Νίκος Μακρής Η συζήτηση για το μέλλον της ανώτατης εκπαίδευσης στην Ελλάδα επιστρέφει δυναμικά στο προσκήνιο, αυτή τη φορά με σαφή κυβερνητικό προσανατολισμό: άνοιγμα του συστήματος, ενίσχυση των επιλογών και προσέλκυση διεθνούς ενδιαφέροντος. Στη συνέντευξή της στο ethnos.gr, η Σοφία Ζαχαράκη παρουσιάζει το αφήγημα της κυβέρνησης για τα μη κρατικά πανεπιστήμια ως μια «ιστορική πρωτοβουλία» που ήδη αποδίδει καρπούς.
Αφορμή, τα εγκαίνια του παραρτήματος του Πανεπιστήμιο της Λευκωσίας στην Αθήνα (UNIC Athens), παρουσία του Κυριάκου Μητσοτάκη και του Προέδρου της Κυπριακής Δημοκρατίας Νίκου Χριστοδουλίδη. Για την υπουργό Παιδείας, η εικόνα αυτή λειτουργεί ως απόδειξη ότι η επιλογή της θεσμοθέτησης παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων δεν ήταν απλώς μια μεταρρύθμιση στα χαρτιά, αλλά μια στρατηγική επιλογή με απτά αποτελέσματα.
Τέσσερα ήδη, δέκα υπό αξιολόγηση
Σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσίασε, τέσσερα μη κρατικά πανεπιστήμια έχουν ήδη λάβει άδεια λειτουργίας, ενώ ακόμη δέκα αιτήσεις εξετάζονται από την ΕΘΑΑΕ. Το ενδιαφέρον χαρακτηρίζεται «υψηλό» και, όπως σημειώνει, όχι τυχαίο.
Η βασική επιχειρηματολογία της κυβέρνησης εστιάζει σε ένα γνώριμο, αλλά διαχρονικό πρόβλημα: τη «διαρροή» φοιτητών και επιστημόνων στο εξωτερικό. Χιλιάδες ελληνικές οικογένειες επενδύουν μεγάλα ποσά για σπουδές εκτός χώρας, ενώ η Ελλάδα χάνει ανθρώπινο κεφάλαιο που θα μπορούσε να συμβάλει στην ανάπτυξή της.
Το νέο μοντέλο φιλοδοξεί να ανατρέψει αυτή την εικόνα. Να κρατήσει φοιτητές εντός συνόρων, αλλά και να προσελκύσει νέους από τα Βαλκάνια, τη Μέση Ανατολή και πέρα από αυτά.
Συνύπαρξη ή ανταγωνισμός;
Ένα από τα πιο ενδιαφέροντα σημεία της τοποθέτησης της υπουργού είναι η θέση ότι τα μη κρατικά πανεπιστήμια δεν έρχονται να υποκαταστήσουν τα δημόσια, αλλά να λειτουργήσουν παράλληλα με αυτά.
«Η γνώση δεν πρέπει να φοβάται τον ανταγωνισμό», τονίζει, επιχειρώντας να μετατοπίσει τη συζήτηση από το δίλημμα «δημόσιο ή ιδιωτικό» σε ένα μοντέλο «συνύπαρξης και ευγενούς άμιλλας».
Μάλιστα, επικαλείται τη στάση πανεπιστημιακών αρχών, οι οποίες –όπως υποστηρίζει– εμφανίζονται πιο έτοιμες για αυτή τη μετάβαση απ’ ό,τι συχνά παρουσιάζεται στον δημόσιο διάλογο. Η αναφορά στον πρύτανη του ΑΠΘ, που μίλησε για μια Ελλάδα-«κέντρο γνώσης και καινοτομίας», επιχειρεί να ενισχύσει αυτή την εικόνα.
Ωστόσο, η πραγματικότητα είναι πιο σύνθετη. Η έννοια του ανταγωνισμού στην εκπαίδευση δεν είναι ουδέτερη. Επηρεάζει χρηματοδοτήσεις, προτεραιότητες και –τελικά– τον χαρακτήρα των ιδρυμάτων.
Το κρίσιμο άρθρο 16
Στην καρδιά της πολιτικής συζήτησης βρίσκεται η αναθεώρηση του άρθρου 16 του Συντάγματος. Η κυβέρνηση προτείνει τη συνταγματική κατοχύρωση της λειτουργίας μη κρατικών πανεπιστημίων, υπό αυστηρή εποπτεία, αξιολόγηση και λογοδοσία.
Η Σοφία Ζαχαράκη εμφανίζεται κατηγορηματική: η θέση της κυβέρνησης είναι «σταθερή και μεταρρυθμιστική», ενώ εκτιμά ότι αυτή τη φορά η συζήτηση θα γίνει χωρίς υπεκφυγές.
Πρόκειται για μια πολιτική μάχη με βαθιές ιδεολογικές ρίζες. Το άρθρο 16 δεν αφορά μόνο τη λειτουργία πανεπιστημίων· αφορά το ίδιο το μοντέλο της εκπαίδευσης και τον ρόλο του κράτους σε αυτή.
Το στοίχημα της ουσίας
Πίσω από τις εξαγγελίες και τα θεσμικά βήματα, παραμένει ένα βασικό ερώτημα: μπορεί το νέο πλαίσιο να βελτιώσει ουσιαστικά την ποιότητα της εκπαίδευσης για όλους;
Η εκπαίδευση δεν είναι μόνο αριθμοί και επενδύσεις. Είναι και ισότητα ευκαιριών, πρόσβαση, κοινωνική συνοχή. Αν το νέο μοντέλο οδηγήσει σε ένα σύστημα πολλών ταχυτήτων, τότε το στοίχημα θα έχει χαθεί πριν καν ολοκληρωθεί.
Οι αναφορές της Σοφίας Ζαχαράκη σε συνέντευξή της στο ethnos.gr.
Ο νόμος για τα μη κρατικά πανεπιστήμια αποδεικνύεται στην πράξη ότι αποτελεί μια ιστορική πρωτοβουλία της Κυβέρνησής μας. Την Πέμπτη, μαζί με τον Πρωθυπουργό και τον Πρόεδρο της Κυπριακής Δημοκρατίας βρεθήκαμε για τα εγκαίνια εγκαταστάσεων του Πανεπιστημίου της Λευκωσίας στην Αθήνα (UNIC Athens). Τολμώ να πω ότι η πρόοδος της πρωτοβουλίας, καθρεφτίζει ακριβώς ότι σκεφτόμασταν ως κυβέρνηση όταν καθιερώσαμε νομοθετικά τη δυνατότητα ίδρυσης παραρτημάτων ξένων πανεπιστημίων στη χώρα μας: ιδρύματα υψηλών ακαδημαϊκών προδιαγραφών με πιστοποίηση από την Εθνική Αρχή Ανώτατη Εκπαίδευσης (ΕΘΑΕ), σύγχρονες υποδομές και προσωπικό υψηλών προσόντων.
Αυτή τη στιγμή έχουμε ήδη τέσσερα αδειοδοτημένα μη κρατικά πανεπιστήμια, ενώ αξιολογούνται από την ΕΘΑΑΕ ακόμα δέκα αιτήσεις για τη λειτουργία νέων παραρτημάτων. Το ενδιαφέρον αντιλαμβάνεστε πως είναι υψηλό – και αυτό δεν είναι τυχαίο. Δεν πρέπει να παραγνωρίζουμε ότι ακόμη και σήμερα χιλιάδες ελληνικές οικογένειες αναγκάζονται να στέλνουν τα παιδιά τους στο εξωτερικό, δαπανώντας τεράστια ποσά, ενώ η Ελλάδα εξάγει επιστημονικό δυναμικό αντί να το κρατά και να το αξιοποιεί εδώ. Αυτό ακριβώς επιδιώκουμε να αλλάξει. Η χώρα δεν μπορεί να συνεχίσει να εκπαιδεύει τα παιδιά της, για να τα χάνει την επόμενη μέρα .
Είμαστε σίγουροι ότι από κοινού τα μη κρατικά και το ισχυρό και αναβαθμισμένο δημόσιο Πανεπιστήμιο θα συμβάλλουν όχι μόνο να έχουν τα παιδιά μας περισσότερες επιλογές αλλά να χτίσουμε τις βάσεις ώστε η Ελλάδα να καλύψει μεγάλο μέρος από την αυξανόμενη διεθνή ζήτηση. Χιλιάδες νέα παιδιά από το εξωτερικό, τα Βαλκάνια, τη Μέση Ανατολή, αναζητούν ποιοτικές σπουδές σε χώρες που συνδυάζουν ακαδημαϊκή ποιότητα με ποιότητα ζωής.
Η αναθεώρηση του άρθρου 16 είναι το επόμενο βήμα που θα ολοκληρώσει το πλαίσιο. Η δε θέση μας παραμένει καθαρή, σταθερή στον χρόνο και βαθιά μεταρρυθμιστική. Ενισχύουμε στην πράξη και κάθε μέρα το δημόσιο πανεπιστήμιο, αλλά ταυτόχρονα ανοίγουμε το σύστημα, γιατί πιστεύουμε ότι η γνώση δεν πρέπει να φοβάται τον ανταγωνισμό, ούτε τα πανεπιστημιακά ιδρύματα νιώθουν κάποια απειλή. Και, από την πολύμηνη και στενή συνεργασία με τις πρυτανικές αρχές, βλέπω όχι μόνο αυτοπεποίθηση για αυτά που προσφέρει το δημόσιο πανεπιστήμιο αλλά και μια διάθεση ευγενούς άμιλλας και ανταγωνισμού. Είμαι πεπεισμένη ότι το δημόσιο πανεπιστήμιο θα πετύχει ακόμη περισσότερα μέσα απ΄αυτό τον ανταγωνισμό. Μάλιστα πρόσφατα στο Φόρουμ των Δελφών, με μεγάλη χαρά και περηφάνεια, άκουσα τον πρύτανη του ΑΠΘ, του μεγαλύτερου πανεπιστημίου της χώρας, να λέει ότι μαζί δημόσια και μη κρατικά πανεπιστήμια θα κάνουμε την Ελλάδα αυτό που ήταν από την αρχαιότητα. Κέντρο γνώσης και καινοτομίας.
Τι περιλαμβάνει η πρότασή μας για το άρθρο 16; Συνταγματική κατοχύρωση της δυνατότητας λειτουργίας μη κρατικών πανεπιστημίων, με αυστηρή εποπτεία, με υψηλές ακαδημαϊκές προδιαγραφές, διαφάνεια, αξιολόγηση και πλήρη λογοδοσία. Και κάτι τελευταίο, η πολιτική συζήτηση αυτή τη φορά θα διεξαχθεί μέσα σε ένα πολύ διαφορετικό πλαίσιο χωρίς περιθώρια για «ναι μεν αλλά», τουλάχιστον από την πλευρά της αξιωματικής αντιπολίτευσης.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
