Πάνω από το ένα τρίτο του παγκόσμιου πληθυσμού, ποσοστό που ξεπερνά το 34%, εκτέθηκε μέσα στο 2026 σε επικίνδυνα υψηλά επίπεδα ρύπανσης από όζον στην επιφάνεια της Γης. Οι διαδοχικοί καύσωνες, οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές και οι εκπομπές ρύπων από ανθρώπινες δραστηριότητες δημιούργησαν ένα ιδιαίτερα επιβαρυμένο σκηνικό για την ποιότητα του αέρα.
Τα στοιχεία προκύπτουν από την έκθεση της υπηρεσίας Copernicus Atmosphere Monitoring Service (CAMS) της Ευρωπαϊκής Ένωσης, η οποία παρακολουθεί την ατμοσφαιρική ρύπανση αξιοποιώντας δορυφορικές και επίγειες μετρήσεις, αλλά και ατμοσφαιρικά μοντέλα.
Η Ασία στην κορυφή της έκθεσης
Η Ασία ήταν η περιοχή που δέχθηκε τη μεγαλύτερη επιβάρυνση κατά τους πρώτους οκτώ μήνες του 2026. Σύμφωνα με την ανάλυση της CAMS, το 53% του πληθυσμού της εκτέθηκε σε «εξαιρετικά υψηλά» επίπεδα ρύπανσης από όζον.
Ιδιαίτερα επιβαρυμένη ήταν και η εικόνα στη Βόρεια Αμερική, όπου περίπου τα δύο τρίτα του πληθυσμού βρέθηκαν αντιμέτωπα με ποιότητα αέρα από «κακή» έως «πολύ κακή». Στην Ευρώπη, το αντίστοιχο ποσοστό έφτασε το 45%.
Σε παγκόσμιο επίπεδο, περισσότερο από το 34% του πληθυσμού εκτέθηκε σε «εξαιρετικά κακή» ποιότητα αέρα, ενώ ένα επιπλέον 17% ανέπνεε αέρα που χαρακτηρίστηκε «πολύ κακής» ποιότητας.
Αντίθετα, μόλις το 5% του παγκόσμιου πληθυσμού βρισκόταν σε περιοχές όπου τα επίπεδα όζοντος χαρακτηρίζονταν «καλά», ενώ ένα ακόμη 15% ζούσε σε περιοχές με «αποδεκτές» συγκεντρώσεις.
Πώς δημιουργείται το όζον στην ατμόσφαιρα
Το όζον στην επιφάνεια της Γης αποτελεί ατμοσφαιρικό ρύπο που δεν εκπέμπεται αυτούσιος, αλλά δημιουργείται μέσα από μια σειρά χημικών αντιδράσεων.
Βασικό ρόλο στη δημιουργία του παίζουν τα οξείδια του αζώτου (NOx), τα οποία προέρχονται μεταξύ άλλων από τις οδικές και θαλάσσιες μεταφορές, τη βιομηχανία και τις πυρκαγιές. Στην εξίσωση συμμετέχουν επίσης οι πτητικές οργανικές ενώσεις, που συνδέονται κυρίως με βιομηχανικές δραστηριότητες και την καύση ορυκτών καυσίμων.
Όταν οι συγκεκριμένοι ρύποι αντιδρούν υπό την επίδραση της ηλιακής ακτινοβολίας, σχηματίζεται όζον στην ατμόσφαιρα. Για τον λόγο αυτό, οι υψηλές θερμοκρασίες και η έντονη ηλιοφάνεια μπορούν να ενισχύσουν σημαντικά το φαινόμενο.
Οι καύσωνες και οι μεγάλες δασικές πυρκαγιές του 2026 συνέβαλαν στην αύξηση των συγκεντρώσεων όζοντος, με την επιβάρυνση να μην περιορίζεται απαραίτητα στις περιοχές όπου δημιουργούνται οι ρύποι. Οι ατμοσφαιρικοί ρύποι μπορούν να μεταφερθούν σε μεγάλες αποστάσεις, επηρεάζοντας περιοχές που βρίσκονται ακόμη και χιλιάδες χιλιόμετρα μακριά από την αρχική πηγή.
Οι επιπτώσεις στην υγεία
Η έκθεση σε υψηλές συγκεντρώσεις όζοντος δεν αποτελεί μόνο περιβαλλοντικό ζήτημα, αλλά και σημαντικό κίνδυνο για την ανθρώπινη υγεία.
Το όζον μπορεί να εισχωρήσει βαθιά στο αναπνευστικό σύστημα και να προκαλέσει βήχα, ερεθισμό και αίσθημα καύσου στα μάτια, ενώ σε υψηλές συγκεντρώσεις μπορεί να προκαλέσει σοβαρότερες δυσκολίες στην αναπνοή. Παράλληλα, μπορεί να επιδεινώσει κρίσεις άσθματος και συμπτώματα άλλων αναπνευστικών παθήσεων.
Κατά τη διάρκεια συνέντευξης Τύπου, ο Ίαν Μάρναν του Ευρωπαϊκού Οργανισμού Περιβάλλοντος χαρακτήρισε την ατμοσφαιρική ρύπανση έναν από τους σημαντικότερους περιβαλλοντικούς κινδύνους για την ανθρώπινη υγεία. Όπως ανέφερε, συνδέεται με περίπου 180.000 πρόωρους θανάτους κάθε χρόνο, εκ των οποίων περίπου 60.000 αποδίδονται στη ρύπανση από όζον.
Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο εξαιτίας της διασυνοριακής μεταφοράς των ρύπων. Όπως επισημαίνει η διευθύντρια της CAMS, Λοράν Ρουίγ, η ατμοσφαιρική ρύπανση μπορεί να ταξιδεύει σε τεράστιες αποστάσεις, περνώντας ακόμη και πάνω από ηπείρους και ωκεανούς.
Παρά τις σημαντικές βελτιώσεις που έχουν σημειωθεί τις τελευταίες δεκαετίες για ορισμένους από τους πιο επιβλαβείς ατμοσφαιρικούς ρύπους, ιδιαίτερα στην Ευρώπη, το όζον εξακολουθεί να αποτελεί δύσκολο παγκόσμιο πρόβλημα.
Η υπηρεσία Copernicus προειδοποιεί ότι η σύνδεση ανάμεσα στην κλιματική αλλαγή, τις υψηλές θερμοκρασίες, τις πυρκαγιές και την ατμοσφαιρική ρύπανση καθιστά την αντιμετώπιση του όζοντος μία από τις σημαντικές προκλήσεις τόσο για τη δημόσια υγεία όσο και για την προστασία των οικοσυστημάτων.
