Στον χώρο της εκπαίδευσης, συχνά προβάλλεται η αξία της μνήμης: να θυμόμαστε, να καταγράφουμε, να αξιολογούμε, να συγκρίνουμε. Κι όμως, υπάρχει μια λιγότερο συζητημένη αλλά εξίσου κρίσιμη δεξιότητα για τον σύγχρονο εκπαιδευτικό: η ικανότητα να ξεχνά. Όχι από αμέλεια, αλλά ως συνειδητή παιδαγωγική στάση. Με άλλα λόγια, ο καθηγητής χρειάζεται, σε ορισμένες στιγμές, «μνήμη χρυσόψαρου».
Η λήθη ως απελευθέρωση
Πρώτον, ο εκπαιδευτικός οφείλει να μαθαίνει από τα λάθη του, αλλά να μην τα κουβαλά ως βάρος. Το λάθος μέσα στην τάξη είναι αναπόφευκτο: μια άδικη παρατήρηση, μια λανθασμένη κρίση, μια αποτυχημένη διδακτική προσέγγιση. Η ουσία δεν βρίσκεται στην αποφυγή του λάθους, αλλά στη διαχείρισή του. Ο ώριμος εκπαιδευτικός αναστοχάζεται, διορθώνει και προχωρά.
Είναι ανθρώπινη τάση στην εκπαίδευση να κολλάμε στα λάθη, να τα επαναπλαισιώνουμε ως χαριτωμένο μέρος του εαυτού ή της προσωπικότητάς μας, όμως αυτό δεν μας οφείλει. Αντίθετα το κουράγιο να αποστασιωποιηθούμε από αυτή την συνήθεια ανοίγει δρόμους.
Στην καριέρα κάθε καθηγητή θα βρεθούν στιγμές τέτοιου κουράγιου- το σημαντικό όμως είναι να μην καθυστερήσει χρόνια ή δεκαετία ενώ μπορούσε μεμιάς να το πετύχει. Γιατί αν εγκλωβιστεί στην ενοχή ή στην αυτοαμφισβήτηση, χάνει τη ζωντάνια και την αυθεντικότητά του. Η «λήθη» εδώ λειτουργεί ως απελευθέρωση: κρατώ το μάθημα, αφήνω το βάρος.
Το επάγγελμα της αυτοκριτικής, της διαχείρισης των συναισθημάτων
Δεύτερον, η εσωτερική δουλειά αποτελεί ίσως τη δυσκολότερη αλλά και πιο ουσιαστική διάσταση του επαγγέλματος. Εκείνα που αποφεύγουμε —η αυτοκριτική, η διαχείριση των συναισθημάτων μας, η αναμέτρηση με τις προκαταλήψεις μας— είναι συνήθως αυτά που έχουμε περισσότερο ανάγκη να αντιμετωπίσουμε.
Ο εκπαιδευτικός που επιλέγει να «ξεχάσει» τις άμυνές του και να δει καθαρά τον εαυτό του, εξελίσσεται. Δεν πρόκειται για εύκολη διαδικασία. Απαιτεί θάρρος, ειλικρίνεια και συνέπεια. Αλλά είναι ο μόνος δρόμος προς μια ουσιαστικά παιδαγωγική στάση.
Το επάγγελμάς ας, βάση εμπειρίας μου, είναι από τα πιο απαιτητικά σε αυτόν τον τομέα - κανένας δεν μπαίνει στην τάξη ως εξελιγμένος εκπαιδευτικός και όσοι πιστεύουν διαφορετικά υποφέρουν γιατί ένας μη δημοφιλής ώρισμος του επαγγέλματος είναι ίσως "το επάγγελμα της αυτοκριτικής, της διαχείριση των συναισθημάτων".
Ο εκπαιδευτικός που διδάσκει αυτογνωσία, υπευθυνότητα εξέλιξη μέσα από το προσωπικό παράδειγμα κερδίζει πάντα
Τρίτον, η ιδιοκτησία των λαθών δεν είναι αδυναμία· είναι δύναμη. Το να πεις «έκανα λάθος» ή «απολογούμαι» μπροστά σε μαθητές δεν μειώνει το κύρος σου — το ενισχύει. Διδάσκεις με πράξη αυτό που ζητάς από τους μαθητές: υπευθυνότητα, αυτογνωσία, εξέλιξη. Όμως η απολογία από μόνη της δεν αρκεί. Το κρίσιμο ερώτημα είναι: τι αλλάζει από εδώ και πέρα; Ο εκπαιδευτικός που αναλαμβάνει την ευθύνη, οφείλει να μετατρέψει το λάθος σε νέα πρακτική, σε διαφορετική στάση, σε βελτιωμένη επιλογή.
Όντως η παραδοχή λάθους ή η δημόσια αυτοκριτική τρομάζει. Όμως όπως έμαθα, η επικοινωνία της εικόνας του ιδιοκτήτη λαθών, της αυτογνωσίας είναι πολύ πιο ισχυρό όπλο στην τάξη από το κιβδηλο κύρος.
Επιλογικά
Η «μνήμη χρυσόψαρου», λοιπόν, δεν είναι επιπολαιότητα ούτε αδιαφορία. Είναι μια ώριμη παιδαγωγική δεξιότητα: να θυμάσαι ό,τι σε κάνει καλύτερο και να αφήνεις πίσω ό,τι σε κρατά στάσιμο. Σε μια εποχή όπου η εκπαίδευση απαιτεί ευελιξία, ενσυναίσθηση και συνεχή ανανέωση, ίσως το να ξεχνάς —επιλεκτικά και συνειδητά— να είναι τελικά μια από τις πιο σημαντικές μορφές γνώσης.
Φίλιππος Αυξεντίου
