Μιχάλης Τσιλιβάκος Σε μια απόφαση-σταθμό για τον σχεδιασμό του Υπουργείου Παιδείας, το Συμβούλιο της Επικρατείας (ΣτΕ) έκρινε ως παράνομη τη συνεχιζόμενη αδράνεια της Πολιτείας να θεσπίσει εναλλακτικό μάθημα για τους μαθητές που ζητούν απαλλαγή από τα Θρησκευτικά.
Με τις αποφάσεις 2417-8/2025, το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο «δείχνει» τον δρόμο της άμεσης συμμόρφωσης, απαιτώντας την εισαγωγή του μαθήματος της Ηθικής στα Γυμνάσια και τα Λύκεια όλης της χώρας, αρχής γενομένης από την τρέχουσα σχολική περίοδο.
Τι ισχύει για τους μαθητές που λαμβάνουν απαλλαγή από τα Θρησκευτικά
Το Γ' Τμήμα του ΣτΕ, υπό την προεδρία του Αντιπροέδρου Δ. Μακρή, εξαπέλυσε δριμύ «κατηγορώ» κατά της Διοίκησης, τονίζοντας πως το Υπουργείο έχει καταστεί υπερήμερο. Σύμφωνα με το δικαστικό σκεπτικό, η επίκληση των αρχών της «χρηστής διοίκησης» δεν ευσταθεί όταν το κράτος παραλείπει συστηματικά να εκπληρώσει υποχρεώσεις που απορρέουν απευθείας από το Σύνταγμα και την Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου (ΕΣΔΑ).
Το δικαστήριο ξεκαθαρίζει πως ο «εύλογος χρόνος» για προσωρινές ρυθμίσεις (όπως η απλή απασχόληση των μαθητών σε άλλες δραστηριότητες κατά την ώρα των Θρησκευτικών) έχει παρέλθει.
Η Πολιτεία οφείλει πλέον να διασφαλίσει την απρόσκοπτη διδασκαλία ενός ισότιμου γνωστικού αντικειμένου, ώστε να μην παραβιάζεται η θρησκευτική ελευθερία και το δικαίωμα στην εκπαίδευση.
Ψηφιακά μέσα και τηλεκπαίδευση για την κάλυψη των κενών
Το ΣτΕ καλεί το Υπουργείο Παιδείας να επιστρατεύσει κάθε πρόσφορο μέσο, συμπεριλαμβανομένης της τηλεκπαίδευσης και των ψηφιακών συστημάτων, ώστε να μην υπάρχει ούτε ένας μαθητής στην επικράτεια που να στερείται το εναλλακτικό μάθημα λόγω έλλειψης εκπαιδευτικού προσωπικού ή γεωγραφικών περιορισμών.
Επιπλέον, η δικαιοσύνη ζητά την άμεση ρύθμιση των θεμάτων ανάθεσης διδασκαλίας σε εκπαιδευτικούς κατάλληλων κλάδων και την πλήρη ένταξη της Ηθικής στο ωρολόγιο πρόγραμμα.
Η αναπομπή της υπόθεσης στη Διοίκηση φέρει τον χαρακτήρα του κατεπείγοντος, καθώς οι δικαστές υπογραμμίζουν ότι οι υπουργικές αποφάσεις που εκδόθηκαν τον Νοέμβριο του 2025 (με ισχύ από το 2026-2027) κρίνονται ανεπαρκείς για να θεραπεύσουν την τρέχουσα παρανομία.
