Λεωνίδας Βουρλιώτης Σε μια από τις πιο εύθραυστες στιγμές για τη Μέση Ανατολή, τα τελευταία γεγονότα γύρω από την ένταση μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν αποκαλύπτουν μια διπλή πραγματικότητα: από τη μία, απειλές στρατιωτικής σύγκρουσης και, από την άλλη, παρασκηνιακές διπλωματικές κινήσεις που αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο αποκλιμάκωσης.
Το πρώτο σαφές σήμα ότι η κρίση ίσως δεν οδηγηθεί άμεσα σε σύγκρουση ήρθε από τον Ντόναλντ Τραμπ, ο οποίος ανακοίνωσε αιφνιδιαστικά την αναβολή ενδεχόμενης επίθεσης σε ενεργειακές υποδομές του Ιράν. Η απόφαση αυτή, που ελήφθη λίγο πριν το άνοιγμα των διεθνών αγορών, αποδόθηκε σε «παραγωγικές συνομιλίες» που βρίσκονταν ήδη σε εξέλιξη.
Παρασκηνιακή διπλωματία με πολλούς «παίκτες»
Παρά τις αρχικές διαψεύσεις, επιβεβαιώνεται πλέον ότι υπήρξαν έμμεσες επαφές μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης. Κεντρικό ρόλο φαίνεται να διαδραμάτισαν ο ειδικός απεσταλμένος των ΗΠΑ Στιβ Γουίτκοφ και ο υπουργός Εξωτερικών του Ιράν Άμπας Αράγκτσι.
Οι συνομιλίες αυτές δεν ήταν απομονωμένες. Αντίθετα, αποτέλεσαν μέρος ενός ευρύτερου διπλωματικού πλέγματος, με τη συμμετοχή περιφερειακών και διεθνών δυνάμεων. Το Υπουργείο Εξωτερικών της Αιγύπτου αποκάλυψε ότι οι επαφές ξεκίνησαν πριν την εκπνοή της διορίας που είχε θέσει η Ουάσινγκτον, ενώ χώρες όπως το Πακιστάν, το Κατάρ, η Τουρκία και το Ομάν φέρονται να λειτούργησαν ως διαμεσολαβητές.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ο ρόλος του Πακιστάν, με τον αρχηγό του στρατού Άσιμ Μούνιρ να επικοινωνεί απευθείας με τον Τραμπ και τον πρωθυπουργό Μουχάμαντ Σέχμπαζ Σαρίφ να συναντά τον Ιρανό πρόεδρο Μασούντ Πεζεσκιάν. Δεν αποκλείεται, μάλιστα, το Πακιστάν να αποτελέσει έδαφος για επίσημες συνομιλίες στο επόμενο στάδιο.
Ποιος ζήτησε τις συνομιλίες;
Ένα από τα βασικά σημεία αντιπαράθεσης αφορά το ποια πλευρά έκανε την πρώτη κίνηση. Ο Τραμπ υποστηρίζει ότι η Τεχεράνη προσέγγισε πρώτη τις ΗΠΑ, υπό τον φόβο μιας μεγάλης στρατιωτικής επίθεσης. Αντίθετα, το Ιράν αρχικά διέψευσε κάθε ενδεχόμενο διαπραγμάτευσης.
Ωστόσο, η στάση αυτή μετριάστηκε στη συνέχεια. Ο εκπρόσωπος του ιρανικού ΥΠΕΞ, Εσμαΐλ Μπαγκάι, παραδέχθηκε ότι υπήρξαν «μηνύματα μέσω φιλικών χωρών», επιβεβαιώνοντας έμμεσα ότι το διπλωματικό κανάλι παραμένει ανοικτό.
Την ίδια στιγμή, το εσωτερικό πολιτικό σκηνικό στο Ιράν χαρακτηρίζεται από έντονη αβεβαιότητα. Ο πρόεδρος Πεζεσκιάν εμφανίζεται αποδυναμωμένος, χωρίς πλήρη στήριξη από τον στρατιωτικό μηχανισμό, ενώ σημαντικές πολιτικές φιγούρες απουσιάζουν ή έχουν αποδυναμωθεί.
Στο προσκήνιο αναδεικνύεται ο πρόεδρος του κοινοβουλίου Μοχάμαντ-Μπάγερ Γκαλίμπαφ, ο οποίος διατηρεί στενές σχέσεις με τους Φρουρούς της Επανάστασης. Ο ίδιος επιχείρησε να υποβαθμίσει τις πληροφορίες περί διαπραγματεύσεων, κάνοντας λόγο για «ψευδή νέα», χωρίς ωστόσο να αποκλείει εντελώς το ενδεχόμενο επαφών.
Το δύσκολο παζάρι της επόμενης ημέρας
Σύμφωνα με αμερικανικές πηγές, ένα πιθανό πλαίσιο συμφωνίας θα μπορούσε να περιλαμβάνει:
- κοινό έλεγχο του Στενού του Ορμούζ
- περιορισμούς στο πυραυλικό πρόγραμμα
- απαγόρευση ανάπτυξης πυρηνικών όπλων
- ευρύτερες περιφερειακές συνομιλίες ειρήνης
Ωστόσο, το βασικό αγκάθι παραμένει το ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου. Για το Ιράν, πρόκειται για ζήτημα εθνικής κυριαρχίας και «κόκκινη γραμμή» που έχει οδηγήσει σε αποτυχία προηγούμενων διαπραγματεύσεων.
Ανάμεσα σε πόλεμο και συμφωνία
Παρά τα πρώτα σημάδια αποκλιμάκωσης, η κατάσταση παραμένει εξαιρετικά ρευστή. Ο Τραμπ έχει ήδη προειδοποιήσει ότι σε περίπτωση αποτυχίας των συνομιλιών, οι στρατιωτικές επιχειρήσεις θα συνεχιστούν με ένταση.
Το ερώτημα που κυριαρχεί πλέον δεν είναι αν υπάρχει δίαυλος επικοινωνίας – αυτός φαίνεται να υπάρχει – αλλά αν υπάρχει και η πολιτική βούληση για έναν δύσκολο συμβιβασμό.
Σε μια περιοχή όπου η ισορροπία μπορεί να ανατραπεί μέσα σε ώρες, οι επόμενες ημέρες θα κρίνουν αν η διπλωματία θα υπερισχύσει της σύγκρουσης ή αν η Μέση Ανατολή θα εισέλθει σε έναν νέο κύκλο αστάθειας.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Voucher 750€: Βγήκε το Μητρώο Ωφελουμένων - Μάθετε αν είστε μέσα και ξεκινήστε
Αλλαγή νόμου: ΝΕΑ εξ αποστάσεως Πιστοποίηση Η/Υ για Προσλήψεις Εκπαιδευτικών
