Λεωνίδας Βουρλιώτης Το ζήτημα της παράλληλης ιδιωτικής απασχόλησης των αναπληρωτών και ωρομίσθιων εκπαιδευτικών διέπεται από ένα αυστηρό πλαίσιο, το οποίο επιτρέπει την άσκηση πρόσθετου έργου με αμοιβή υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις.
Οι εκπαιδευτικοί αυτής της κατηγορίας έχουν τη δυνατότητα να αναλαμβάνουν δραστηριότητες στον ιδιωτικό τομέα ή σε άλλους δημόσιους φορείς, όπως για παράδειγμα η διδασκαλία σε Σχολεία Δεύτερης Ευκαιρίας (ΣΔΕ), ωστόσο η νομιμότητα αυτής της απασχόλησης εξαρτάται από την προηγούμενη εξασφάλιση σχετικής άδειας.
Η έγκριση για την άσκηση ιδιωτικού έργου χορηγείται αποκλειστικά από το αρμόδιο Υπηρεσιακό Συμβούλιο, κατόπιν εφαρμογής των διατάξεων του άρθρου 31 του Ν. 3528/2007 (Υπαλληλικός Κώδικας). Η νομοθεσία ορίζει ρητά ότι η άδεια παρέχεται εφόσον η εξωυπηρεσιακή δραστηριότητα συμβιβάζεται με τα καθήκοντα της κύριας θέσης του υπαλλήλου και δεν παρακωλύει την ομαλή εκτέλεση της υπηρεσίας του.
Η ερμηνεία του Υπαλληλικού Κώδικα και η γνωμοδότηση του ΝΣΚ
Σημαντικό ρόλο στην αποσαφήνιση του πλαισίου διαδραμάτισε η υπ’ αριθμ. 81/2021 γνωμοδότηση του Νομικού Συμβουλίου του Κράτους (ΝΣΚ), η οποία εξειδίκευσε το περιεχόμενο του άρθρου 31. Σύμφωνα με τη γνωμοδότηση, η έννοια του ιδιωτικού έργου είναι ανεξάρτητη από τη νομική μορφή του εργοδότη. Αυτό σημαίνει ότι ένας εκπαιδευτικός μπορεί να ζητήσει άδεια για να προσφέρει υπηρεσίες όχι μόνο σε ιδιώτες, αλλά και στο Δημόσιο ή σε δημόσιους φορείς, όπως Ν.Π.Δ.Δ., Ο.Τ.Α., Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα ή Δημόσια Ι.Ε.Κ.
Το Συμβούλιο διευκρίνισε ότι στο πεδίο εφαρμογής της διάταξης περιλαμβάνεται τόσο η παροχή εξαρτημένης εργασίας όσο και η άσκηση ελευθέριου επαγγέλματος. Η παροχή ανεξάρτητων υπηρεσιών με διαρκή και συστηματική απασχόληση επιτρέπεται, υπό την προϋπόθεση ότι ο υπάλληλος δεν αποκτά την εμπορική ιδιότητα, η οποία απαγορεύεται ρητώς από την παράγραφο 3 του ίδιου άρθρου. Η διάκριση μεταξύ απλών εμπορικών πράξεων και κατ' επάγγελμα άσκησης εμπορίας παραμένει κρίσιμη και εξετάζεται περιπτωσιολογικά από τη διοίκηση.
Διαδικασία χορήγησης και πεδίο εφαρμογής της άδειας
Η άδεια άσκησης ιδιωτικού έργου χορηγείται για συγκεκριμένο αντικείμενο και μετά από σύμφωνη αιτιολογημένη γνώμη του υπηρεσιακού συμβουλίου, ενώ διατηρείται το δικαίωμα ανάκλησής της με την ίδια διαδικασία. Μια κρίσιμη επισήμανση της γνωμοδότησης του ΝΣΚ αφορά στη χρονική διάρκεια της απασχόλησης. Κρίθηκε ότι η υποχρέωση λήψης άδειας υφίσταται ακόμη και για έργα που εκτελούνται άπαξ ή έχουν τυχαίο και ευκαιριακό χαρακτήρα, παρά το γεγονός ότι δεν συνιστούν σταθερή ή συστηματική ενασχόληση.
Επιπλέον, το νομικό πλαίσιο επιτρέπει την παροχή υπηρεσιών ακόμη και προς τον ίδιο τον φορέα κύριας απασχόλησης του υπαλλήλου, εφόσον οι ανάγκες που καλύπτονται διαχωρίζονται σαφώς από τα κύρια υπαλληλικά του καθήκοντα. Το κεντρικό στοιχείο που καθορίζει την ανάγκη για άδεια δεν είναι ο χαρακτήρας του φορέα, αλλά η φύση της έννομης σχέσης, η οποία πρέπει να είναι ιδιωτικού δικαίου.
