Η εικόνα των Πανελλαδικών Εξετάσεων τα τελευταία χρόνια έχει δύο όψεις. Από τη μία, η συνολική συμμετοχή υποχωρεί αισθητά, ειδικά αν τη συγκρίνει κανείς με τον αριθμό μαθητών Γ’ Λυκείου της χώρας. Από την άλλη, το πλήθος υποψηφίων που επιλέγουν τον προσανατολισμό Οικονομίας και Πληροφορικής, όχι μόνο αντέχει αλλά ενισχύεται.
Το ενδιαφέρον για τις Πανελλαδικές υποχωρεί. Όχι όμως για όλους τους κλάδους. Αν δούμε τον αριθμό των υποψηφίων ΓΕΛ και ΕΠΑΛ που έδωσαν εξετάσεις και τον συγκρίνουμε με το συνολικό πλήθος ατόμων ηλικίας 18 ετών*, η πτώση είναι ξεκάθαρη. Από τους 103.000 περίπου γεννηθέντες το 1994, συμμετείχαν στις Πανελλαδικές του 2012 οι 95.900. Το 2025, η ψαλίδα έχει ανοίξει κατά πολύ αφού είχαμε 88.600 υποψηφίους σε 112.000 δεκαοκτάρηδες.
Πολλοί θεωρούν την πτώση του αριθμού των υποψηφίων ως αποτέλεσμα του προβλήματος υπογεννητικότητας της χώρας. Ωστόσο, τα στοιχεία δείχνουν ότι οι υποψήφιοι μειώνονται ταχύτερα από όσο θα υπαγόρευε μόνο η δημογραφία. Άρα, ένα τμήμα μαθητών είτε δεν επιλέγει καθόλου την πανεπιστημιακή διαδρομή μέσω Πανελλαδικών είτε αναζητά εναλλακτικές: δημόσια και ιδιωτική μεταλυκειακή κατάρτιση, σπουδές στο εξωτερικό, άμεση είσοδο στην αγορά εργασίας ή πιο «πρακτικές» εκπαιδευτικές επιλογές. Το ίδιο το ΥΠΑΙΘΑ καταγράφει μάλιστα ισχυρή συμμετοχή και στο παράλληλο μηχανογραφικό για δημόσια ΙΕΚ, κάτι που δείχνει ότι μέρος της ζήτησης μετατοπίζεται και εκτός της κλασικής πανεπιστημιακής οδού.
Η πτώση του ενδιαφέροντος δεν σημαίνει απαραίτητα ότι οι μαθητές «δεν θέλουν να σπουδάσουν». Πιθανότερο είναι ότι επαναξιολογούν το κόστος και το όφελος της διαδικασίας:
- Οι Πανελλαδικές παραμένουν μια εξαιρετικά απαιτητική, πολυετής και ψυχοφθόρα διαδικασία, με υψηλό οικονομικό και συναισθηματικό κόστος για τις οικογένειες.
- Η αγορά εργασίας έχει γίνει πιο επιθετική ως προς τη χρησιμότητα των σπουδών: οι μαθητές ζητούν όλο και περισσότερο έναν ορατό επαγγελματικό προορισμό.
- Μετά το 2021, η Ελάχιστη Βάση Εισαγωγής έκανε πιο «σκληρό» το τοπίο για αρκετούς υποψηφίους, ενισχύοντας την αίσθηση ότι η προσπάθεια δεν οδηγεί πάντα σε ρεαλιστικό αποτέλεσμα.
Η νέα γενιά δεν απορρίπτει τη μόρφωση, απορρίπτει μια πορεία χωρίς σαφή ανταμοιβή. Και εδώ εμφανίζεται η πιο ενδιαφέρουσα αντίφαση των τελευταίων ετών. Παρά τη συνολική κάμψη της συμμετοχής και παρά το δημογραφικό βάρος, από τα 4 πεδία σπουδών που προσφέρει η Γ’ ΓΕΛ, ο προσανατολισμός της Οικονομίας και Πληροφορικής ακολουθεί ανοδική τροχιά, και μάλιστα σε απόλυτο πλήθος.