Ολόκληρη η απόφαση του ΣτΕ (Γ΄ 7μ. 2418, 2417/2025)
«ΣτΕ Γ΄ 7μ. 2418 - 2417/2025 Πρόεδρος: Δ. Μακρής, Αντιπρόεδρος Εισηγητής: Ο. Σπαχής, Σύμβουλος Επικρατείας
Σύμφωνα με τα οριζόμενα στα άρθρα 16 παρ. 2 και 13 παρ. 1 και 2 του Συντάγματος και στα άρθρα 9 και 14 της ΕΣΔΑ και 2 του Πρώτου Πρόσθετου Πρωτοκόλλου της ΕΣΔΑ και σύμφωνα με όσα έχουν γίνει δεκτά με τις 1750 και 1749/2019 και 1480 -1478/2022 αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας και με τις 1175/2025, 1836/2025 αποφάσεις του, η Διοίκηση υποχρεούτο να εκπληρώσει την διαγνωσθείσα με τις εν λόγω αποφάσεις της Ολομέλειας υποχρέωσή της προς θέσπιση εναλλακτικού μαθήματος προς το μάθημα των θρησκευτικών. Κατόπιν τούτων, η Διοίκηση υποχρεούτο να ολοκληρώσει όλες τις προβλεπόμενες στον νόμο ενέργειες βάσει των οποίων καθίσταται δυνατή η απρόσκοπτη υλοποίηση της διδασκαλίας μαθήματος εναλλακτικού προς το μάθημα των θρησκευτικών για όσους/όσες μαθητές/μαθήτριες Γυμνασίου και Λυκείου το επιθυμούν. Ανάμεσα στις υποχρεώσεις της Διοικήσεως προκειμένου να υλοποιηθεί η απρόσκοπτη διδασκαλία του εν λόγω εναλλακτικού μαθήματος περιλαμβάνεται η υποχρέωση της Διοικήσεως να εκδώσει τις προβλεπόμενες στον νόμο (αφενός μεν στα άρθρα 5 του ν. 1566/1985, 7 του ν. 2525/1997, 7 παρ. 2 του ν. 2817/2000 και 42 παρ. 2 περ. β΄ υποπερ. ββ΄ και περ. ζ΄ του ν. 4186/2013, αφετέρου δε στα άρθρα 42 παρ. 2 περ. β΄ υποπερ. αα΄ και περ. ζ΄ του ν. 4186/2013 και 7 παρ. 2 του ν. 2817/2000) υπουργικές αποφάσεις, η εν λόγω δε υποχρέωση προκύπτει ευθέως από το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ και σύμφωνα με τα κριθέντα με τις προμνησθείσες αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας. Η παράλειψη ρυθμίσεως των σχετικών ζητημάτων με την έκδοση κατά δεσμία αρμοδιότητα των εν λόγω υπουργικών αποφάσεων συνιστά μετά το τέλος του σχολικού έτους 2022 - 2023, την 31η Αυγούστου 2023, παράλειψη οφειλόμενης νόμιμης ενέργειας.
Ως προς το σχολικό έτος 2025 - 2026, η Διοίκηση, παρά την δεσμία προς τούτο αρμοδιότητά της, δεν εξέδωσε όλες τις προβλεπόμενες υπουργικές αποφάσεις για την εκπλήρωση της υποχρεώσεως για την απρόσκοπτη υλοποίηση της διδασκαλίας μαθήματος εναλλακτικού προς το μάθημα των θρησκευτικών για όσους/όσες μαθητές/μαθήτριες Γυμνασίου and Λυκείου το επιθυμούν και, συνεπώς, παρέλειψε οφειλόμενη νόμιμη ενέργεια. Η εν λόγω παράλειψη δεν αίρεται με την επίκληση από την Διοίκηση των αρχών της χρηστής διοίκησης και της προστατευόμενης εμπιστοσύνης του πολίτη για το σχολικό έτος 2025 - 2026. Και τούτο διότι η Διοίκηση δεν παρίσταται ως χρηστή σε περίπτωση, κατά την οποία, όπως εν προκειμένω, δεν εκπληρώνει υποχρέωσή της που απορρέει από το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ, έχει δε διαγνωσθεί με αποφάσεις της Ολομελείας του Δικαστηρίου, αν και, προ πολλού, έχει παρέλθει άπρακτος ο προσδιορισθείς προς τούτο ως εύλογος χρόνος. Περαιτέρω, η αρχή της προστατευόμενης εμπιστοσύνης του πολίτη δεν έχει την έννοια ότι δι’ αυτής επιβάλλεται στον πολίτη να ανέχεται κατάσταση που έχει διαμορφωθεί με αυθαίρετες ενέργειες ή παραλείψεις της Διοικήσεως, όπως εν προκειμένω επιχειρείται με την επίκληση της εν λόγω αρχής. Επιπροσθέτως η Διοίκηση δεν μπορεί να επικαλείται την καθυστέρηση ή την αδράνειά της προκειμένου να καμφθεί το καθήκον της και εν προκειμένω να συμμορφωθεί προς την διαγνωσθείσα με τις αναφερθείσες αποφάσεις της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας συνταγματική και βάσει της ΕΣΔΑ υποχρέωσή της προς θέσπιση εναλλακτικού μαθήματος προς το μάθημα των θρησκευτικών που υφίσταται από το τέλος του σχολικού έτους 2022 - 2023.