Άρθρο 31 - Νόμος 3528/2007 - Άσκηση ιδιωτικού έργου με αμοιβή
1. Μετά από άδεια ο υπάλληλος μπορεί να ασκεί ιδιωτικό έργο ή εργασία με αμοιβή, εφόσον συμβιβάζεται με τα καθήκοντα της θέσης του και δεν παρεμποδίζει την ομαλή εκτέλεση της υπηρεσίας του.
2. Η άδεια χορηγείται για συγκεκριμένο έργο ή εργασία μετά από σύμφωνη αιτιολογημένη γνώμη του υπηρεσιακού συμβουλίου και μπορεί να ανακαλείται με τον ίδιο τρόπο. Η άδεια στους υπαλλήλους του Δημοσίου χορηγείται από τον οικείο υπουργό και στους υπαλλήλους των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου από το ανώτατο μονομελές όργανο διοίκησης και αν δεν υπάρχει τέτοιο όργανο, από τον πρόεδρο του συλλογικού οργάνου διοίκησης.
3. Δεν επιτρέπεται στον υπάλληλο η κατ' επάγγελμα άσκηση εμπορίας.
4. Ειδικές απαγορευτικές διατάξεις διατηρούνται σε ισχύ.
Άσκηση ιδιωτικού έργου στο Δημόσιο: Ερμηνεία του άρθρου 31 του Ν. 3528/2007 (ΝΣΚ Γνωμ. 81/2021)
Σε ερώτημα του e- ΕΦΚΑ σχετικά με την ερμηνεία των διατάξεων του άρθρου 31 του Ν. 3528/2007 απάντησε το Νομικό Συμβούλιο του Κράτους με την υπ’ αριθμ.81/2021 γνωμοδότησή του.
Ειδικότερα, το ερώτημα αφορά στην έννοια άσκησης ιδιωτικού έργου σύμφωνα με τις διατάξεις του άρθρου 31 του Ν. 3528/2007, εάν αυτή είναι ανεξάρτητη της νομικής μορφής του εργοδότη, ήτοι αν το προς ανάθεση έργο ή εργασία μπορεί να παρέχεται στο Δημόσιο ή σε Δημόσιους φορείς (Ν.Π.Δ.Δ., Ο.Τ.Α., Ανώτατα Εκπαιδευτικά Ιδρύματα, Δημόσια Ι.Ε.Κ. κ.λ.π.). Επιπλέον, τέθηκε το ερώτημα εάν το ιδιωτικό έργο ή εργασία με αμοιβή μπορεί να αφορά και να επιτρέπει την άσκηση ελευθέριου επαγγέλματος αυτοτελώς ή την απλή διενέργεια εμπορικών πράξεων, δεδομένου ότι η κατ’ επάγγελμα άσκηση εμπορίας απαγορεύεται ρητώς καθώς και εάν για την άπαξ ή την επ’ ευκαιρία ή το τυχαίως έργο ή εργασία με αμοιβή απαιτείται άδεια από το αρμόδιο αποφασιστικό όργανο.
Λαμβάνοντας υπόψη τις διατάξεις των άρθρων 2, 31 και 107 του Κώδικα Κατάστασης Δημόσιων Πολιτικών Διοικητικών Υπαλλήλων και Υπαλλήλων ΝΠΔΔ (ΥΚ), το Συμβούλιο έκρινε πως το έργο ή η αμειβόμενη εργασία, για τα οποία κατά το άρ. 31 του Υ.Κ. ζητείται άδεια άσκησης ιδιωτικού έργου από υπάλληλο του e-ΕΦΚΑ, μπορεί να παρέχεται και στο Δημόσιο ή σε οποιονδήποτε δημόσιο φορέα, καθόσον η τήρηση της διαγραφόμενης από το νόμο διαδικασίας είναι ανεξάρτητη της νομικής μορφής του εργοδότη, είτε ο τελευταίος είναι ιδιώτης είτε ανήκει στο Δημόσιο.
Στη συνέχεια, όσον αφορά στην έννοια του ιδιωτικού έργου ή της αμειβόμενης εργασίας, σε αυτή έκρινε ότι περιλαμβάνεται τόσο η παροχή αυτής ταύτης εξαρτημένης εργασίας όσο και η προσφορά υπηρεσιών ελευθέριου επαγγέλματος. Περιλαμβάνεται, συνεπώς, η παροχή έργου ή ανεξάρτητων υπηρεσιών, με διαρκή, σταθερή και συστηματική απασχόληση, επί συγκεκριμένου αντικειμένου, χωρίς ο υπάλληλος να τελεί σε σχέση εξάρτησης με τον εργοδότη.
Τέλος, κατά την κρίση του Συμβουλίου, απαιτείται πράγματι άδεια από το αρμόδιο αποφασιστικό όργανο για την άπαξ ή την επ’ ευκαιρία ή το τυχαίως έργο ή εργασία με αμοιβή, παρά το γεγονός ότι τα ανωτέρω δεν προϋποθέτουν σταθερή και συστηματική απασχόληση του υπαλλήλου.
