Οι εικόνες που έρχονται αυτές τις ημέρες από τη Γαλλία δεν είναι εύκολο να ερμηνευθούν μόνο ως ένα ακόμη επεισόδιο μαθητικής διαμαρτυρίας. Το κίνημα, που ξεκίνησε στα τέλη Σεπτεμβρίου από λύκεια των παρισινών προαστίων, εξαπλώθηκε γρήγορα σε ολόκληρη τη χώρα και πλέον έχει αγγίξει περίπου 1.000 σχολεία, ενώ στις κινητοποιήσεις συμμετέχουν και φοιτητές.
Οι μαθητές μιλούν για ελλείψεις εκπαιδευτικών και προσωπικού, υποβαθμισμένες σχολικές εγκαταστάσεις, υπερφορτωμένα προγράμματα, ανεπαρκείς πόρους και την πίεση που συνδέεται με το Parcoursup. Την ίδια στιγμή, σε αρκετές περιπτώσεις οι κινητοποιήσεις συνοδεύονται από σοβαρά επεισόδια, ενώ και η αστυνομική αντιμετώπισή τους έχει προκαλέσει έντονη συζήτηση.
Το 1986, σε μια άλλη περίοδο νεανικών κινητοποιήσεων στη Γαλλία, ο Pierre Bourdieu είχε διατυπώσει μια σκέψη που παραμένει εντυπωσιακά επίκαιρη: η κοινωνία δεν ξέρει πάντοτε τι θέλει να κάνει με τους νέους της και διαθέτει πολλούς τρόπους για να τους κάνει να αισθάνονται ότι «περισσεύουν».
Οι κοινωνικές εκρήξεις σπάνια γεννιούνται τη στιγμή που εμφανίζονται στις οθόνες μας. Κάτω από τη φαινομενική κανονικότητα μπορεί για χρόνια να συσσωρεύονται απογοήτευση, αδιέξοδο, ανασφάλεια και θυμός. Κάποια στιγμή αυτή η συσσώρευση γίνεται ορατή. Γι’ αυτό η έκρηξη μπορεί να προηγείται ενός ενιαίου και σαφούς αιτήματος ή το αίτημα να φαίνεται δυσανάλογα μικρό σε σχέση με την έκταση της κινητοποίησης.
Το ερώτημα του Bourdieu επιστρέφει έτσι σχεδόν σαράντα χρόνια αργότερα: τι θέση προσφέρουν οι κοινωνίες μας στους νέους;
Όταν επί χρόνια τους ζητάμε να μορφωθούν, να ανταγωνιστούν, να αξιολογηθούν, να προσαρμοστούν και να περιμένουν, χωρίς να διακρίνουν έναν ορατό δρόμο προς το μέλλον, δεν αρκεί να αναρωτιόμαστε γιατί αντιδρούν ή ποια ακριβώς είναι τα αιτήματά τους.
Ένας τριαντάρης που εξακολουθεί να ζει στο παιδικό δωμάτιο του διαμερίσματος των γονιών του μπορεί, στα μάτια ενός εξηντάρη, να «τα έχει όλα»: κινητό, υπολογιστή, ένα χαρτζιλίκι ή έναν μικρό μισθό και ένα κρεβάτι για να κοιμηθεί. Ο ίδιος, όμως, μπορεί να αισθάνεται ότι δεν έχει τίποτα από όσα σηματοδοτούν την ενήλικη ζωή: αυτονομία, προοπτική και τη δυνατότητα να σχεδιάσει το μέλλον του.
Και ίσως εκεί, πολύ πριν από οποιαδήποτε κινητοποίηση, αρχίζει η συσσώρευση.
