Μιχάλης Τσιλιβάκος Η Ολομέλεια του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ) έβαλε τέλος στη δικαστική αμφισβήτηση του θεσμικού πλαισίου για τα Νομικά Πρόσωπα Πανεπιστημιακής Εκπαίδευσης (Μη Κρατικά Πανεπιστήμια).
Το Ανώτατο Δικαστήριο απέρριψε στο σύνολό τους τις αιτήσεις ακύρωσης που είχαν καταθέσει εννέα ιδιωτικά πανεπιστήμια του εξωτερικού και η Ένωση Ιδιωτικών Πανεπιστημίων, επικυρώνοντας τη συνταγματικότητα και τη νομιμότητα των αυστηρών όρων λειτουργίας τους στην Ελλάδα.
Παραμένουν οι οικονομικές εγγυήσεις των 2,6 εκατ. ευρώ
Η απόφαση της Ολομέλειας επικυρώνει το πλαίσιο αδειοδότησης, το οποίο είχε αποτελέσει το «αγκάθι» στις σχέσεις της Πολιτείας με τους ενδιαφερόμενους φορείς. Συγκεκριμένα, η δικαιοσύνη έκρινε ότι οι απαιτήσεις για εγγυητική επιστολή ύψους 2.000.000 ευρώ, και παράβολο ίδρυσης ύψους 600.000 ευρώ, είναι απολύτως σύννομες.
Κατά το ΣτΕ, οι οικονομικές αυτές προϋποθέσεις δεν αποτελούν αδικαιολόγητα εμπόδια, αλλά αναγκαία φίλτρα για τη διασφάλιση της ακαδημαϊκής και οικονομικής βιωσιμότητας των ιδρυμάτων που εισέρχονται στην ελληνική αγορά ανώτατης εκπαίδευσης.
Η «απάντηση» στο ενωσιακό δίκαιο
Το βασικό επιχείρημα των προσφευγόντων ήταν ότι το ελληνικό πλαίσιο λειτουργίας των ΝΠΠΕ προσκρούει στις διατάξεις του ενωσιακού δικαίου περί ελεύθερης εγκατάστασης και παροχής υπηρεσιών (άρθρο 49 ΣΛΕΕ).
Το ΣτΕ, ωστόσο, υιοθέτησε μια συγκεκριμένη προσέγγιση, κρίνοντας ότι τα κράτη-μέλη διατηρούν ευρεία εξουσία να καθορίζουν το επίπεδο προστασίας της ανώτατης εκπαίδευσης, η οποία αποτελεί «ευαίσθητο» εθνικό αγαθό.
Οι περιορισμοί που τέθηκαν από τον έλληνα νομοθέτη είναι ανάλογοι προς τον επιδιωκόμενο σκοπό, που δεν είναι άλλος από την παροχή παιδείας υψηλών προδιαγραφών, εφάμιλλης της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης. Η αδειοδότηση των ΝΠΠΕ δεν είναι μια απλή εμπορική δραστηριότητα, αλλά μια διαδικασία που απαιτεί διαρκή έλεγχο υπό την εποπτεία ανεξάρτητης αρχής.
Τέλος στους «κόφτες» των προσφύγων
Οι δικαστές απέρριψαν συνολικά 9 επιμέρους λόγους ακύρωσης, μεταξύ των οποίων και τις ενστάσεις για τον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα των ιδρυμάτων, την αξιολόγηση από την ΕΘΑΑΕ, αλλά και την αιτίαση περί δημιουργίας «εκπαίδευσης δύο ταχυτήτων» σε σύγκριση με τα υφιστάμενα Κολλέγια.
Η απόφαση αυτή θεωρείται ορόσημο, καθώς οριοθετεί το πλαίσιο μέσα στο οποίο η ελληνική Πολιτεία μπορεί να ασκεί το ρυθμιστικό της δικαίωμα, προστατεύοντας παράλληλα την ακαδημαϊκή ελευθερία και το κύρος των ελληνικών πτυχίων.
Η ανακοίνωση της απόφασης (ΣτΕ Ολομ. 284/2026)
ΣτΕ Ολομ. 284/2026
Πρόεδρος: Μ. Πικραμένος, Πρόεδρος
Εισηγήτρια: Κ. Κονιδιτσιώτου, Σύμβουλος Επικρατείας
Α. Από την ίδια τη φύση της εκπαίδευσης και δη της ανώτατης, η οποία συνδέεται με το αγαθό της παιδείας χάριν του ατόμου και της κοινωνίας, την ελεύθερη διάδοση των ιδεών και την ελευθερία του λόγου, προκύπτει η ιδιαιτερότητα του οικείου τομέα παροχής υπηρεσιών που ρυθμίζεται από το ενωσιακό δίκαιο, δεδομένο, από το οποίο παρέπεται ότι κάθε κράτος μέλος, επί τη βάσει των εκάστοτε κρατουσών αντιλήψεων και αξιών και των τυχόν εθνικών ιδιαιτεροτήτων, που αφορούν τον ευαίσθητο αυτό χώρο, έχει την ευχέρεια να επιλέξει μεταξύ ποικίλων σχημάτων, κατά τις οργανωτικές και τις ουσιαστικές τους προϋποθέσεις, διαθέτει δε ένα επαρκές περιθώριο εκτίμησης σχετικά με την επιλογή του επιπέδου προστασίας της παροχής υπηρεσιών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, το οποίο επιδιώκει να διασφαλίσει.
