Γιώργος Χριστόπουλος Ένα πολύ χαρακτηριστικό παράδοξο στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα είναι ο τρόπος που επιλέγουμε και εκπαιδεύουμε εκπαιδευτικούς. Σε ένα εξαιρετικό κρίσιμο για την κοινωνία και τη χώρα επάγγελμα που απαιτεί ένα σύνθετο πλέγμα ψυχοσυναισθηματικής ωριμότητας και αντοχής, ικανοτήτων, δεξιοτήτων και ακαδημαϊκής επάρκειας, θα περίμενε κανείς να έχει θεσπιστεί ένας καλά σχεδιασμένος και ορθολογικός τρόπος επιλογής και εκπαίδευσης των εκπαιδευτικών.
Κι όμως. Διαχρονικά διαλέγουμε και «ετοιμάζουμε» εκπαιδευτικούς με ημίμετρα, ανορθολογικές διαδικασίες και μεθόδους, κυρίως λόγω πολιτικού κόστους αλλά και αβελτηρίας. Επειδή η πολιτεία φοβάται να κάνει γενναία βήματα και να λάβει γενναίες αποφάσεις και ταυτόχρονα προτιμά την αδράνεια από τη δράση. Έτσι, όπως διαπιστώνουμε από έρευνες που έχουν πραγματοποιηθεί, έχουμε μέσα στις σχολικές τάξεις εκπαιδευτικούς που έχουν επιλέξει το επάγγελμα όχι λόγω αγάπης για το λειτούργημα, αλλά για λόγους βιοπορισμού και επαγγελματικής «ασφάλειας» (χαρακτηριστικά αναφέρω έρευνα που δημοσιεύτηκε στο Βήμα το 2006, σύμφωνα με την οποία το 75% από τους 900 ερωτηθέντες φοιτητές Παιδαγωγικών Τμημάτων δήλωσαν πως δεν ήθελαν να γίνουν δάσκαλοι).
Η επιλογή των εκπαιδευτικών περνάει από τα εξής στάδια: Πριν το Πανεπιστήμιο, στη σχολή, στη διαδικασία επιλογής. Τα λάθη βαρύτατα σε κάθε στάδιο. Αποτέλεσμα, όπως αναφέρθηκε και πιο πάνω, να έχουμε συχνά αδιάφορους φοιτητές και απογοητευμένους ή δυστυχισμένους εκπαιδευτικούς.
Ας ξεκινήσουμε από το προφανές πλέον. Το επάγγελμα του εκπαιδευτικού στην Ελλάδα, όπως παρουσίασα και σε προηγούμενο άρθρο, δεν είναι ελκυστικό. Χαμηλότατες αμοιβές, επιδεινούμενες συνθήκες εργασίας, κοινωνική απαξίωση, πολιτική αδιαφορία, εντεινόμενη βία/bullying από γονείς και μαθητές, καθιστούν το επάγγελμα του εκπαιδευτικού αποκρουστικό προορισμό για τα νέα παιδιά, όπως αυτό καθρεπτίζεται στις βάσεις των παιδαγωγικών τμημάτων και των λεγόμενων καθηγητικών σχολών.
Κι όμως, ακόμη κι έτσι, θα πρέπει να επιλέγονται για το ιερό αυτό λειτούργημα οι ικανοί και αυτοί που το αγαπούν. Θεωρώ απαράδεκτο να μπαίνει κάποιος σε μια σχολή που σχετίζεται με το εκπαιδευτικό επάγγελμα έχοντάς την κάτω από την 3η επιλογή. Επομένως, σε πρώτη φάση απαιτείται αναπροσαρμογή των όρων εισαγωγής.
Πάμε τώρα στο επόμενο βήμα. Το πρόγραμμα εκπαίδευσης στο Πανεπιστήμιο. Κανείς δεν το αναφέρει φωναχτά, αλλά τα προγράμματα σπουδών των παιδαγωγικών τμημάτων δεν προετοιμάζουν «έτοιμους» νηπιαγωγούς και δασκάλους, αλλά περισσότερο ανθρώπους με ένα πολύ μεγάλο εύρος γενικών θεωρητικών γνώσεων. Η πρακτική άσκηση, σε σύγκριση με όσα συμβαίνουν σε προηγμένες χώρες, είναι φτωχή. Σε πολλές χώρες οι φοιτητές, ιδίως στο τέλος των σπουδών τους, αναλαμβάνουν μια τάξη επί μήνες (υπό επίβλεψη ασφαλώς) και εργάζονται κανονικά ως δόκιμοι εκπαιδευτικοί. Στην Ελλάδα έχουμε μερικές εβδομάδες παρατήρησης και διδασκαλίας που όμως δεν επαρκούν. Για τις «καθηγητικές» σχολές, τα πράγματα είναι πολύ χειρότερα. Με εξαίρεση ελάχιστα τμήματα, οι περισσότερες σχολές δίνουν ελάχιστο χώρο σε αντικείμενα που σχετίζονται με τη θεωρητική διδακτική και (πόσο μάλλον) με την πρακτική άσκηση. Έχω την εντύπωση ότι πολλοί απόφοιτοι καθηγητικών σχολών μπορεί να μην μπήκαν ποτέ σε τάξη (εκτός από την …δική τους, την πανεπιστημιακή) κατά τη διάρκεια των σπουδών τους.
