Χρήστος Κάτσικας Υπάρχει μια λεπτομέρεια στην καθημερινότητα των νηπιαγωγών στην Ελλάδα που σπάνια φτάνει στη δημόσια συζήτηση. Μια λεπτομέρεια που, όμως, λέει πολλά: οι νηπιαγωγοί δεν έχουν ούτε ένα λεπτό πραγματικού διαλείμματος κατά τη διάρκεια της εργασίας τους.
Δεν είναι σχήμα λόγου. Δεν είναι υπερβολή. Είναι η πραγματικότητα μιας ολόκληρης επαγγελματικής κατηγορίας που εργάζεται αδιάκοπα από τη στιγμή που θα ανοίξει η πόρτα της τάξης μέχρι τη στιγμή που θα κλείσει.
Και αν κάποιος αναρωτηθεί «μα είναι δυνατόν;», η απάντηση είναι απλή: ναι, είναι. Γιατί στο νηπιαγωγείο δεν υπάρχει «ενδιάμεσος χρόνος». Δεν υπάρχει κουδούνι που να σημαίνει διάλειμμα. Δεν υπάρχει άλλος ενήλικας να αναλάβει την ευθύνη των παιδιών ώστε ο εκπαιδευτικός να πάρει έστω μια ανάσα.
Μια συνεχής εγρήγορση
Η δουλειά της νηπιαγωγού είναι μια συνεχής κατάσταση εγρήγορσης. Δεν πρόκειται μόνο για διδασκαλία. Πρόκειται για φροντίδα, επιτήρηση, συναισθηματική υποστήριξη, διαχείριση συγκρούσεων, πρόληψη κινδύνων.
Μιλάμε για παιδιά 4 και 5 ετών. Παιδιά που χρειάζονται διαρκή προσοχή. Που μπορεί μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα να χτυπήσουν, να τσακωθούν, να κλάψουν, να ζητήσουν βοήθεια. Παιδιά που δεν μπορούν να μείνουν ούτε στιγμή χωρίς επίβλεψη.
Αυτό σημαίνει ότι η νηπιαγωγός δεν μπορεί να «αποσυνδεθεί» ούτε για λίγα λεπτά. Δεν μπορεί να πιει έναν καφέ με ησυχία. Δεν μπορεί να καθίσει χωρίς να παρατηρεί. Δεν μπορεί να σταματήσει να είναι σε εγρήγορση.
Ακόμη και η ώρα του φαγητού δεν είναι διάλειμμα. Είναι μια ακόμη απαιτητική διαδικασία, γεμάτη ευθύνη: ποιος τρώει, ποιος δεν τρώει, ποιος πνίγεται, ποιος σηκώνεται, ποιος χρειάζεται βοήθεια.
Το αόρατο φορτίο
Αυτή η συνεχής ένταση δεν καταγράφεται πουθενά. Δεν αποτυπώνεται σε ωράρια ή σε κανονισμούς. Δεν αναγνωρίζεται ως επιπλέον επιβάρυνση.
Κι όμως, είναι εκεί. Στο σώμα που κουράζεται, στη φωνή που κουράζεται, στο μυαλό που δεν σταματά να επεξεργάζεται ερεθίσματα. Είναι ένα είδος εργασίας που συνδυάζει τη σωματική, την πνευματική και τη συναισθηματική κόπωση – ταυτόχρονα.
Οι νηπιαγωγοί καλούνται να είναι παιδαγωγοί, φροντιστές, ψυχολόγοι, διαμεσολαβητές. Να διαχειρίζονται διαφορετικές ανάγκες, διαφορετικές προσωπικότητες, διαφορετικές οικογενειακές πραγματικότητες. Και όλα αυτά χωρίς ούτε ένα μικρό «διάλειμμα αποφόρτισης».
Ένα δικαίωμα που δεν εφαρμόζεται
Σε κάθε άλλο επαγγελματικό χώρο, το διάλειμμα θεωρείται αυτονόητο. Είναι δικαίωμα. Είναι μέρος της εργασιακής υγείας και ασφάλειας. Στην περίπτωση των νηπιαγωγών, όμως, αυτό το δικαίωμα μοιάζει να μένει στα χαρτιά.
Και εδώ αναδεικνύεται μια βαθύτερη αντίφαση: ζητάμε από τους εκπαιδευτικούς της πρώτης βαθμίδας να προσφέρουν ποιοτική εκπαίδευση και φροντίδα, αλλά δεν διασφαλίζουμε τις βασικές συνθήκες για να το κάνουν.
Γιατί ένας εξαντλημένος εκπαιδευτικός δεν μπορεί να είναι ο ίδιος δημιουργικός. Δεν μπορεί να ανταποκριθεί με τον ίδιο τρόπο. Δεν μπορεί να δώσει αυτό που πραγματικά θέλει και μπορεί.
Οι συνέπειες που δεν βλέπουμε
Η έλλειψη διαλείμματος δεν είναι μια «λεπτομέρεια». Είναι ένας παράγοντας που επηρεάζει άμεσα την ψυχική και σωματική υγεία των νηπιαγωγών. Αυξάνει το άγχος, την κόπωση, την επαγγελματική εξουθένωση.
Και, τελικά, επηρεάζει και τα ίδια τα παιδιά.
Γιατί η ποιότητα της προσχολικής εκπαίδευσης συνδέεται άμεσα με την κατάσταση του εκπαιδευτικού. Ένας άνθρωπος που δεν έχει χώρο να ανασάνει, δύσκολα μπορεί να δημιουργήσει ένα περιβάλλον ηρεμίας, ασφάλειας και έμπνευσης.
Η λύση δεν είναι πολύπλοκη. Χρειάζεται θεσμική πρόβλεψη για την ύπαρξη δεύτερου ενήλικα – έστω για συγκεκριμένα χρονικά διαστήματα μέσα στη μέρα. Χρειάζεται αναγνώριση της ιδιαιτερότητας της προσχολικής εκπαίδευσης.
Χρειάζεται, κυρίως, να ακουστούν οι ίδιες οι νηπιαγωγοί.
Όχι ως «φωνές διαμαρτυρίας», αλλά ως άνθρωποι που γνωρίζουν από μέσα τι σημαίνει αυτή η δουλειά.
Το θέμα του διαλείμματος δεν είναι τεχνικό. Είναι βαθιά παιδαγωγικό και ανθρώπινο. Δείχνει πώς αντιλαμβανόμαστε την εκπαίδευση. Αν τη βλέπουμε ως μια διαδικασία ζωντανή, που απαιτεί φροντίδα και υποστήριξη, ή ως έναν μηχανισμό που πρέπει απλώς να λειτουργεί.
Οι νηπιαγωγοί κρατούν στα χέρια τους τα πρώτα βήματα των παιδιών στο σχολείο. Είναι εκεί όπου χτίζεται η σχέση με τη μάθηση, με την ομάδα, με τον εαυτό.
Αν αυτοί οι άνθρωποι δεν έχουν ούτε ένα λεπτό για να πάρουν ανάσα, τότε ίσως είναι η στιγμή να αναρωτηθούμε: τι ακριβώς ζητάμε από το σχολείο μας;
Και κυρίως: πόσο χώρο δίνουμε στους ανθρώπους του να παραμείνουν… άνθρωποι.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Τα ΠΑΝΩ ΚΑΤΩ στο Voucher ΔΥΠΑ: Ανοίγει ξανά αύριο η επιλογή - Που έχει θέσεις
Αλλαγή νόμου: ΝΕΑ εξ αποστάσεως Πιστοποίηση Η/Υ για Προσλήψεις Εκπαιδευτικών