Β. Εν σχέσει προς το επίπεδο προστασίας που επιλέγει ο εθνικός νομοθέτης σε πεδία, που εμφανίζουν ιδιαιτερότητες, έχει κριθεί από το ΔΕΕ ότι τα κράτη μέλη διατηρούν επαρκή εξουσία εκτίμησης σχετικά με την επιλογή του επιπέδου της επιδιωκόμενης προστασίας και ότι οι εκάστοτε διατάξεις πρέπει να αξιολογούνται αποκλειστικά υπό το φως των σκοπών που επιδιώκουν οι αρμόδιες αρχές κράτους μέλους και υπό το φως του επιπέδου της προστασίας που σκοπούν να διασφαλίσουν. Επομένως, στις περιπτώσεις αυτές, τα κράτη μέλη είναι, κατ’ αρχήν, ελεύθερα να καθορίζουν τους σκοπούς της πολιτικής τους στον οικείο τομέα παροχής υπηρεσιών και, ενδεχομένως, να προσδιορίζουν το επίπεδο της επιδιωκόμενης προστασίας, στο πλαίσιο δε αυτό εκτιμάται εάν οι τεθέντες περιορισμοί συνάδουν με τις επιταγές του ενωσιακού δικαίου, όταν το κράτος μέλος επιδιώκει την εξασφάλιση ενός ιδιαιτέρως υψηλού επιπέδου προστασίας.
Γ. Ο έλληνας νομοθέτης επέλεξε να οργανώσει το θεσμικό πλαίσιο λειτουργίας των ΝΠΠΕ, όπως προκύπτει από την αιτιολογική έκθεση και το όλο περιεχόμενο του νόμου, κατά τρόπο, ώστε να διασφαλίζεται υπό την εγγύηση της ελληνικής πολιτείας ένα υψηλών προδιαγραφών επίπεδο ιδιωτικής ανώτατης εκπαίδευσης σύμφωνα και με τη συνταγματική επιταγή για παροχή υψηλού επιπέδου ανώτατης εκπαίδευσης με σεβασμό στην ακαδημαϊκή ελευθερία. Από την συνολική δε ρύθμιση του νόμου προκύπτει και η ιδιαίτερη φυσιογνωμία του νεότευκτου θεσμού, ο οποίος χαρακτηρίζεται από τον μη κερδοσκοπικό χαρακτήρα των παρόχων υπηρεσιών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, τη δραστηριοποίηση ικανού μεγέθους εκπαιδευτικών φορέων, τον κοινωνικό προσανατολισμό του, τις αυστηρές προϋποθέσεις αδειοδότησης και, εν συνεχεία, τον διαρκή και απαιτητικό έλεγχο της λειτουργίας του, υπό την εγγύηση ανεξάρτητης αρχής, κατά τρόπο ανάλογο με εκείνον των δημοσίων πανεπιστημίων, θέτοντας υψηλές απαιτήσεις ακαδημαϊκής και οικονομικής βιωσιμότητας, με στόχο τη λειτουργία του κατά τρόπο εφάμιλλο της δημόσιας ανώτατης εκπαίδευσης.
Δ. Οι επί μέρους όροι και προϋποθέσεις, που έχουν τεθεί από το νομοθέτη για την ίδρυση και λειτουργία των παραρτημάτων, υπηρετούν πράγματι σκοπούς γενικού συμφέροντος, και, ιδίως, την επιλογή του νομοθέτη για την παροχή ιδιωτικής ανώτατης εκπαίδευσης υψηλών προδιαγραφών, και συνάδουν με την αρχή της αναλογικότητας, με αποτέλεσμα να συνιστούν θεμιτούς περιορισμούς της ελευθερίας εγκατάστασης σχολών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης στη Χώρα κατά το άρθρο 49 ΣΛΕΕ, την οδηγία 2006/123/ΕΚ και το Χάρτη. Απορρίφθηκαν οι προβαλλόμενοι λόγοι ακυρώσεως ότι αντίκειται στο ενωσιακό δίκαιο: α) η προϋπόθεση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα, β) η πρόβλεψη υψηλού κόστους ίδρυσης και λειτουργίας των ΝΠΠΕ, γ) η θέσπιση υπερβολικών δεσμεύσεων, με τις οποίες περιορίζεται η ακαδημαϊκή ελευθερία του μητρικού ιδρύματος, δ) η αλληλεπικάλυψη των προϋποθέσεων αδειοδότησης με τις αξιούμενες προϋποθέσεις στη χώρα προέλευσης, ε) η αξιολόγηση των υπό ίδρυση ΝΠΠΕ από ανταγωνιστικούς φορείς λόγω της συμμετοχής στην ΕΘΑΑΕ εν ενεργεία καθηγητών Α.Ε.Ι., στ) η νομοθέτηση των παραρτημάτων, παρά το γεγονός ότι από το ενωσιακό δίκαιο δεν απορρέει υποχρέωση ίδρυσης ιδιωτικών πανεπιστημίων, δεδομένου ότι στη χώρα παρέχεται ήδη ιδιωτική ανώτατη εκπαίδευση από τα Κολλέγια, ζ) η δημιουργία παρόχων υπηρεσιών τριτοβάθμιας εκπαίδευσης δύο ταχυτήτων (των Κολλεγίων και των ΝΠΠΕ), με αποτέλεσμα τη δημιουργία αδικαιολόγητης ανισότητας, η) η καθιέρωση υπέρμετρης διακριτικής ευχέρειας κατά την αδειοδότηση με την πρόβλεψη της προϋπόθεσης της συνεισφοράς του υπό αδειοδότηση παραρτήματος στην ανώτατη εκπαίδευση και θ) η παράλειψη του νομοθέτη να θεσπίσει προθεσμία ολοκλήρωσης της διαδικασίας αδειοδότησης.
Ε. Διατυπώθηκε μειοψηφία σχετικά με την προϋπόθεση του μη κερδοσκοπικού χαρακτήρα και με το ύψος του ορισθέντος ποσού παραβόλου.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
