Λεωνίδας Βουρλιώτης Έντονες αντιδράσεις προκαλεί στις Ηνωμένες Πολιτείες η απόφαση του Πανεπιστημίου Texas A&M University να ζητήσει από καθηγητή Φιλοσοφίας να αφαιρέσει αποσπάσματα από το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα από τη διδακτέα ύλη. Η υπόθεση επαναφέρει στο προσκήνιο το ζήτημα της λογοκρισίας στα πανεπιστήμια και τα όρια της ακαδημαϊκής ελευθερίας, ακόμη και όταν πρόκειται για κλασικά κείμενα της αρχαίας ελληνικής σκέψης.
Τι συνέβη στο Texas A&M
Στις 6 Ιανουαρίου 2026, ο επικεφαλής του Τμήματος Φιλοσοφίας ενημέρωσε με e-mail τον καθηγητή Μάρτιν Πίτερσον ότι έπρεπε να αφαιρέσει συγκεκριμένα χωρία από το «Συμπόσιο» του Πλάτωνα από το μάθημά του. Η οδηγία βασίστηκε σε νέους εσωτερικούς κανονισμούς του ιδρύματος, σύμφωνα με τους οποίους:
κανένα μάθημα δεν επιτρέπεται να «προωθεί ιδεολογία» σχετική με τη φυλή ή το φύλο
απαγορεύεται η κάλυψη θεμάτων σεξουαλικού προσανατολισμού ή ταυτότητας φύλου
Ο καθηγητής είχε εντάξει τα πλατωνικά αποσπάσματα στο πλαίσιο συζήτησης για ζητήματα φύλου και κοινωνικής ταυτότητας στην αρχαία φιλοσοφία. Τελικά συμμορφώθηκε, υπό τον φόβο πειθαρχικών συνεπειών, μετά και το πρόσφατο προηγούμενο απόλυσης άλλης καθηγήτριας.
Γιατί το «Συμπόσιο» θεωρήθηκε «προβληματικό»
Στο επίμαχο έργο, ο Πλάτωνας βάζει τον κωμικό ποιητή Αριστοφάνη να αφηγείται έναν μυθολογικό μύθο για την αρχέγονη φύση του ανθρώπου. Εκεί γίνεται λόγος για τρία φύλα: το άρρεν, το θήλυ και το ανδρόγυνο. Η αφήγηση αυτή:
περιγράφει ανθρώπινα όντα ενωμένα ανά δύο
εξηγεί την προέλευση του έρωτα ως αναζήτηση του «άλλου μισού»
αναγνωρίζει διαφορετικές μορφές επιθυμίας
Ακριβώς αυτή η πολυπλοκότητα θεωρήθηκε ότι παραβιάζει το νέο θεσμικό πλαίσιο του πανεπιστημίου.
Η κριτική: «Λογοκρισία ενός διανοητικού κειμηλίου»
Όπως σημειώνει η Deutsche Welle, πρόκειται για μια ειρωνική ιστορική ανατροπή: ένα φιλοσοφικό κείμενο 2.500 ετών να αντιμετωπίζεται ως επικίνδυνο. Η κριτική εστιάζει σε δύο σημεία:
Ιστορική άγνοια: το πλατωνικό κείμενο δεν «προωθεί ιδεολογία», αλλά καταγράφει έναν μύθο της αρχαιότητας.
Αντίφαση πολιτικής: ακόμη και αν αναγνωρίζονται μόνο δύο φύλα σε σύγχρονες νομικές ρυθμίσεις, ο μύθος του Αριστοφάνη παρουσιάζει το ανδρόγυνο ως προϋπόθεση για τη διαιώνιση του ανθρώπινου γένους.
Το ερώτημα που τίθεται εύλογα είναι: μπορεί να λογοκριθεί ένα κείμενο που αποτελεί θεμέλιο της ίδιας της δυτικής σκέψης;
Ακαδημαϊκή ελευθερία σε δοκιμασία
Η υπόθεση του Texas A&M δεν είναι μεμονωμένη. Τα τελευταία χρόνια, αμερικανικά πανεπιστήμια βρίσκονται συχνά στο επίκεντρο πολιτισμικών και πολιτικών αντιπαραθέσεων, με:
παρεμβάσεις στη διδακτέα ύλη
πιέσεις προς διδάσκοντες
φόβο αυτολογοκρισίας
Για την πανεπιστημιακή κοινότητα, το ζήτημα δεν αφορά μόνο τον Πλάτωνα, αλλά το αν η πανεπιστημιακή αίθουσα μπορεί να παραμείνει χώρος ελεύθερης σκέψης και κριτικής συζήτησης.
Η απαγόρευση διδασκαλίας αποσπασμάτων από το «Συμπόσιο» στο Texas A&M λειτουργεί ως συμβολικό καμπανάκι κινδύνου. Όταν ακόμη και τα κλασικά κείμενα της αρχαιότητας κρίνονται με σύγχρονους διοικητικούς κανόνες, τότε το ερώτημα δεν είναι τι επιτρέπεται να διδάσκεται — αλλά τι απομένει τελικά να συζητηθεί ελεύθερα στο πανεπιστήμιο.
Πηγή: Deutsche Welle (DW)
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Μήπως έχετε κλήσεις που αγνοείτε; Πώς να τις ελέγξετε online
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
