Δώρο Χριστουγέννων στο Δημόσιο: Ποσό, ημερομηνία κατάθεσης και δικαιούχοι

Εκπαίδευση

Αποβολή για μια βόλτα στο σινεμά; Οι σχολικές τιμωρίες μέσα κι έξω από την τάξη

333
Google Logo Μάθε πρώτος όλες τις σημαντικές ειδήσεις. Βάλε το alfavita.gr στα αποτελέσματα αναζήτησης της Google
Οι ταινίες μάς βοηθούν να αναζητήσουμε αντιλήψεις και στερεότυπα της εποχής τους

Μια θέση στον κινηματογράφο, μια συνάντηση με συμμαθητές στο ζαχαροπλαστείο, μια βόλτα χωρίς τη σχολική ενδυμασία. Μικρές στιγμές της εφηβικής ζωής μπορούσαν κάποτε να οδηγήσουν έναν μαθητή στο γραφείο του γυμνασιάρχη. Στις αναμνήσεις από τα παλιά σχολεία, η επιτήρηση συχνά συνεχιζόταν και μετά το σχόλασμα. Το σχολείο παρακολουθούσε πώς ντύνονταν τα παιδιά, πού σύχναζαν και πώς διασκέδαζαν. Και την επόμενη ημέρα, μαζί με την εξέταση στο μάθημα, μπορούσε να τα περιμένει και μια τιμωρία.

Αποβολή, ακόμη και για τον κινηματογράφο

Στις μεγαλύτερες σχολικές τάξεις, μια λέξη αρκούσε για να προκαλέσει ανησυχία. Αποβολή. Η ποινή μπορούσε να ακολουθήσει έναν καβγά ή μια απείθεια, αλλά οι αφορμές δεν περιορίζονταν σε όσα συνέβαιναν μέσα στην αίθουσα.

Το κουδούνι που σήμαινε το τέλος των μαθημάτων δεν έβαζε πάντοτε τέλος στην επιτήρηση. Η βόλτα, η διασκέδαση και η εμφάνιση του μαθητή μπορούσαν να φτάσουν την επομένη στο γραφείο του γυμνασιάρχη. Σε σχολικές αναμνήσεις συναντάμε ελέγχους για το μαθητικό πηλήκιο των αγοριών και τις ποδιές των κοριτσιών, επιπλήξεις και αποβολές για παραβάσεις των κανόνων ενδυμασίας.

Παλιοί μαθητές αφηγούνται ότι μια επίσκεψη στον κινηματογράφο ή στο ζαχαροπλαστείο μπορούσε να τους στοιχίσει αποβολή. Η ανησυχία αφορούσε και τον χαρακτηρισμό της διαγωγής, που αποτυπωνόταν στους σχολικούς τίτλους. Μια έξοδος λίγων ωρών μπορούσε έτσι να αποκτήσει συνέπειες πολύ μεγαλύτερες από όσες φανταζόταν το παιδί όταν ξεκινούσε από το σπίτι.

Οι αναμνήσεις αυτές φανερώνουν πόσο βαθιά μπορούσε να εισχωρεί η σχολική εξουσία στην προσωπική ζωή των παιδιών. Η ιδιότητα του μαθητή και της μαθήτριας τα ακολουθούσε και έξω από το σχολείο. Στον δρόμο μπορούσαν να συναντήσουν έναν καθηγητή· στον κινηματογράφο, να αναρωτιούνται ποιος καθόταν λίγες σειρές πιο πίσω.

Όταν το ξύλο στο σχολείο γινόταν ταινία

Ο κινηματογράφος, που μπορούσε να γίνει αφορμή σχολικής τιμωρίας, φιλοξενούσε στις ιστορίες του το ίδιο το σχολείο. Αυστηροί καθηγητές, άτακτες μαθήτριες, επιπλήξεις και χαστούκια μετατρέπονταν σε σκηνές που προκαλούσαν γέλιο, συγκίνηση ή αγωνία.

Το «Ξύλο βγήκε από τον Παράδεισο», σε σενάριο και σκηνοθεσία Αλέκου Σακελλάριου, προβλήθηκε το 1959, με την Αλίκη Βουγιουκλάκη και τον Δημήτρη Παπαμιχαήλ. Η αναμέτρηση του νεαρού καθηγητή με τις μαθήτριες ενός ιδιωτικού σχολείου έδωσε μια από τις πιο αναγνωρίσιμες εικόνες της σχολικής ζωής στον ελληνικό κινηματογράφο. 