Και στη συνέχεια, έρχεται ο τρόπος επιλογής. Τι έχουμε δει, λοιπόν, τις προηγούμενες διαδικασίες ; Από την επετηρίδα (που εξασφαλίζει μόνο χρονολογική «δικαιοσύνη») στην αστειότητα ενός γραπτού διαγωνισμού (λες και αυτός που θα παπαγαλίσει πέντε βιβλία και γράψει καλά σε άλλα 3 αντικείμενα, πέρα από το 40-50 που πέρασε ως φοιτητής είναι επαρκής εκπαιδευτικός). Πλέον, έχουμε περάσει στο κυνήγι των μορίων που έχει προκαλέσει τρομακτικές στρεβλώσεις και παρανομίες (βλέπε παράνομα/εικονικά μεταπτυχιακά-πιστοποιήσεις). Η μόνη αξιόπιστη σταθερά είναι η προϋπηρεσία που θεωρείται άλλωστε βασικό προσόν διεθνώς. Οι αναπληρωτές και ωρομίσθιοι όπως και οι ιδιωτικοί εκπαιδευτικοί δίκαια μοριοδοτούνται, έχοντας αποκτήσει πολύτιμη εμπειρία (συχνά υπό δύσκολες συνθήκες) μέσα στην τάξη. Κι αν αναπληρωτές και ιδιωτικοί εξασφαλίζουν μοριοδότηση μέσω της προϋπηρεσίας, τι γίνεται με τους νέους απόφοιτους και απόφοιτες;
Τέλος, πώς καθοδηγείται επιστημονικά ο εκπαιδευτικός μέσα στην τάξη; Απάντηση: με ένα χαοτικό και ολοένα και πιο ασφυκτικό πλαίσιο γραφειοκρατικής επιμόρφωσης που, αντί να λειτουργεί δημιουργικά, προσθέτει επιπλέον πίεση και φόρτο εργασίας στον εκπαιδευτικό.
Οι απαντήσεις δεν είναι εύκολες. Όμως, αν θέλουμε να έχουμε καλούς και ευχαριστημένους εκπαιδευτικούς, πέρα από την άμεση μισθολογική τους αναβάθμιση, θα πρέπει να φροντίσουμε να διαλέγουμε και να καταρτίζουμε αυτούς που θέλουν και μπορούν να σταθούν μέσα στην τάξη.
Έχουμε, ως Ομοσπονδία, προτείνει, μεταξύ άλλων:
- Επαρκή επαγγελματικό προσανατολισμό των μαθητών, ώστε να επιλέξουν συνειδητά να ενταχθούν στα Παιδαγωγικά Τμήματα ή στις λεγόμενες καθηγητικές σχολές για να γίνουν εκπαιδευτικοί
- Ριζική αναδιάρθρωση των προγραμμάτων των παιδαγωγικών σχολών με έμφαση στην πρακτική άσκηση
- Κτήση της παιδαγωγικής επάρκειας στο πλαίσιο του πτυχίου με μονοετή τουλάχιστον πρακτική δοκιμή και με αυστηρές διαδικασίες αξιόπιστης και διαφανούς επιλογής των επιτυχόντων τόσο στα παιδαγωγικά τμήματα όσο και στις καθηγητικές σχολές
- Φιλική προς τον εκπαιδευτικό (από άποψη περιεχομένου και χρόνου) επιμόρφωση και κατάρτιση
Πριν κάποια χρόνια είχε συναντήσει τον αείμνηστο Νίκο Παΐζη η υπεύθυνος του αντίστοιχου φινλανδικού ΙΕΠ. Ο αείμνηστος συνάδελφος την είχε ρωτήσει: «Κάνετε αξιολόγηση εκπαιδευτικών στη Φινλανδία;» Η απάντηση τον είχε σοκάρει. «Δεν χρειάζεται. Οι εκπαιδευτικοί μας περνούν δια πυρός και σιδήρου στο πανεπιστήμιο και όσοι κατορθώνουν να πάρουν πτυχίο, έχουν mentoring και επιστημονική καθοδήγηση από την πρώτη ημέρα. Έτσι, ο «κακός» εκπαιδευτικός - σπάνιο φαινόμενο - αποβάλλεται από το ίδιο το σχολικό σύστημα».
Μήπως λοιπόν θα πρέπει να ξεκινήσει μια σοβαρή διαβούλευση της πολιτείας με όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, όχι για ένα ακόμη σύστημα διορισμών, αλλά για μια νέα φιλοσοφία επιλογής και επιμόρφωσης των εκπαιδευτικών;
Ο Γιώργος Χρίστοπουλος είναι Πρόεδρος της ΟΙΕΛΕ
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Σκηνές έντασης στη Βουλή μπροστά σε μαθητές: «Μάσα», «γυμνοσάλιαγκας», «τσαμπατζού»
Έκτακτο επίδομα 200 ευρώ για το Πάσχα – Μέχρι πότε οι αιτήσεις
