Γίναμε μάρτυρες πρόσφατα των διαγραφών 308.605 φοιτητών, εκ των οποίων 391 από το Τμήμα που μού έδωσε το πτυχίο μου, το Επιστήμης Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κρήτης (https://hiu.gr/s/1v). Αυτές έγιναν φυσικά κατ’ εφαρμογή του νόμου 5224/2025 περί ανώτατου χρόνου φοίτησης, μόνο που δεν είναι μια «ουδέτερη εφαρμογή του νόμου» κατά το δήθεν θέσφατο: “Dur lex, sed lex”. Είναι η πιο καθαρή απόδειξη ότι η Πολιτεία, ανίκανη ή -το πιθανότερο- απρόθυμη να στηρίξει ουσιαστικά τη δημόσια ανώτατη εκπαίδευση, επιλέγει τον εύκολο δρόμο: Να διαγράφει φοιτητές αντί να λύνει προβλήματα. Και φέρνει έτσι στο προσκήνιο ένα ζήτημα που η ακαδημαϊκή και επιστημονική κοινότητα όφειλε εδώ και καιρό να συζητήσει με νηφαλιότητα αλλά και ειλικρίνεια: Ποιο είναι το πραγματικό πρόβλημα που επιχειρούν να λύσουν κάποιοι με τις μαζικές διαγραφές φοιτητών — και ποιος τελικά ωφελείται από αυτές;
Η συζήτηση περί «αιώνιων φοιτητών» τείνει να γίνεται με όρους απλουστευτικούς και συχνά ηθικολογικούς. Ωστόσο, η εμπειρία όσων γνωρίζουν εκ των έσω τη λειτουργία των Τμημάτων Πληροφορικής δείχνει ότι το φαινόμενο της υπέρβασης του τυπικού χρόνου σπουδών δεν είναι αποτέλεσμα ατομικής αδιαφορίας, αλλά προϊόν συγκεκριμένων θεσμικών επιλογών.
Ο καθορισμός των εισακτέων και η ευθύνη της Πολιτείας
Μέχρι τουλάχιστον και τη δεκαετία του 1990, ίσχυε μια βασική -κατ’ εμέ- Ακαδημαϊκή αρχή: Τα ίδια τα Τμήματα όριζαν τον αριθμό των φοιτητών που μπορούσαν να εκπαιδεύσουν ποιοτικά, με βάση το διαθέσιμο προσωπικό, τις υποδομές και τη φύση του προγράμματος σπουδών. Η Πολιτεία, αντίστοιχα, όφειλε να στηρίζει οικονομικά αυτές τις επιλογές.
Τα τελευταία χρόνια, η αρχή αυτή έχει στην πράξη ανατραπεί. Τα Τμήματα καλούνται να δεχθούν σημαντικά αυξημένο αριθμό εισακτέων, χωρίς ανάλογη ενίσχυση σε:
• Μέλη ΔΕΠ,
• Εργαστηριακές υποδομές,
• Διοικητική και τεχνική υποστήριξη.
Το αποτέλεσμα είναι προφανές: Συμφόρηση “χρωστούμενων” μαθημάτων, καθυστερήσεις και αντικειμενική αδυναμία έγκαιρης ολοκλήρωσης του προγράμματος σπουδών για μεγάλο αριθμό φοιτητών.
Η ιδιαιτερότητα των σπουδών Πληροφορικής
Ιδίως στα Τμήματα Πληροφορικής, ο μέσος χρόνος αποφοίτησης δεν μπορεί να αξιολογείται αποκομμένος από τη φύση και τη δυσκολία των σπουδών. Τα προγράμματα χαρακτηρίζονται από υψηλές απαιτήσεις σε μαθηματική σκέψη, θεωρητική θεμελίωση, συνεχείς εργασίες (ενίοτε εργαστηριακές), αυστηρές αλυσίδες μαθημάτων (“προαπαιτούμενα”) και συνεχή αξιολόγηση.
Ως απόφοιτος του Τμήματος Επιστήμης Υπολογιστών του Πανεπιστημίου Κρήτης κι έχοντας ολοκληρώσει τις σπουδές μου εντός του τυπικού χρόνου (4 έτη), γνωρίζω από προσωπική εμπειρία τόσο τις απαιτήσεις του προγράμματος σπουδών, όσο και την ποιότητα των συμφοιτητών μου. Γνωρίζω επίσης —και διατηρώ έως σήμερα επαγγελματικές και επιστημονικές σχέσεις— με εξαιρετικούς συναδέλφους που χρειάστηκαν πάνω από οκτώ χρόνια για να αποφοιτήσουν, χωρίς αυτό να μειώνει στο ελάχιστο την επιστημονική τους επάρκεια ή την επαγγελματική τους πορεία.
