Χρήστος Δούκας Ας προσπαθήσουμε να διαβάσουμε όσα απρόβλεπτα και δυσάρεστα συμβαίνουν σε παγκόσμια και εθνική κλίμακα, με πιο πρόσφατο συμβάν την εισβολή στη Βενεζουέλα: Όλες οι ενδείξεις συνηγορούν ότι δεν πρόκειται για τυχαία γεγονότα ή εξαιρέσεις σε μια ακύμαντη πολιτική συνέχεια, αλλά για ένα πολιτικό κύμα που εξαπλώνεται σε πλανητική κλίμακα και συνδυάζει από τη μια μεριά την εξαιρετικά ταχεία παραγωγική-τεχνολογική ανάπτυξη υπέρ των λίγων με διόγκωση ανισοτήτων και από την άλλη την παράκαμψη των αρχών του δικαίου στην πολιτική ζωή.
Εκείνο που διαφαίνεται να διαμορφώνεται στο νέο σκηνικό, είναι μια σύγκρουση μεταξύ ενός κόσμου θεμελιωμένου στις αξίες του κράτους δικαίου και της αστικής δημοκρατίας και ενός αδυσώπητου καπιταλισμού που στηρίζεται σε όλο και πιο απολυταρχικές μορφές διακυβέρνησης.
Δεν θα μπορούσε διαφορετικά να εμπεδωθεί το νέο σύστημα παραγωγικού μετασχηματισμού μιας προκλητικά άνισης κατανομής πλούτου, παρά σε ένα «σύστημα χωρίς πολιτική», στο οποίο οι θεσμοί της πολιτείας υπάρχουν για να παραβιάζονται και να αποτελούν προπέτασμα δεσποτικών ενεργειών.
Το πλανητικό σχέδιο που βλέπουμε να εξελίσσεται, είναι ένα σχέδιο μη-πολιτικό ή μεταπολιτικό.
Η νέα κυριαρχία εμπεδώνεται με την άμεση χρήση βίας που φτάνει μέχρι την ανάληψη πολεμικών δράσεων από τους «ισχυρούς» του κόσμου. Εμπεδώνεται όμως και από μια “αδιόρατη”, “ανώνυμη” καθημερινή επιβολή που φτάνει μέχρι τη ρύθμιση των προσωπικών-κοινωνικών σχέσεων.
Το σενάριο που ξετυλίγεται μπροστά μας, είναι ένας “μεγάλος μετασχηματισμός” σε ανθρώπινες σχέσεις, ώστε να περιοριστούν στο στόχο της επιδίωξης του μεγαλύτερου κέρδους-ωφελιμότητας. Σύμφωνα με αρκετούς αναλυτές, είναι ένας υποβιβασμός του ανθρώπινου παράγοντα από φορέα κριτικού λόγου και δράσης, σε καταναλωτική μονάδα με μόνο μέλημα τη βιοτική ύπαρξη. Σε μια κατάσταση «γυμνής ζωής» (Αγκάμπεν), όπου η ανθρώπινη συμβίωση θα υπόκειται σε μηχανοποιημένους-αλγοριθμικούς ελέγχους και όπου οι άνθρωποι θα αναγνωρίζονται όχι κυρίως από τις φυσικές σχέσεις αλλά μέσω ψηφιακών συσκευών.
Δεν πέρασε απαρατήρητο το γεγονός ότι κατά την ορκωμοσία Τραμπ τις πρώτες θέσεις των προσκεκλημένων είχαν καλυφθεί από τους δισεκατομυριούχους μεγιστάνες των μίντια και των κοινωνικών δικτύων. Τώρα πια οι ίδιοι οι μεγιστάνες του πλούτου αναλαμβάνουν το πηδάλιο της διακυβέρνησης σε αρκετά κράτη στον κόσμο και δεν αρκούνται στο να καθοδηγούν μέσω των εντολοδόχων στην κυβέρνηση και στα ΜΜΕ.
Ας μη γελιόμαστε, ποιοί άλλοι θα μπορούσαν να εκπληρώσουν καλύτερα τη «ρύθμιση» των νέων μορφών ανθρώπινων σχέσεων, στις οποίες οι συναναστροφές των ανθρώπων θα πρέπει περιορίζονται στην ανταλλαγή μηνυμάτων και πληροφοριών, ώστε τα ίδια τα άτομα να γίνονται δεδομένα και αριθμοί;
Αυτό όμως δεν αποτελεί πολιτική μεταξύ προσώπων, αλλά μάλλον μια προσομοίωση πολιτικής με προσωπεία ρόλων και εμπορευματικών σχέσεων, αν φυσικά εννοούμε την πολιτική ως σχέση μεταξύ προσώπων, ως συλλογική αναζήτηση του “κοινού καλού”, της “ευδαίμονος” πολιτείας όπως ξέρουμε από την εποχή του Αριστοτέλη.