Ακόμη και ο τίτλος μεταφέρει μια ολόκληρη αντίληψη για την ανατροφή των παιδιών. Το ξύλο συνδέεται με τη διόρθωση, την επαναφορά στην τάξη, μια υποτιθέμενη ωφέλεια. Στον κόσμο της κωμωδίας, η σωματική τιμωρία εντάσσεται στην εύθυμη σύγκρουση ανάμεσα στον καθηγητή και τις μαθήτριες.

Η ταινία προσφέρεται, επομένως, και για μια δεύτερη ανάγνωση. Πόσο οικεία έπρεπε να είναι η αντίληψη ότι το χτύπημα «συνετίζει», ώστε να γίνεται αποδεκτό ως μέρος μιας διασκεδαστικής ιστορίας; Ποιες πεποιθήσεις για την εξουσία του εκπαιδευτικού αναγνώριζαν οι θεατές πίσω από τις κωμικές σκηνές;

Η εξουσία του καθηγητή πίσω από την κωμωδία

Στη «Διαγωγή… μηδέν!» του 1949, με την Έλλη Λαμπέτη και τον Ντίνο Ηλιόπουλο, η εξουσία του καθηγητή αποκτά μια διαφορετική όψη. Ο εκπαιδευτικός χρησιμοποιεί προσχήματα για να κρατά στην αίθουσα, πέρα από την ώρα του μαθήματος, τη μαθήτρια που τον ενδιαφέρει. Η σχολική τιμωρία εμπλέκεται με τις προσωπικές επιθυμίες του ενηλίκου. 

Μέσα στον εύθυμο τόνο της ιστορίας μπορούμε να διακρίνουμε τη δυνατότητα κατάχρησης αυτής της εξουσίας. Ο καθηγητής διαθέτει τα μέσα για να καθορίζει τον χρόνο της μαθήτριας και να παρουσιάζει την προσωπική του επιδίωξη ως σχολική υποχρέωση. Η κωμική αφήγηση αφήνει έτσι χώρο για ερωτήματα γύρω από τη θέση του παιδιού και τα περιθώρια αντίδρασής του.

Στον «Νόμο 4000» του Γιάννη Δαλιανίδη, το 1962, η ατμόσφαιρα βαραίνει. Η ταινία συνδέει τις συγκρούσεις της νεολαίας με τον κόσμο των ενηλίκων και με τον νόμο περί «τεντιμποϊσμού». Το θέμα διευρύνεται από τη σχολική πειθαρχία στον κοινωνικό έλεγχο και στην αστυνομική καταστολή των νέων. Πρόκειται για διαφορετικές μορφές εξουσίας, που συναντιούνται μέσα στην κινηματογραφική ιστορία 

Οι μαθητές πίσω από τις ιστορίες

Οι ταινίες μάς βοηθούν να αναζητήσουμε αντιλήψεις και στερεότυπα της εποχής τους. Οι προφορικές μαρτυρίες προσθέτουν τις προσωπικές εμπειρίες εκείνων που κάθισαν στα θρανία. Η κινηματογραφική υπερβολή, το γέλιο και η δραματική σύγκρουση συναντούν έτσι τις μικρές λεπτομέρειες της καθημερινότητας, την αγωνία μιας εξόδου, την επίπληξη της επόμενης ημέρας, την αναμονή έξω από το γραφείο του γυμνασιάρχη.

Το πηλήκιο, η ποδιά, η βραδινή έξοδος, μια θέση στον κινηματογράφο γίνονταν αφορμές για παρατηρήσεις και ποινές. Πίσω από τις απαγορεύσεις υπήρχαν παιδιά που μεγάλωναν, αναζητούσαν την παρέα και διεκδικούσαν μικρές ελευθερίες. Στις αναμνήσεις τους, δίπλα στην αγωνία της αποβολής, χώρεσαν και οι κρυφές συνεννοήσεις, οι βόλτες και τα γέλια. Όλες εκείνες οι στιγμές που περίμεναν να ζήσουν μόλις χτυπούσε το τελευταίο κουδούνι.