Αυτό σημαίνει ότι ενώ η «πίτα» των Πανελλαδικών μικραίνει, το μερίδιο του πεδίου Οικονομίας και Πληροφορικής μεγαλώνει. Αυτό πράγματι έρχεται σε αντίθεση με το πρώτο μέρος της ανάλυσης: συνολικά λιγότεροι νέοι κατευθύνονται στις Πανελλαδικές, αλλά μέσα σε αυτούς αυξάνονται όσοι βλέπουν το μέλλον τους σε οικονομικά, διοικητικά και ψηφιακά επαγγέλματα.
Οι μαθητές βλέπουν ότι οι σπουδές στην Πληροφορική συνδέονται άμεσα με επαγγέλματα υψηλής ζήτησης: software development, data analysis, κυβερνοασφάλεια, δίκτυα, AI, digital προϊόντα. Βλέπουν επίσης ότι οι οικονομικές και διοικητικές σπουδές έχουν μεγάλη οριζόντια χρήση: λογιστική, χρηματοοικονομικά, διοίκηση επιχειρήσεων, marketing, analytics, fintech. Το 4ο πεδίο δεν οδηγεί σε μία στενή αγορά, αλλά αντίθετα δίνει πολλές επιλογές σε επαγγελματικές δυνατότητες.
Υπάρχει ίσως και ένας δεύτερος λόγος: ο συγκεκριμένος προσανατολισμός ταιριάζει περισσότερο στη σύγχρονη κουλτούρα των μαθητών. Η καθημερινότητά τους είναι ήδη ψηφιακή. Η τεχνολογία δεν είναι γι’ αυτούς αφηρημένη επιστήμη. Άρα η Πληροφορική δεν αντιμετωπίζεται ως δύσκολη ακαδημαϊκή εξειδίκευση, αλλά ως φυσική συνέχεια ενός κόσμου που ήδη γνωρίζουν.
Ένας τρίτος λόγος είναι η αντίληψη περί ρίσκου. Οι παραδοσιακές κατευθύνσεις έχουν ισχυρό κύρος, αλλά για πολλούς μαθητές φαντάζουν είτε πιο κορεσμένες είτε πιο αβέβαιες ως προς τη μετάβαση στην εργασία. Αντίθετα, το δίπολο οικονομία-τεχνολογία εκπέμπει μήνυμα απασχολησιμότητας. Ο μαθητής δεν επιλέγει μόνο σπουδές. Επιλέγει επαγγελματική ασφάλεια.
Το βασικό μήνυμα είναι ότι η μείωση των υποψηφίων δεν είναι απλώς δημογραφικό φαινόμενο. Είναι και φαινόμενο ανακατανομής εκπαιδευτικών προσδοκιών. Η Ελλάδα εισέρχεται σε μια περίοδο όπου η μείωση των γεννήσεων περιορίζει σταθερά τη δεξαμενή των υποψηφίων. Την ίδια στιγμή, όσοι παραμένουν στην ακαδημαϊκή διαδρομή στρέφονται ολοένα και περισσότερο προς σπουδές με σαφή επαγγελματική προοπτική, κυρίως στους τομείς της τεχνολογίας και της οικονομίας
Το εκπαιδευτικό σύστημα καλείται έτσι να διαχειριστεί μια διπλή πρόκληση: αφενός τη δημογραφική συρρίκνωση, αφετέρου τη μετατόπιση της ζήτησης προς κλάδους με άμεση σύνδεση με την αγορά εργασίας. Μέσα σε ένα περιβάλλον αυξημένης αβεβαιότητας, οι μαθητές συγκεντρώνονται εκεί όπου διακρίνουν εφαρμόσιμες δεξιότητες, διεθνή κινητικότητα και υψηλότερη επαγγελματική απορρόφηση. Αυτό είναι ίσως το πιο ξεκάθαρο μήνυμα των τελευταίων ετών: δεν αλλάζει μόνο ο αριθμός των υποψηφίων, αλλάζει και το μέλλον που επιλέγουν.
Γεράσιμος Βαρδακαστάνης,
Καθηγητής Πληροφορικής
*Η σύγκριση υποψηφίων με όσους γεννήθηκαν 18 χρόνια πριν επιλέχθηκε αντί του συνολικού πλήθους μαθητών που φοίτησαν στην Γ’ Λυκείου την αντίστοιχη χρονιά ώστε να συμπεριληφθούν και όσοι διέκοψαν τη φοίτηση πριν τη Γ’.
Πηγές:
