Μαρίλη Ματαφτσή Σαφές μήνυμα προς το Υπουργείο Παιδείας στέλνει το Εθνικό Θέατρο, εκφράζοντας σοβαρές επιφυλάξεις για το υπό διαβούλευση σχέδιο νόμου που αφορά την ίδρυση Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών. Παρότι δηλώνει ότι στηρίζει την αναβάθμιση των σπουδών στον χώρο του θεάτρου, επισημαίνει ότι η προβλεπόμενη «απορρόφηση» της ιστορικής Δραματικής του Σχολής δεν διασφαλίζει θεσμική και οργανική σύνδεση με το νέο πανεπιστημιακό Τμήμα.
Στο ίδιο μήκος κύματος, περισσότεροι από 210 καλλιτέχνες με ανοιχτή επιστολή ζητούν την απόσυρση του νομοσχεδίου και επανεκκίνηση του διαλόγου. Εκφράζουν ανησυχία για την απουσία βασικών καλλιτεχνικών ειδικοτήτων, για τα αυστηρά ακαδημαϊκά κριτήρια επιλογής διδασκόντων και για τη μη επαρκή αναγνώριση των πτυχίων και της προϋπηρεσίας των αποφοίτων Ανωτέρων Σχολών.
Το ζητούμενο, όπως τονίζουν, δεν είναι απλώς μια διοικητική μεταρρύθμιση, αλλά ένα σαφές και λειτουργικό πλαίσιο που θα σέβεται την ιδιαιτερότητα της παραστατικής τέχνης και τη μακρά θεατρική παράδοση της χώρας.
Η επιστολή που υπογράφουν 210 καλλιτέχνες.
Αξιότιμη κυρία Υπουργέ Παιδείας,
Ως ενεργά μέλη της θεατρικής κοινότητας, αλλά και ως καθηγητές υποκριτικής και σκηνοθεσίας −πολλές και πολλοί εξ ημών− σε Δραματικές Σχολές και πανεπιστημιακά ιδρύματα, σας απευθύνουμε ανοιχτή επιστολή με αφορμή την έναρξη της δημόσιας ηλεκτρονικής διαβούλευσης για το σχέδιο νόμου του Υπουργείου Παιδείας Θρησκευμάτων και Αθλητισμού με τίτλο «Ίδρυση Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, σύσταση νέας κατηγορίας θέσεων Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης, πλαίσιο λειτουργίας Ανώτερων Σχολών Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης και Ανώτερων Σχολών Μουσικής Εκπαίδευσης και άλλες ρυθμίσεις».
Έχουν περάσει ήδη τέσσερα χρόνια από τις κινητοποιήσεις σύσσωμης της καλλιτεχνικής κοινότητας με αφορμή το Προεδρικό Διάταγμα 85/2022. Δύο ήταν τα βασικά αιτήματα των καλλιτεχνών του θεάτρου: η διαβάθμιση σπουδών των Ανωτέρων Σχολών Δραματικής Τέχνης και η ίδρυση Ανώτατης Σχολής για τις Παραστατικές Τέχνες. Η πρόσφατη απόφαση της Ολομέλειας του Συμβουλίου της Επικρατείας (1941-1942/2025) δικαίωσε τις αντιδράσεις του καλλιτεχνικού κόσμου για το εν λόγω προεδρικό διάταγμα, κρίνοντας ότι η παράλειψη πρόβλεψης στο Προσοντολόγιο ειδικής κατηγορίας για τους κατόχους τίτλων σπουδών των Ανωτέρων Σχολών Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης παραβιάζει διατάξεις του Συντάγματος.
Χαιρετίζουμε την πρωτοβουλία σας να καταρτιστεί ένα σχέδιο νόμου που επιχειρεί να δώσει λύση σε χρόνια αιτήματα του κλάδου μας, πλην όμως κρίνουμε ότι υπό την παρούσα του μορφή χρειάζεται να επανεξεταστεί σε πολλά σημεία.
Σας επισημαίνουμε κάποια ακανθώδη ζητήματα που άπτονται των θεμάτων της θεατρικής εκπαίδευσης:
Το σχέδιο νόμου καταργεί κατ’ ουσίαν δύο πολύ σημαντικές κρατικές σχολές Δραματικής Τέχνης με μακρά παράδοση: του Εθνικού Θεάτρου (έτος ίδρυσης: 1930) και του Κρατικού Θεάτρου Βορείου Ελλάδος (έτος ίδρυσης: 1973). Το αίτημα της θεατρικής κοινότητας ήταν η ίδρυση νέων πανεπιστημιακών Τμημάτων με αντικείμενό τους την πράξη του θεάτρου, και όχι η απορρόφηση των δύο υπαρχουσών κρατικών Δραματικών Σχολών από τα υπό ίδρυση Τμήματα. Το αιτούμενο για τις κρατικές Δραματικές Σχολές ήταν η διαβάθμισή τους και η διασύνδεσή τους με τα νέα πανεπιστημιακά Τμήματα.
Η διατήρηση της επωνυμίας «Εθνικό Θέατρο» και «Κρατικό Θέατρο Βορείου Ελλάδος» στα υπό ίδρυση Τμήματα είναι προσχηματική, από τη στιγμή που στο σχέδιο νόμου δεν προβλέπεται καμιά ουσιαστική σύνδεση των δύο κρατικών φορέων με τα νέα Τμήματα πέρα από τη χρήση των υπαρχουσών κτιριακών υποδομών τους.
Δεν υπάρχει καμία πρόβλεψη στην υπό ίδρυση Σχολή για άλλες θεατρικές καλλιτεχνικές ειδικότητες όπως θεατρική γραφή, μετάφραση, δραματουργία, σκηνογραφία, ενδυματολογία, φωτισμός κ.ά.
Οι διατάξεις που αφορούν τις διαδικασίες επιλογής των διδασκόντων αποκλείουν σχεδόν το σύνολο των ενεργών καλλιτεχνών του θεάτρου από την εκλογή τους ως μελών Δ.Ε.Π. Προτάσσονται τα ακαδημαϊκά προσόντα και όχι το καλλιτεχνικό έργο των υποψηφίων, μη λαμβάνοντας υπόψιν τις ιδιαιτερότητες της διδασκαλίας της θεατρικής τέχνης. Είναι κρίσιμο να υπάρξει η δυνατότητα εκλογής ενεργών καλλιτεχνών όλων των ειδικοτήτων ως μελών Δ.Ε.Π., καθώς −ως γνωστόν− αυτά καθορίζουν τη φυσιογνωμία ενός πανεπιστημιακού Τμήματος.
Απαξιώνονται τα πτυχία καλλιτεχνικής εκπαίδευσης που εδώ και δεκαετίες παρέχει η ελληνική Πολιτεία, καθώς δεν αναγνωρίζονται τα πτυχία των Ανωτέρων Σχολών Δραματικής Τέχνης ως τίτλοι σπουδών για την εκλογή μελών Δ.Ε.Π. (με εξαίρεση τα πρώτα τέσσερα χρόνια, και μάλιστα με ποσόστωση έως 30% των μελών Δ.Ε.Π.). Επιπλέον δεν αναγνωρίζεται ως προϋπηρεσία η διδασκαλία στις Ανώτερες Σχολές Δραματικής Τέχνης, στις οποίες η πλειονότητα των εν ενεργεία καλλιτεχνών διδάσκει επί σειρά ετών.
Η πρόβλεψη Ειδικού Καλλιτεχνικού Προσωπικού (Ε.ΚΑ.Π.) με κριτήριο το καλλιτεχνικό έργο είναι μια επί της ουσίας θετική κίνηση. Όμως προβλέπεται μια πολύ μικρή ποσόστωση σε σχέση με τα εκλεγμένα μέλη Δ.Ε.Π. (έως 20%, και −κατ’ εξαίρεση− για τα τέσσερα πρώτα χρόνια έως 40%) που δεν επαρκεί.
Δεν δίνεται η ευκαιρία στους εκατοντάδες απόφοιτους Ανωτέρων Σχολών Δραματικής Τέχνης να συνεχίσουν τις σπουδές τους στα υπό ίδρυση πανεπιστημιακά Τμήματα, καθώς προβλέπεται η εισαγωγή ελάχιστων υποψηφίων (15% μόνο επί των εισακτέων του κάθε Τμήματος). Εξίσου προβληματική είναι η αναγνώριση μόνο των δύο ετών σπουδών τους στις Ανώτερες Σχολές που φοίτησαν, κατατάσσοντάς τους −εφόσον πετύχουν στις κατακτήτριες εξετάσεις− στο τρίτο έτος σπουδών και όχι στο τέταρτο.
Η πρόβλεψη για νέα κατηγορία θέσεων προσωπικού με τίτλο «Καλλιτεχνική Εκπαίδευση (ΚΕ)» σε φορείς του δημόσιου τομέα είναι θετική. Όμως είναι εξαιρετικά προβληματική η κατάταξη των πτυχίων των Ανωτέρων Σχολών Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης στο επίπεδο πέντε (5) του Εθνικού Πλαισίου Προσόντων (Ε.Π.Π.), καθώς εξισώνει τις διετείς μεταλυκειακές σπουδές με τις τριετείς σπουδές στις καλλιτεχνικές σχολές.
Λαμβάνοντας υπόψιν όλα τα παραπάνω σας ζητούμε όπως αποσυρθεί άμεσα το σχέδιο νόμου και να γίνει εκ νέου μια ουσιαστική διαβούλευση του Υπουργείου Παιδείας με το Υπουργείο Πολιτισμού, το Εθνικό Θέατρο και το Κ.Θ.Β.Ε., και με όλα τα σωματεία που εκπροσωπούν τη θεατρική κοινότητα”.
Και η αντίδραση του Εθνικού Θεάτρου έχει ως εξής:
Θέμα: Τοποθέτηση του Εθνικού Θεάτρου για το σχέδιο νόμου με τίτλο «Ίδρυση Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, σύσταση νέας κατηγορίας θέσεων Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης, πλαίσιο λειτουργίας Ανώτερων Σχολών Καλλιτεχνικής Εκπαίδευσης και Ανώτερων Σχολών Μουσικής Εκπαίδευσης και άλλες ρυθμίσεις»
Ι. Η διαδρομή έως τη δημόσια διαβούλευση
Από την έναρξη του δημόσιου διαλόγου για την αναβάθμιση των σπουδών δραματικής τέχνης και την προγραμματική εξαγγελία για την ίδρυση Ανώτατης Σχολής Παραστατικών Τεχνών, σε συνέχεια των μαζικών κινητοποιήσεων του 2023, το Εθνικό Θέατρο υποστήριξε επί της αρχής τον επιδιωκόμενο σκοπό και έθεσε τις δυνάμεις και την τεχνογνωσία του στην υπηρεσία της Πολιτείας για την επίτευξη του βέλτιστου νομοπαρασκευαστικού αποτελέσματος.
Και τούτο, παρά την υπαρξιακή αγωνία μας για το καθεστώς της Δραματικής Σχολής μας, καθώς δεν προκρίθηκε η λύση της μετεξέλιξης της υπάρχουσας αυτόνομης δομής ή της απλής διασύνδεσής της με την ιδρυθησόμενη Σχολή, όπως είχαμε προτείνει, αλλά, αντιθέτως, η «απορρόφηση»/αναδοχή της από το υπό σύσταση πανεπιστημιακό Τμήμα. Παρόλο δηλαδή που συνειδητοποιήσαμε ότι βούληση της Πολιτείας ήταν το καλλιτεχνικό και ιστορικό «κεκτημένο» της Δραματικής Σχολής μας, εμβέλειας σχεδόν 100 ετών, να «εισφερθεί» σε έναν άλλο φορέα με κατάργηση της σημερινής μορφής της, κρίναμε επιβεβλημένο να συμβάλουμε στην προσπάθεια ακριβώς για να διαφυλάξουμε το ωφέλιμο αποτέλεσμα αναβάθμισης των παραστατικών σπουδών.
Το επιχειρήσαμε επί τρία χρόνια με έγγραφες προτάσεις, συμμετοχή σε ομάδες εργασίας, στις οποίες κλήθηκαν εκπρόσωποί μας, θεσμικά διαβήματα, υπηρεσιακές συναντήσεις και κάθε άλλο θεσμικό μέσο πειθούς. Απαραίτητη διευκρίνιση: ποτέ μέχρι την έναρξη της δημόσιας διαβούλευσης δεν είχε τεθεί υπόψη μας σχέδιο κειμένου, παρά τα σχετικά αιτήματά μας.
ΙΙ. Επί του νομοσχεδίου
Είμαστε πλέον σε θέση να σχολιάζουμε νομικό κείμενο. Το υπό διαβούλευση νομοσχέδιο καλύπτει ορισμένες μόνον πτυχές του σκοπού, αλλά δεν εξασφαλίζει συνολικά το επιδιωκόμενο αποτέλεσμα. Θεωρούμε ότι απαιτούνται σημαντικές βελτιώσεις και συνολική αξιολογική επανεξέταση, πέραν των απλών νομοτεχνικών παρεμβάσεων. Ούτως ή άλλως, η σωρεία εξουσιοδοτικών διατάξεων που περιέχει το νομοσχέδιο δεν επιτρέπει συνολική αποτίμηση της λειτουργικότητας των διατάξεών του.
Στο πλαίσιο αυτό, καταγράφουμε τα ακόλουθα:
Θα αναμέναμε σημαντικό μέρος της κρίσιμης ύλης να μην υπόκειται σε νομοθετική ή άλλη εξουσιοδότηση, αλλά να ρυθμίζεται δεσμευτικά ήδη από τον υπό ψήφιση νόμο. Η εξήγηση περί αυτοδιοίκητου των Α.Ε.Ι. είναι αληθής, αλλά όχι επαρκής. Στην υπό κρίση περίπτωση, ιδρύεται Ανώτατη Σχολή με κατάργηση άλλων (Ανώτερων), οι οποίες όμως έχουν ισχύον, ειδικό νομοθετικό-κανονιστικό πλαίσιο. Θα έπρεπε οι «καλές πρακτικές» για σειρά ζητημάτων (π.χ. αριθμός εισακτέων, οργάνωση εισαγωγικών εξετάσεων, πρόγραμμα σπουδών), που υπάρχουν ήδη στα νομοθετήματα των φορέων «προέλευσης», να έχουν μεταφερθεί στον ιδρυτικό νόμο.
Θα αναμέναμε εντονότερο δεσμό του ιδρυθησόμενου Τμήματος με το Εθνικό Θέατρο κατά τη διάρκεια της μεταβατικής περιόδου αλλά και στο διηνεκές, στη βάση ορισμένης έννομης σχέσης. Συνιστάται «Τμήμα Δραματικής Τέχνης Εθνικού Θεάτρου», αλλά απουσιάζει ο μηχανισμός οργανικής, κανονιστικής και καλλιτεχνικής σύνδεσής του με το Εθνικό Θέατρο. Η ομωνυμία καθίσταται κενό γράμμα, που εύλογα θα κινδύνευε να χαρακτηριστεί ακόμη και θεσμική «υφαρπαγή» του ονόματος, όταν δεν συνοδευτεί από την ουσία. Η παρουσία ενός μέλους, υποδεικνυόμενου από το Εθνικό Θέατρο, στα όργανα της όλης Σχολής, δεν αρκεί για να επιτευχθεί αποτελεσματικά αυτή η σύνδεση.
Προς αυτήν την κατεύθυνση, τονίσαμε (και λάβαμε τη δέσμευση ότι θα εξεταστεί) ότι το εργαλείο της Προγραμματικής Σύμβασης, δεσμευτικό σχέδιο της οποίας προτάθηκε να τεθεί ως παράρτημα του νόμου, θα ήταν μια αποδεκτή θεσμική οδός, ώστε να ρυθμιστούν ζητήματα «μεταβίβασης» της καλλιτεχνικής τεχνογνωσίας και επίτευξης προγραμματικής συνεργασίας, και μάλιστα για σειρά ζητημάτων πέραν της απλής χρήσης των υποδομών (π.χ. προπαρασκευαστικά τμήματα/«φυτώριο», γνωμοδοτική αρμοδιότητα επί προγράμματος σπουδών και διδασκαλίας, υποτροφιών, πρακτικής μαθητείας κ.λπ.).
