Τα δεδομένα στην Ελλάδα και την Ευρώπη
Τα καρδιαγγειακά νοσήματα εξακολουθούν να βρίσκονται στην πρώτη θέση μεταξύ των αιτιών θανάτου και αναπηρίας στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Ευθύνονται για περίπου έναν στους τρεις θανάτους, με τις ετήσιες απώλειες να υπολογίζονται σε 1,7 εκατομμύρια ανθρώπους.
Όπως ανέφερε ο Κωνσταντίνος Δάβος, παρά το γεγονός ότι περίπου το 80% των καρδιαγγειακών παθήσεων θα μπορούσε να αποφευχθεί μέσω της πρόληψης, μόλις το 3% των συνολικών δαπανών για την υγεία διατίθεται σε αυτόν τον τομέα.
Η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία Safe Hearts Plan θέτει ως βασικό στόχο τον περιορισμό της πρόωρης καρδιαγγειακής θνησιμότητας κατά 25% έως το 2035, συγκριτικά με τα δεδομένα του 2022.
Ακόμη πιο ανησυχητική είναι η κατάσταση στην Ελλάδα, όπως προκύπτει από τα επιδημιολογικά στοιχεία που παρουσίασε ο Δημοσθένης Παναγιωτάκος.
Σύμφωνα με την ΕΛΣΤΑΤ, το 2023 καταγράφηκαν 40.812 θάνατοι εξαιτίας καρδιαγγειακών νοσημάτων. Ο αριθμός αυτός αντιστοιχεί σχεδόν στο 1/3 του συνόλου των θανάτων στη χώρα, δηλαδή σε μία ανθρώπινη απώλεια κάθε 12 λεπτά.
Κατά την ίδια χρονιά, 8.324 άνθρωποι πέθαναν πρόωρα. Επιπλέον, η πρόωρη θνησιμότητα από ισχαιμική καρδιοπάθεια στην Ελλάδα ήταν κατά περίπου 37% υψηλότερη από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο. Στον ανδρικό πληθυσμό η απόκλιση ήταν ακόμη μεγαλύτερη, φτάνοντας το 42%.
Σημαντικά ευρήματα προκύπτουν και από τη μελέτη ΑΤΤΙΚΗ, η οποία παρακολουθεί επί δύο δεκαετίες την υγεία 3.000 ανδρών και γυναικών. Σύμφωνα με τα αποτελέσματά της, οι συμμετέχοντες έχασαν κατά μέσο όρο 12,3 χρόνια ζωής λόγω πρόωρης καρδιαγγειακής νοσηρότητας.
Την ίδια στιγμή, η οικονομική επιβάρυνση που προκαλούν τα καρδιαγγειακά νοσήματα στην Ελλάδα εκτιμάται στα 4,315 δισ. ευρώ. Η δημογραφική εικόνα καθιστά το ζήτημα ακόμη πιο σημαντικό, καθώς το 23,9% του πληθυσμού της χώρας έχει ηλικία άνω των 65 ετών.
Έλλειψη ενημέρωσης και κενά στην πρόληψη
Την απόσταση που εξακολουθεί να υπάρχει ανάμεσα στην ενημέρωση και στην πραγματική πρόληψη αποτυπώνει πανελλαδική έρευνα κοινής γνώμης της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας, η οποία πραγματοποιήθηκε τον Σεπτέμβριο του 2026.
Τα αποτελέσματα δείχνουν ότι μόλις το 25,1% των πολιτών γνωρίζει πως τα καρδιαγγειακά νοσήματα αποτελούν την κυριότερη αιτία θανάτου. Παράλληλα, το 50,7% θεωρεί λανθασμένα ότι πρόκειται για παθήσεις που αφορούν κυρίως τους άνδρες.
Αν και το 77,9% των ερωτηθέντων έχει πραγματοποιήσει κάποιον προληπτικό έλεγχο, σχεδόν τέσσερις στους δέκα, ποσοστό 39,9%, δεν έχουν συζητήσει ποτέ με γιατρό σχετικά με τον προσωπικό τους καρδιαγγειακό κίνδυνο.
Εξίσου σημαντικό είναι το εύρημα ότι τρεις στους τέσσερις πολίτες δεν γνωρίζουν πώς να εφαρμόσουν καρδιοπνευμονική αναζωογόνηση (ΚΑΡΠΑ).
Η έρευνα καταγράφει, επίσης, την εμπιστοσύνη των πολιτών προς την Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία ως πηγή έγκυρης επιστημονικής ενημέρωσης. Παράλληλα, αναδεικνύεται η ανάγκη να ξεκινά η εκπαίδευση γύρω από την υγεία και την πρόληψη ήδη από τη σχολική ηλικία.
«Ο πολίτης ξέρει. Αυτό που του λείπει δεν είναι κυρίως η πληροφορία, αλλά το κίνητρο και τα εργαλεία για να πράξει», δήλωσε χαρακτηριστικά ο αντιπρόεδρος της ΕΚΕ, Λάμπρος Μιχάλης.
Οι έξι βασικοί άξονες του Εθνικού Σχεδίου
Το Εθνικό Σχέδιο έχει ως κεντρικό στόχο να δημιουργήσει μια διαφορετική αντίληψη για την καρδιαγγειακή υγεία, δίνοντας προτεραιότητα στην πρόληψη και στη φροντίδα σε όλα τα στάδια της ζωής.
Βασική επιδίωξη είναι να βελτιωθεί η υγεία του πληθυσμού, εξασφαλίζοντας ότι όλοι οι πολίτες θα έχουν ισότιμες δυνατότητες πρόληψης, έγκαιρης διάγνωσης και πρόσβασης σε ποιοτικές υπηρεσίες υγείας.
Για την επίτευξη αυτού του στόχου, η στρατηγική οργανώνεται γύρω από έξι βασικούς άξονες:
Πρόληψη και προαγωγή της καρδιαγγειακής υγείας: Προβλέπονται δράσεις ενημέρωσης και πρόληψης από τη σχολική ηλικία, με ειδική μέριμνα για τις ανάγκες και τους παράγοντες κινδύνου που αφορούν τις γυναίκες.
Έγκαιρος εντοπισμός και ολοκληρωμένη φροντίδα: Στόχος είναι η καθιέρωση καθολικής αξιολόγησης του καρδιαγγειακού κινδύνου στον ενήλικο πληθυσμό, ώστε να εντοπίζονται εγκαίρως όσοι χρειάζονται ιατρική παρακολούθηση.
Ισότιμη πρόσβαση σε αναβαθμισμένες υπηρεσίες υγείας: Δίνεται έμφαση στην καλύτερη εξυπηρέτηση των κατοίκων νησιωτικών, ορεινών και απομακρυσμένων περιοχών, ώστε ο τόπος διαμονής να μην αποτελεί εμπόδιο στην κατάλληλη φροντίδα.
Ψηφιακός εκσυγχρονισμός και αξιοποίηση δεδομένων: Προτείνεται η δημιουργία Εθνικού Παρατηρητηρίου Καρδιαγγειακής Υγείας, καθώς και εθνικών μητρώων που θα συνδέονται με τον ηλεκτρονικό φάκελο υγείας. Παράλληλα, προβλέπεται αξιοποίηση της τηλεϊατρικής και της τεχνητής νοημοσύνης.
Εκπαίδευση, έρευνα και συμμετοχή της κοινωνίας: Μεταξύ των προτάσεων περιλαμβάνεται η θεσμοθέτηση της Προληπτικής Καρδιολογίας ως επίσημης εξειδίκευσης ή οργανωμένης μετεκπαίδευσης, αλλά και η στενότερη συνεργασία με τις ενώσεις και τους συλλόγους ασθενών.
Εφαρμογή, χρηματοδότηση και αξιολόγηση: Προβλέπεται η καθιέρωση εθνικών δεικτών για την παρακολούθηση της προόδου, καθώς και η διαμόρφωση μακροπρόθεσμου στόχου για τη μείωση των πρόωρων θανάτων έως το 2050.
Τι αλλάζει την περίοδο 2027–2030
Τις συγκεκριμένες δράσεις που σχεδιάζει η Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία για την τετραετία 2027–2030 παρουσίασε ο Λάμπρος Μιχάλης. Η στρατηγική δίνει ιδιαίτερη βαρύτητα στη συμμετοχή των πολιτών, στη χρήση νέων τεχνολογιών και στην υιοθέτηση υγιεινών συνηθειών από μικρή ηλικία.
Οι βασικές παρεμβάσεις περιλαμβάνουν:
Περισσότερη ενημέρωση και ενεργοποίηση των πολιτών: Προβλέπονται εκπαιδευτικές πρωτοβουλίες, αναβάθμιση της ιστοσελίδας της ΕΚΕ και επέκταση των προγραμμάτων εκμάθησης ΚΑΡΠΑ. Παράλληλα, θα δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στη σωστή διατροφή, στην αντιμετώπιση της παχυσαρκίας και στη συνεργασία με συλλόγους ασθενών.
Χρήση της τεχνολογίας στην πρόληψη: Στον σχεδιασμό περιλαμβάνεται η αξιοποίηση φορετών ηλεκτρονικών συσκευών (wearables) και εφαρμογών τεχνητής νοημοσύνης. Παράλληλα, προβλέπεται η εκπαίδευση των καρδιολόγων στη χρήση των νέων ψηφιακών εργαλείων. Όπως τονίστηκε, «οι ψηφιακές εφαρμογές δεν αντικαθιστούν τον γιατρό. Κάνουν όμως την πρόληψη καθημερινή συνήθεια».
Εκπαίδευση των παιδιών από το σχολείο: Η σωστή διατροφή, η σωματική άσκηση, η εκμάθηση ΚΑΡΠΑ και η αναγνώριση των παραγόντων καρδιαγγειακού κινδύνου αναμένεται να ενταχθούν περισσότερο στην καθημερινότητα των μαθητών, με τη συνεργασία της Πολιτείας και των οικογενειών.
Προώθηση υγιεινότερου τρόπου ζωής: Σχεδιάζονται προγράμματα άσκησης στους εργασιακούς χώρους, κίνητρα για τη συστηματική σωματική δραστηριότητα των γυναικών, ιδιαίτερα μετά την εμμηνόπαυση, καθώς και η πρωτοβουλία «σχολείο σε κίνηση».
Παρεμβάσεις προσαρμοσμένες στις ανάγκες της χώρας: Προβλέπεται η εφαρμογή θρομβόλυσης, όπου αυτή κρίνεται απαραίτητη, σε συνεργασία με τις Υγειονομικές Περιφέρειες (ΥΠΕ). Σκοπός είναι οι ασθενείς που παθαίνουν έμφραγμα να λαμβάνουν έγκαιρη αντιμετώπιση, ανεξάρτητα από την περιοχή στην οποία βρίσκονται. Επιπλέον, σχεδιάζεται η δημιουργία Κέντρων Αποκατάστασης Καρδιοπαθών με τη συμμετοχή επαγγελματιών διαφορετικών ειδικοτήτων.
Με τις συγκεκριμένες πρωτοβουλίες, η ΕΚΕ επιδιώκει να ενισχύσει τη συμβολή της στον σχεδιασμό της εθνικής πολιτικής υγείας. Στην προσπάθεια αυτή αναμένεται να αξιοποιηθούν τόσο η ευρωπαϊκή πρωτοβουλία Safe Hearts Plan όσο και η Ελληνική Προεδρία του Συμβουλίου της Ευρωπαϊκής Ένωσης κατά το δεύτερο εξάμηνο του 2027, ώστε η καρδιαγγειακή υγεία να αποκτήσει ακόμη μεγαλύτερη προτεραιότητα.
«Μια μακροπρόθεσμη εθνική επένδυση στην υγεία»
Τη σημασία του σχεδίου για το μέλλον της δημόσιας υγείας υπογράμμισε ο πρόεδρος της Ελληνικής Καρδιολογικής Εταιρείας και καθηγητής Καρδιολογίας του ΕΚΠΑ, Κωνσταντίνος Τούτουζας.
Όπως ανέφερε, το ζητούμενο είναι να περιοριστούν τόσο τα πρώτα όσο και τα επαναλαμβανόμενα καρδιαγγειακά επεισόδια, να μειωθούν οι πρόωροι θάνατοι και να αυξηθούν τα χρόνια ζωής κατά τα οποία οι πολίτες παραμένουν υγιείς, χωρίς αναπηρίες.
«Το Εθνικό Σχέδιο Καρδιαγγειακής Υγείας δεν είναι απλώς ένα ακόμη πρόγραμμα υγείας. Είναι μια μακροπρόθεσμη εθνική επένδυση στην πρόληψη, στην έγκαιρη διάγνωση και στην αποτελεσματική θεραπεία», σημείωσε ο καθηγητής.
Εξίσου σημαντική προτεραιότητα είναι να διασφαλιστεί ότι όλοι οι πολίτες θα μπορούν να έχουν πρόσβαση στις απαραίτητες υπηρεσίες πρόληψης και θεραπείας, ανεξάρτητα από το πού κατοικούν.
Ποιοι συμμετέχουν στην Επιστημονική Επιτροπή
Την ευθύνη για την κατάρτιση του Εθνικού Σχεδίου έχει αναλάβει ειδική Επιστημονική Επιτροπή, με επικεφαλής τον Κωνσταντίνο Δάβο, πρόεδρο της Ευρωπαϊκής Εταιρείας Προληπτικής Καρδιολογίας.
Στην ομάδα συμμετέχουν επίσης οι:
- Βασίλειος Βασιλείου, εκλεγμένος πρόεδρος της EAPC και μέλος του University of East Anglia.
- Καλλιρόη Καλαντζή, καρδιολόγος και καθηγήτρια Νοσηλευτικής στο Πανεπιστήμιο Ιωαννίνων.
- Δημοσθένης Παναγιωτάκος, καθηγητής Βιοστατιστικής και Επιδημιολογίας στο Χαροκόπειο Πανεπιστήμιο.
- Εμμανουήλ Παξιμαδάκης, πρόεδρος της Ομάδας Εργασίας Πρόληψης και Αποκατάστασης της ΕΚΕ.
- Μιχάλης Παπαδάκης, καθηγητής στο St George’s, University of London.
- Χριστόδουλος Παπαδόπουλος, καθηγητής Καρδιολογίας στο ΑΠΘ και αντιπρόεδρος της Ομάδας Εργασίας Πρόληψης και Αποκατάστασης της ΕΚΕ.
- Κυριάκος Σουλιώτης, καθηγητής Πολιτικής της Υγείας στο Πανεπιστήμιο Πελοποννήσου.
Το Εθνικό Σχέδιο φιλοδοξεί να αποτελέσει τη βάση μιας μακροχρόνιας στρατηγικής για την αντιμετώπιση των καρδιαγγειακών νοσημάτων στην Ελλάδα, με βασικούς πυλώνες την πρόληψη, την έγκαιρη παρέμβαση, την ισότιμη περίθαλψη και τη συστηματική ενημέρωση των πολιτών.
