύνδεση αυτών των πολιτικών με το Λύκειο είναι κρίσιμη, καθώς διαμορφώνει τις προσδοκίες και τις επιλογές των μαθητών.
Το μεγάλο στοίχημα, τελικά, δεν είναι μόνο να αλλάξει το εξεταστικό σύστημα. Είναι να επανανοηματοδοτηθεί η σχολική εμπειρία. Να γίνει το σχολείο χώρος μάθησης και όχι μόνο αξιολόγησης, χώρος ανάπτυξης και όχι μόνο επιλογής.
Η δέσμευση για μη βιαστικές αλλαγές είναι ένα πρώτο, θετικό βήμα. Το επόμενο είναι πιο δύσκολο: να μετατραπεί η πρόθεση σε συνεκτική πολιτική, με συνέχεια, σταθερότητα και ουσιαστική συμμετοχή της εκπαιδευτικής κοινότητας.
Γιατί, στο τέλος, το Εθνικό Απολυτήριο δεν θα κριθεί από τις εξαγγελίες, αλλά από το αν θα καταφέρει να δώσει στους μαθητές κάτι που σήμερα συχνά λείπει: ένα σχολείο με νόημα.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