Δεν κατανοούμε πώς αλλιώς το Τμήμα θα νομιμοποιείται να ανάγεται ονομαστικά και σημειολογικά στο Εθνικό Θέατρο.
Θα αναμέναμε εναργέστερη κατανόηση και κατοχύρωση της φύσης των αναβαθμιζόμενων σπουδών ως σπουδών «παραστατικής τέχνης» (και όχι θεωρητικών ή υποκείμενων στη συνήθη φύση των «πανεπιστημιακών» σπουδών). Θα έπρεπε να «ανωτατοποιούνται» οι σπουδές στις παραστατικές τέχνες, με την εγγενή ιδιαιτερότητά τους, και όχι να «προσαρμόζονται» προκειμένου να «ανωτατοποιηθούν».
Σε ένα γενικότερο επίπεδο μεθόδου: Θα αναμέναμε να προταθεί ένα αυτοτελές, ειδικό νομοθετικό πλαίσιο για τις παραστατικές σπουδές (προς το οποίο η πανεπιστημιακή νομοθεσία να εφαρμόζεται συμπληρωματικά) και όχι απλώς να εισάγονται εξαιρέσεις από αυτήν.
Χρειάζεται, δηλαδή, αντιστροφή της σχέσης κανόνα-εξαίρεσης. Αυτό φαίνεται ξεκάθαρα στη ρύθμιση των τυπικών προσόντων των διδασκόντων, όπου το διδασκόμενο αντικείμενο αντιμετωπίζεται κατ’ αποτέλεσμα ως θεωρητικό.
ΙΙΙ. Τα επόμενα βήματα
Το Εθνικό Θέατρο, κατόπιν και της κοινής συνεδρίασης των οργάνων του στις 27/2 και στις 2/3, θα υποβάλει αρμοδίως στην εν εξελίξει δημόσια διαβούλευση κατ’ άρθρο (αλλά, πρωτίστως, και εκτός άρθρων) παρατηρήσεις βασισμένες στους παραπάνω άξονες. Παρά την κρισιμότητα και των λοιπών ρυθμίσεων που αφορούν άλλες σημαντικές πτυχές της καλλιτεχνικής εκπαίδευσης, περιοριζόμενοι στον θεσμικό ρόλο μας, θα αναφερθούμε μόνο στις διατάξεις που αφορούν την Α.Σ.Π.Τ.
Αναγνωρίζουμε την ορθή επί της αρχής κατεύθυνση της νομοθετικής πρωτοβουλίας, στηρίζουμε αξιολογικά τον σκοπό της αναβάθμισης, αλλά εκτιμούμε ότι απαιτείται πρόσθετος χρόνος επεξεργασίας του προτεινόμενου νομοσχεδίου, ακόμη και με παράταση της διαβούλευσης. Χρειάζεται εμβάθυνση του διαλόγου και πρέπει να αναληφθούν πρόσθετες εγγυήσεις που θα κατοχυρώνουν θεσμικά την ιδιαιτερότητα της φύσης των σπουδών «παραστατικής» τέχνης ως αντικειμένου της ρύθμισης.
Μόνο έτσι το σκοπούμενο αποτέλεσμα θα δικαιώσει τις προσδοκίες της καλλιτεχνικής κοινότητας και θα υπηρετήσει αληθώς τους σκοπούς της Ανώτατης Εκπαίδευσης, όπως όλοι – Πολιτεία και φορείς – το επιθυμούμε.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Τι συμβαίνει στα παιδιά μας; Η μεγάλη δημόσια συζήτηση στο Δημαρχείο Βούλας στις 3 Μαρτίου
Αυτό είναι το πιο υγιεινό ψάρι στον κόσμο: Ξεπερνά τον σολομό στη διατροφική κατάταξη
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
