Alfavita Newsroom Η ανθρώπινη φωνή δεν αφήνει αποτυπώματα στον χρόνο. Τα οστά και τα απολιθώματα δεν μπορούν να αποκαλύψουν άμεσα πώς μιλούσαν οι πρώτοι άνθρωποι, ωστόσο η επιστημονική έρευνα επιχειρεί εδώ και δεκαετίες να «ανασυνθέσει» την απαρχή της γλώσσας μέσα από έμμεσα στοιχεία.
Παλαιοανθρωπολόγοι και αρχαιολόγοι αξιοποιούν ευρήματα που εκτείνονται σε βάθος εκατομμυρίων ετών — από λίθινα εργαλεία έως προϊστορική τέχνη — προκειμένου να κατανοήσουν πότε και πώς εμφανίστηκε η ανθρώπινη ομιλία. Η γλώσσα, άλλωστε, αποτελεί μοναδικό γνώρισμα του ανθρώπου, καθώς επιτρέπει τη μετατροπή σκέψεων και εμπειριών σε σύμβολα και τη σύνθεσή τους σε νέες έννοιες.
Παρά την πρόοδο, το χρονικό σημείο κατά το οποίο αναδύθηκε αυτή η ικανότητα παραμένει ασαφές. Όπως επισημαίνει το BBC, οι επιστήμονες συγκλίνουν σε δύο βασικές θεωρητικές προσεγγίσεις για την προέλευση της γλώσσας.
Η πρώτη υποστηρίζει ότι η γλώσσα εμφανίστηκε σχετικά απότομα, όταν ο άνθρωπος απέκτησε αφηρημένη σκέψη. Για χρόνια επικρατούσε η άποψη ότι αυτό συνέβη πριν από περίπου 40.000 χρόνια στην Ευρώπη. Ωστόσο, νεότερα αρχαιολογικά ευρήματα από διάφορα σημεία του πλανήτη υποδεικνύουν ότι οι ρίζες της αφαιρετικής σκέψης ίσως είναι πολύ παλαιότερες.
Η παλαιοανθρωπολόγος Amélie Vialet τονίζει ότι η ανθρώπινη επικοινωνία βασίζεται σε μεγάλο βαθμό σε έννοιες που δεν είναι ορατές: συναισθήματα, ιδέες και υποθετικά σενάρια. «Η γλώσσα προϋποθέτει φαντασία και αφαιρετική ικανότητα τόσο από τον πομπό όσο και από τον δέκτη», σημειώνει.
Επειδή όμως οι σκέψεις δεν απολιθώνονται, οι ερευνητές στρέφονται σε έμμεσα τεκμήρια, όπως τα εργαλεία και οι σπηλαιογραφίες. Ο αρχαιολόγος James Cole επισημαίνει ότι η κατασκευή σύνθετων εργαλείων, όπως ο χειροπέλεκυς πριν από περίπου 1,8 εκατομμύρια χρόνια, προϋποθέτει σχεδιασμό και νοητική αναπαράσταση του τελικού αποτελέσματος — δεξιότητες που συνδέονται με τη γλωσσική ανάπτυξη.
Η δεύτερη θεωρία προσεγγίζει τη γλώσσα ως αποτέλεσμα μιας μακράς εξελικτικής διαδικασίας. Σύμφωνα με αυτή, η ικανότητα ομιλίας διαμορφώθηκε σταδιακά, παράλληλα με τις αλλαγές στο φωνητικό σύστημα, τη δομή του εγκεφάλου και τον έλεγχο της αναπνοής. Καθώς οι ήχοι έγιναν πιο σύνθετοι, η επικοινωνία προσέφερε σημαντικά πλεονεκτήματα επιβίωσης, διευκολύνοντας τη συνεργασία και την προσαρμογή.
Παράλληλα, επιστημονικές ομάδες επιχειρούν να προσεγγίσουν ακόμη και τον «ήχο» των αρχαίων ανθρώπων. Σε συνεργασία με το Radio France, η Vialet και οι συνεργάτες της χρησιμοποιούν απολιθωμένα κρανία και ψηφιακά μοντέλα για να προσομοιώσουν τη λειτουργία του φωνητικού συστήματος. Ωστόσο, η απουσία μαλακών ιστών, όπως η γλώσσα και οι πνεύμονες, περιορίζει την ακρίβεια αυτών των αναπαραστάσεων.
Ενδείξεις για τις απαρχές της φωνητικής επικοινωνίας προκύπτουν και από πιο πρόσφατες μελέτες. Έρευνα του University of Alabama έδειξε ότι οι πρόγονοι των ανθρώπων ενδέχεται να μπορούσαν να παράγουν φωνηεντικούς ήχους ήδη πριν από 27 εκατομμύρια χρόνια, πολύ πριν την εμφάνιση του σύγχρονου ανθρώπου.
Από τα πιο εμβληματικά ευρήματα είναι η Lucy, που έζησε πριν από 3,2 εκατομμύρια χρόνια. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι η επικοινωνία της περιοριζόταν σε βασικούς ήχους, πιθανώς παρόμοιους με εκείνους των σύγχρονων πιθήκων, συνοδευόμενους από χειρονομίες.
Σημαντική πρόοδος φαίνεται να σημειώνεται με τον Homo erectus και χαρακτηριστικό παράδειγμα τον Turkana Boy. Η ανατομία του υποδηλώνει καλύτερο έλεγχο της αναπνοής και δυνατότητα παραγωγής πιο σύνθετων ήχων, ενώ ενδείξεις ύπαρξης της περιοχής Broca στον εγκέφαλο συνδέονται με την ανάπτυξη της γλώσσας.
Αργότερα, οι Νεάντερταλ φαίνεται να διέθεταν ακόμη πιο εξελιγμένες επικοινωνιακές ικανότητες. Σύμφωνα με τον αρχαιολόγο Steven Mithen, η ομιλία τους πιθανόν είχε διαφορετική χροιά από τη σύγχρονη, αλλά διέθετε δομή και πολυπλοκότητα.
Η πλήρης ανάπτυξη της γλώσσας αποδίδεται στον Homo sapiens, ο οποίος διέθετε πλέον όλα τα ανατομικά και γνωστικά χαρακτηριστικά για την παραγωγή σύνθετου λόγου. Ένα χαρακτηριστικό εύρημα είναι ο Cro-Magnon 1, που χρονολογείται περίπου πριν από 30.000 χρόνια.
Σήμερα, περισσότερες από 7.000 γλώσσες ομιλούνται παγκοσμίως, αν και πολλές απειλούνται με εξαφάνιση. Παρά τη μακραίωνη εξέλιξή της, η ανθρώπινη γλώσσα παραμένει ένα δυναμικό φαινόμενο, που μεταβάλλεται διαρκώς, αντανακλώντας τις ανάγκες και τις αλλαγές των κοινωνιών. Το πώς θα ακούγεται στο μέλλον, παραμένει ένα ανοιχτό επιστημονικό ερώτημα.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750€: Βγήκε το Μητρώο Ωφελουμένων - Μάθετε αν είστε μέσα και ξεκινήστε
Αλλαγή νόμου: ΝΕΑ εξ αποστάσεως Πιστοποίηση Η/Υ για Προσλήψεις Εκπαιδευτικών