Εξ άλλου, με την έκδοση και μόνον των 149205/ΓΔ4/18.11.2025 και 149259/ΓΔ4/18.11.2025 υπουργικών αποφάσεων με τις οποίες θεσπίζονται ρυθμίσεις σχετικά με τον ορισμό του μαθήματος της ηθικής στο πρόγραμμα σπουδών για το Γυμνάσιο και το Λύκειο, αντιστοίχως, οι οποίες ισχύουν από το σχολικό έτος 2026 - 2027, δεν ολοκληρώθηκαν οι αναγκαίες ενέργειες της Διοικήσεως προς υλοποίηση της απρόσκοπτης διδασκαλίας εναλλακτικού μαθήματος προς το μάθημα των θρησκευτικών σε όσους/όσες μαθητές/μαθήτριες Γυμνασίου και Λυκείου το επιθυμούν. Και τούτο διότι απαιτούνται περαιτέρω ενέργειές της για την οργάνωση της απρόσκοπτης υλοποίησης της κατά το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ υποχρεώσεως διδασκαλίας του επίμαχου εναλλακτικού μαθήματος ειδικότερα δε, η έκδοση και άλλων υπουργικών αποφάσεων για την αναγκαία ρύθμιση σχετικών ζητημάτων, που αφορούν την ανάθεση της διδασκαλίας του εναλλακτικού μαθήματος προς το μάθημα των θρησκευτικών σε εκπαιδευτικούς κατάλληλου κλάδου και ειδικότητας και την ένταξη του εναλλακτικού μαθήματος στο αναλυτικό-ωρολόγιο πρόγραμμα και με την χρήση, κατά την κρίση της Διοικήσεως, των πρόσφορων μέσων διδασκαλίας βάσει της τεχνολογίας πληροφορίας και επικοινωνιών (ψηφιακών συστημάτων - τηλεδιδασκαλίας), ώστε να εξασφαλισθεί απολύτως η διδασκαλία του εναλλακτικού μαθήματος σε όλους/όλες τους μαθητές/μαθήτριες Γυμνασίου και Λυκείου της Χώρας που το επιθυμούν.
Ήδη έχει παρέλθει μεγάλο χρονικό διάστημα από το πέρας του εύλογου χρόνου που κατά την απόφαση 1478/2022 της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας είναι συνταγματικώς ανεκτή η μεταβατικού χαρακτήρα ρύθμιση του τρόπου απασχόλησης των μαθητών που απαλλάσσονται από το μάθημα των θρησκευτικών, χωρίς να έχει ρυθμιστεί, και μετά τις 1835 και 1176/2025 αποφάσεις του Δικαστηρίου, ακόμη οριστικά το ζήτημα με την άσκηση εκ μέρους της Διοικήσεως της σχετικής κανονιστικής αρμοδιότητας ώστε να είναι δυνατή η επιβεβλημένη από το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ, κατά τα κριθέντα από την Ολομέλεια του Δικαστηρίου, απρόσκοπτη υλοποίηση διδασκαλίας εναλλακτικού μαθήματος σε όλους τους μαθητές που δεν επιθυμούν να παρακολουθήσουν το μάθημα των θρησκευτικών κατά το τρέχον σχολικό έτος (2025 - 2026) και κατά τα επόμενα σχολικά έτη.
Επομένως, παρά την έκδοση των 149205/ΓΔ4/18.11.2025 και 149259/ΓΔ4/18.11.2025 υπουργικών αποφάσεων, υφίσταται παράλειψη της Διοικήσεως να προβεί στις απαραίτητες στον νόμο ενέργειες για την απρόσκοπτη διδασκαλία μαθήματος εναλλακτικού προς το μάθημα των θρησκευτικών σε όσους/όσες μαθητές/μαθήτριες Γυμνασίου και Λυκείου το επιθυμούν.
Κατόπιν των προηγούμενων, η παράλειψη της Διοικήσεως να προβεί στις απαραίτητες ενέργειες που αναφέρθηκαν, ώστε να είναι δυνατή η απρόσκοπτη υλοποίηση της διδασκαλίας μαθήματος εναλλακτικού προς το μάθημα των θρησκευτικών σε όσους/όσες μαθητές/μαθήτριες Γυμνασίου και Λυκείου το επιθυμούν, δεν είναι νόμιμη και, για τον λόγο αυτό πρέπει να ακυρωθεί.
Μετά την ακύρωση για τον προαναφερθέντα λόγο της προσβαλλόμενης παράλειψης, η υπόθεση πρέπει να αναπεμφθεί στην Διοίκηση, προκειμένου αυτή, δεδομένου ότι, όπως προαναφέρθηκε, έχει ήδη καταστεί υπερήμερη ως προς την εκπλήρωση της δικαστικώς διαγνωσθείσας υποχρεώσεως που απορρέει από το Σύνταγμα και την ΕΣΔΑ, να προβεί, κατεπειγόντως, από το τρέχον σχολικό έτος (2025 - 2026) και τα εφεξής σχολικά έτη, στις οφειλόμενες νόμιμες ενέργειες σε σύγχρονο Κράτος Δικαίου, μέλος του Συμβουλίου της Ευρώπης.»
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750€: Βγήκε το Μητρώο Ωφελουμένων - Μάθετε αν είστε μέσα και ξεκινήστε
Αλλαγή νόμου: ΝΕΑ εξ αποστάσεως Πιστοποίηση Η/Υ για Προσλήψεις Εκπαιδευτικών