Απόσπασμα γνωμοδότησης
Εν όψει των παραπάνω, στην έννοια του ιδιωτικού έργου ή εργασίας, κατ’ άρθρο 31 παρ.1 του Υ.Κ., εμπίπτει, εκτός από εκείνο που παρέχεται σε ιδιώτη εργοδότη και εκείνο που παρέχεται στο Δημόσιο ή σε δημόσιους φορείς (ν.π.δ.δ., Α.Ε.Ι., ΟΤΑ κ.λ.π.), ακόμα δε και προς τον ίδιο τον φορέα κύριας απασχόλησης του υπαλλήλου, για την εξυπηρέτηση αναγκών του τελευταίου που διαχωρίζονται σαφώς από τα καθήκοντα της υπαλληλικής θέσης αυτού (Ελ.Συν. Πράξεις I Τμ. 24/2015, 124/2011, 59/2010, 65/2009, ΝΣΚ 109/2019), καθώς κρίσιμο στοιχείο αποτελεί η φύση της έννομης σχέσης, στο πλαίσιο της οποίας παρέχεται η εργασία, ως ιδιωτικού δικαίου και όχι ο ιδιωτικός ή δημόσιος χαρακτήρας του φορέα στον οποίο αυτή προσφέρεται (ΕΣ ΚΠΕΔ στο Ι Τμ. 252/2018, 196/2017, 166/2016, 220/2015, ΝΣΚ 251/2016, 134/2013).
Η προβλεπόμενη από τις διατάξεις του άρθρου 31 Υ.Κ. άδεια πρέπει να αφορά σε ιδιωτικό έργο ή εργασία δηλ. να παρέχεται με σκοπό την αμοιβή του ενδιαφερομένου. Ο νομοθέτης αναφέρεται στην εν γένει άσκηση ιδιωτικού έργου με αμοιβή, προκειμένου στο εννοιολογικό περιεχόμενο της ερμηνευόμενης ρύθμισης, να περιλάβει κάθε εξωυπηρεσιακή δραστηριότητρα του υπαλλήλου, όπως η άσκηση ελευθέριου επαγγέλματος αυτοτελώς, δηλαδή, χωρίς να τελεί ο υπάλληλος σε σχέση εξάρτησης από εργοδότη. Ως ιδιωτικό έργο ή εργασία νοείται τόσο η παροχή αυτής ταύτης εξαρτημένης εργασίας όσο και η προσφορά υπηρεσιών ελευθέριου επαγγέλματος, δηλαδή της παροχής έργου ή ανεξάρτητων υπηρεσιών, με διαρκή, σταθερή και συστηματική απασχόληση, επί συγκεκριμένου αντικειμένου, χωρίς να τελεί ο υπάλληλος σε σχέση εξάρτησης με τον εργοδότη (ΝΣΚ 447/2009), ακόμη δε και η μίσθωση έργου κατά την έννοια των διατάξεων των άρθρων 681 επ. ΑΚ. Τούτο διότι από τη διάταξη του άρθρου 31 παρ. 3 του ΥΚ απαγορεύεται μεν η κτήση της εμπορικής ιδιότητας, όχι δε η απλή διενέργεια ορισμένων εμπορικών πράξεων (π.χ. ελευθέρια επαγγέλματα, άσκηση έργου ή ιδιωτικής εργασίας υπηρεσιών αστικής φύσης κ.λ.π.) Η κτήση της εμπορικής ιδιότητας συνιστά πραγματικό γεγονός, το οποίο χρήζει ανάλογης απόδειξης.
Η άσκηση εμπορίας είναι επίσης, πραγματικό, κατά βάση, γεγονός που προϋποθέτει προηγούμενη έρευνα των επαγγελματικών συνθηκών.
Συνεπώς, η κρίση για το εάν κάποιο πρόσωπο έχει την εμπορική ιδιότητα, δύναται να εξαχθεί μόνο μετά από περιπτωσιολογική εξέταση της υπ΄αυτού ασκούμενης επαγγελματικής δραστηριότητας, καθώς και των συνθηκών άσκησης αυτής (Τάχος-Συμεωνίδης: «Ερμηνεία Υπαλληλικού Κώδικα» Γ΄ έκδ.σελ. 304, 363 επ. Γνωμ. ΝΣΚ 37/2002, 368/2005, Ν. Ρόκας : «Στοιχεία Εμπορικού Δικαίου (1) Γεικό Μέρος 2η εκδ. σελ. 24).
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Τέλος τα παλιά διπλώματα: Τι αλλάζει για όλους τους οδηγούς
Διορισμοί εκπαιδευτικών 2026: Το ΦΕΚ με τα νέα πτυχία που «ξεκλειδώνουν» 10.000 μόνιμες θέσεις