Πότε έφυγε η βέργα από το σχολείο;

Η βέργα δεν έφυγε από όλες τις τάξεις την ίδια ημέρα. Για χρόνια είχε τη θέση της πάνω στην έδρα, προκαλώντας φόβο ακόμη κι όταν ο δάσκαλος δεν την άγγιζε. Η απομάκρυνσή της συνδέθηκε με την αλλαγή των αντιλήψεων για την αγωγή των παιδιών, αλλά και με την απαγόρευση της σωματικής τιμωρίας.

Στο δημοτικό σχολείο, η ρητή απαγόρευση είχε θεσπιστεί ήδη από το 1981 και επαναλήφθηκε το 1998. Στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση διατυπώθηκε ρητά το 2005, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι μέχρι τότε το ξύλο αποτελούσε νόμιμη επιλογή των καθηγητών.

Οι χρονολογίες, όμως, δεν αφηγούνται ολόκληρη την ιστορία. Η απαγόρευση δεν αρκούσε από μόνη της για να αλλάξει κάθε σχολική συνήθεια. Για να μάθουμε τι συνέβαινε μέσα στις αίθουσες, χρειάζεται να αναζητήσουμε τις μαρτυρίες των μαθητών και των εκπαιδευτικών, τα σχολικά αρχεία και τις καταγγελίες. Εκεί φαίνεται η απόσταση που μπορούσε να χωρίζει τον επίσημο κανόνα από την καθημερινότητα.

Από το χτύπημα στην αποβολή

Σήμερα, η σωματική τιμωρία απαγορεύεται. Το χαστούκι, το τράβηγμα του αυτιού, το χτύπημα με χάρακα ή βέργα δεν αποτελούν επιτρεπτούς τρόπους επιβολής της πειθαρχίας.

Οι σχολικές κυρώσεις, ωστόσο, εξακολουθούν να υπάρχουν. Στα γυμνάσια και στα λύκεια προβλέπονται η παρατήρηση, η επίπληξη, η ωριαία απομάκρυνση από το μάθημα και η αποβολή. Ο διευθυντής μπορεί να επιβάλει αποβολή έως τρεις ημέρες και ο Σύλλογος Διδασκόντων έως πέντε. Προβλέπονται επίσης, ανάλογα με την περίπτωση, αποκλεισμός από σχολικές δραστηριότητες, αλλαγή τμήματος ή σχολικού περιβάλλοντος.

Το πλαίσιο περιλαμβάνει και συμβουλευτικές συναντήσεις, συνεργασία με υποστηρικτικές δομές και διαμεσολάβηση. Η αντιμετώπιση μιας δύσκολης συμπεριφοράς απαιτεί να διερευνηθεί τι έχει συμβεί και ποια παρέμβαση μπορεί να βοηθήσει το παιδί και την τάξη.

Οι χρονολογίες και οι άνθρωποι

Η ιστορία της σχολικής τιμωρίας γράφεται στα νομοθετικά κείμενα, αλλά και στις αναμνήσεις των ανθρώπων. Το ένα είδος πηγής φωτίζει το άλλο. Η διάταξη αποκαλύπτει τι όριζε η Πολιτεία. Η μαρτυρία δείχνει τι μπορούσε να συμβαίνει μέσα στην τάξη, τι ανεχόταν το σχολικό περιβάλλον και τι κρατούσε ένα παιδί στη μνήμη του.

Η ερώτηση «πότε έφυγε η βέργα από το σχολείο;» έχει, λοιπόν, τις επίσημες χρονολογίες της και τις προσωπικές απαντήσεις όσων κάθισαν στα θρανία. Κάποιοι θυμούνται ακόμη το ξύλο της, άλλοι τον ήχο της πάνω στην έδρα. Και κάποιοι κράτησαν στη μνήμη τους έναν δάσκαλο που την άφησε στην άκρη!!!

Όλες οι σημαντικές ειδήσεις στο alfavita.gr

«Κλαίω κάθε μέρα πριν πάω σχολείο»: Η κραυγή μιας εκπαιδευτικού από μια τάξη που δεν μπορεί πια να διαχειριστεί

Πώς επιλέγουμε ιδιωτικό σχολείο για τα παιδιά μας; Το μεγάλο αφιέρωμα του alfavita για την επόμενη χρονιά

Google Logo Μάθε πρώτος όλες τις σημαντικές ειδήσεις. Βάλε το alfavita.gr στα αποτελέσματα αναζήτησης της Google
Viber Ακολουθήστε το Αlfavita στο Viber

εκπαίδευση