Την πολιτική αυτή διάσταση δεν φαίνεται ότι μπορεί να υπερασπιστεί ο δυτικός κόσμος του δικαίου και των δικαιωμάτων με τις εξελίξεις που λαμβάνουν χώρα στο εσωτερικό του. Λέξεις-κλειδιά έχουν χάσει τη σημασία τους, ισότητα, δημοκρατία, δικαιοσύνη προφέρονται χωρίς να μπορούν να επιτύχουν την κινητοποίηση, όπως σε παλαιότερες εποχές. Οι παλαιότερες βεβαιότητες της απρόσκοπτης προόδου έχουν υποκατασταθεί από την αστάθεια και την κρίση. Έτσι αφήνεται ανοικτή δίοδος στις αντι-πολιτικές δυνάμεις που αμφισβητούν τις αρχές της δημοκρατίας και της ισοπολιτείας.
Είναι αναγκαία μια προσπάθεια να απελευθερώσουμε, να επαν-ανακαλύψουμε τις λέξεις-αξίες όχι σαν δράση διαχείρισης και προτάσεων «συναινετικού», «συμπληρωματικού χαρακτήρα», αλλά ως πράξη επανακαθορισμού της Πολιτικής μέσα στην Πόλη, στον κόμβο που οργανώνεται η ζωή και σχηματίζεται η ταυτότητα του πολίτη.
Όσο οι λέξεις χάνουν τον χαρακτήρα της ριζοσπαστικοποίησης, τόσο περισσότερο ο κόσμος οδηγείται στην υποταγή, στην παραίτηση και στην πειθάρχηση, παρά τη διάχυτη δυσαρέσκεια. Λείπει η ελπίδα που μόνο ένας αναπάντεχος κραδασμός, μια εξωτερική αντίδραση στο σύστημα μπορεί να δώσει. Η Πολιτική χρειάζεται Πρόσωπο απελευθερωμένο από τον εργαλειακό λόγο της υποταγής στο αξίωμα ότι «τίποτα δεν μπορεί να γίνει».
Ας το πούμε πιο καθαρά: Η παραίτηση και η αποστασιοποίηση δεν είναι μόνο «ψυχολογικές» εκδηλώσεις δυσαρέσκειας του κόσμου, αλλά εκδηλώσεις μετακίνησης της πολιτικής σε χώρους μη-πολιτικής, απο-νοηματοδότησης της συλλογικότητας προς μια "μαζικότητα" που υπάρχει στερημένη από τα ουσιαστικά στοιχεία των προσωπικών αλληλεπιδράσεων.
Αν όμως η πολιτική στερηθεί των θεμελίων της να μπορεί να αναμορφώνει τις ανθρώπινες σχέσεις σε ανώτερα επίπεδα συνύπαρξης, τότε τι μένει από την περίφημη αριστοτελική ρήση του “ανθρώπου ως πολιτικό ον;”. Τι μένει όταν-όπως συμβαίνει σήμερα-οι πόλεις αποψιλώνονται, γιατί πρέπει να χάσουν το νόημά τους ως τόπου συνεύρεσης και διαμόρφωσης μιας κοινής θέλησης για τη λεγόμενη “χαρούμενη ζωή” (Μπένγιαμιν), για μια “ζωή δυνατοτήτων” με τις αξίες της συμμετοχής, της δράσης και των ανοικτών επιλογών για όλους.
Μένει ευτυχώς και μια άλλη αισιόδοξη ανάγνωση, ότι τα εργαλεία κυριαρχίας της κερδοφορίας αυτής της μορφής, μπορούν να γίνουν αιτίες για την αντίσταση και την καταπολέμησή της. Και ο καπιταλισμός της μορφής της “πολιτικής χωρίς πολίτες”, μπορεί να γίνει αφετηρία για την επάνοδο σε πιο πλέριες μορφές ζωής στις πόλεις, εκεί όπου οι άνθρωποι συναναστρέφονται και βρίσκουν τις λέξεις και τα νοήματα.
Τότε η γειτνίαση ανθρώπων-τεχνολογίας-πολιτικής, μπορεί να πάρει άλλες διαστάσεις πραγματικής ζωής, να φέρει πίσω τη ζωή από τα κεντρικά-κρατικά και πλανητικά συστήματα της τεχνολογίας της ποδηγέτησης.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Καφές και ξίδι: Τι κάνουν σε πολλά σπίτια για τις άσχημες μυρωδιές
Πανελλαδικές 2026: Tο πρόγραμμα εξετάσεων και η ημερομηνίες
Αλλάζουν όλα στους μισθούς λόγω ΑΜΚΑ: Ποιες ηλικίες θα δουν αυξήσεις