Δεν είναι τυχαίο ότι, σε όλο το Πανεπιστήμιο Κρήτης βάσει στοιχείων απ’ την ΕΘΑΑΕ, μόνο το 27,5% των φοιτητών ολοκληρώνει τις σπουδές του στην κανονική διάρκεια αυτών· ενώ σύμφωνα με στοιχεία που αναφέρουν σήμερα φοιτητικοί σύλλογοι, ο μέσος χρόνος αποφοίτησης σε τμήματα όπως το Επιστήμης Υπολογιστών ή το Φυσικό στο Ηράκλειο ξεπερνά επτάμιση (7,5) χρόνια! Το γεγονός αυτό δεν συνιστά «παθογένεια τεμπελιάς», αλλά αντικειμενική δυσκολία σπουδών, που καμία νομοθεσία δεν μπορεί να εξαφανίσει με διοικητικές πράξεις.
Οι «αόρατοι» φοιτητές του συστήματος
Παράλληλα, το ισχύον πλαίσιο ορίων σπουδών δεν λαμβάνει επαρκώς υπόψη κρίσιμες παραμέτρους:
• εργαζόμενους φοιτητές,
• φοιτητές με αναπηρία (ΑΜΕΑ),
• σοβαρά προβλήματα υγείας ή οικογενειακές υποχρεώσεις,
• τις επιπτώσεις της πανδημίας και των αλλεπάλληλων ανατροπών στη λειτουργία των ΑΕΙ.
Η οριζόντια εφαρμογή αυστηρών χρονικών ορίων, χωρίς ουσιαστικές δικλίδες ευελιξίας, οδηγεί αναπόφευκτα σε κοινωνικά άδικα αποτελέσματα και σε απώλεια ανθρώπινου δυναμικού που έχει ήδη επενδύσει σημαντικό μέρος της ζωής του στις σπουδές.
Οι θέσεις των Καθηγητών
Στο σημείο αυτό θα ήταν παράλειψη να μην αναφερθούμε εκτενώς και στα όσα σχολιάζει και αντιπροτείνει τόσο η ΠΟΣΔΕΠ, όσο και η Διοίκηση της Φιλοσοφικής Σχολής του ΕΚΠΑ, του παλαιότερου δηλαδή Πανεπιστημίου της χώρας.
Η ΠΟΣΔΕΠ, εκπροσωπώντας τα μέλη ΔΕΠ των ελληνικών ΑΕΙ, έχει επισημάνει ότι η υπέρβαση του τυπικού χρόνου σπουδών δεν μπορεί να εξετάζεται αποκομμένη από τις συνθήκες λειτουργίας των Πανεπιστημίων. Στις τοποθετήσεις της τονίζεται ότι η χρόνια υποχρηματοδότηση, η μείωση του διδακτικού προσωπικού και η διόγκωση των φοιτητικών πληθυσμών καθιστούν συχνά ανέφικτη την ομαλή και έγκαιρη ολοκλήρωση των σπουδών. Υπό αυτές τις συνθήκες, οι διαγραφές δεν αντιμετωπίζουν την αιτία του προβλήματος, αλλά μεταφέρουν την ευθύνη της Πολιτείας στους φοιτητές και στα ίδια τα Ιδρύματα.
Παράλληλα, η ΠΟΣΔΕΠ έχει επισημάνει ότι απουσιάζει οποιαδήποτε τεκμηριωμένη μελέτη που να δείχνει πως οι διαγραφές οδηγούν σε βελτίωση της ποιότητας των σπουδών ή της ακαδημαϊκής λειτουργίας. Αντιθέτως, υπογραμμίζεται ότι πρόκειται για ρυθμίσεις με έντονο κοινωνικό αποτύπωμα, οι οποίες αγνοούν τις ανάγκες εργαζόμενων φοιτητών, φοιτητών με προβλήματα υγείας ή αναπηρίες, καθώς και όσων επηρεάστηκαν σοβαρά από τις συνθήκες της πανδημίας.
Στο ίδιο πνεύμα, η Φιλοσοφική Σχολή του ΕΚΠΑ έχει εκφράσει τη θεσμική της αντίθεση στις οριζόντιες διαγραφές, επισημαίνοντας ότι ο χρόνος φοίτησης δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται ως ενιαίο, μηχανιστικό μέγεθος για όλα τα επιστημονικά αντικείμενα. Στις σχετικές αποφάσεις της τονίζεται ότι μεγάλος αριθμός φοιτητών που υπερβαίνουν τον τυπικό χρόνο σπουδών παραμένουν ενεργοί, συμμετέχουν σε εξετάσεις και προχωρούν σταδιακά προς την ολοκλήρωση των σπουδών τους.
Φώτης Ε. Αλεξάκος
Πληροφορικός, Εκπαιδευτικός
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750 ευρώ σε εργαζόμενους του ιδιωτικού τομέα - Ανοίγουν οι αιτήσεις
