Βασίλης Γκουζέλος 
Σε κατάσταση έντονης αβεβαιότητας και δικαιολογημένης ανησυχίας βρίσκονται περίπου 350.000 δικαιούχοι συντάξεων λόγω θανάτου, έπειτα από μια καθοριστική ετυμηγορία του Συμβουλίου της Επικρατείας (ΣτΕ). Το ανώτατο ακυρωτικό δικαστήριο έκρινε ως νομικά ορθή τη μη καταβολή δεύτερης εθνικής σύνταξης, ή τμήματος αυτής, σε περιπτώσεις χηρείας και ορφανίας, ανοίγοντας τον δρόμο για δραματικές περικοπές που ενδέχεται να αγγίξουν ακόμα και το 50% των συνολικών αποδοχών των ευάλωτων αυτών κοινωνικών ομάδων.
Η εξέλιξη αυτή μετατρέπει τις συγκεκριμένες παροχές σε πενιχρά βοηθήματα της τάξεως των 50 ή 70 ευρώ τον μήνα, καθώς για ένα μεγάλο μέρος των χαμηλοσυνταξιούχων, των ελεύθερων επαγγελματιών της κατώτατης ασφαλιστικής κλάσης και όσων συνταξιοδοτήθηκαν στο 67ο έτος με λιγότερα από 40 έτη ασφάλισης, η εθνική σύνταξη καλύπτει το μισό του μηνιαίου εισοδήματός τους.
Ο πυρήνας του προβλήματος εντοπίζεται στις διατάξεις του νόμου 4387/16 (γνωστού ως νόμου Κατρούγκαλου), ο οποίος ορίζει ρητά ότι κάθε συνταξιούχος δικαιούται μία και μοναδική εθνική σύνταξη, το ύψος της οποίας κυμαίνεται σήμερα από 402,18 ευρώ (για 15 έτη ασφάλισης) έως 446,86 ευρώ (από την 20ετία και πάνω).
Αυτή η αυστηρή πρόβλεψη έρχεται να προστεθεί στο ήδη υπάρχον πλαίσιο, βάσει του οποίου η σύνταξη λόγω θανάτου περιορίζεται στο 70% της αρχικής και επιμερίζεται στους εναπομείναντες δικαιούχους (σύζυγο και τέκνα). Στην περίπτωση δε που ο επιζών σύζυγος εργάζεται ή λαμβάνει δική του σύνταξη εξ ιδίου δικαιώματος, το ποσό υποχωρεί στο 35% μετά την παρέλευση μιας τριετίας. Πρόκειται μάλιστα για μια εμφανή ανισότητα, καθώς η συγκεκριμένη κατηγορία είναι η μοναδική στην οποία επιβάλλεται απώλεια της μισής σύνταξης λόγω απασχόλησης.
Η προσπάθεια εφαρμογής αυτής της διάταξης είχε επιχειρηθεί πριν από τέσσερα χρόνια μέσω σχετικής εγκυκλίου, η οποία ωστόσο αποσύρθηκε εσπευσμένα λόγω του τεράστιου πολιτικού κόστους και των σφοδρών αντιδράσεων. Η προσφυγή, όμως, συνταξιουχικών οργανώσεων στη Δικαιοσύνη είχε το αντίθετο από το προσδοκώμενο αποτέλεσμα, καθώς το ΣτΕ δικαίωσε τη φιλοσοφία της τότε εγκυκλίου, υποχρεώνοντας πλέον την πολιτική ηγεσία να αναμετρηθεί με την εφαρμογή του νόμου.
Η αυστηρή εφαρμογή της δικαστικής απόφασης απειλεί να προκαλέσει βίαιη φτωχοποίηση. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα των παιδιών που έχουν χάσει και τους δύο γονείς τους: με το νέο καθεστώς, θα λαμβάνουν την εθνική σύνταξη μόνο από τον έναν γονέα, ενώ από τον δεύτερο θα τους αποδίδεται απλώς ένα ελάχιστο βοήθημα, με το οποίο θα καλούνται να επιβιώσουν και να σπουδάσουν.
Πέραν των μελλοντικών μειώσεων, η μεγαλύτερη απειλή αφορά την αναζήτηση αχρεωστήτως καταβληθέντων ποσών. Εάν ο ΕΦΚΑ ζητήσει την αναδρομική επιστροφή των χρημάτων που καταβάλλονταν πλεονασματικά όλο αυτό το διάστημα, χιλιάδες οικογένειες θα οδηγηθούν σε πλήρες οικονομικό αδιέξοδο. Σημειώνεται, μάλιστα, ότι επί των ποσών αυτών οι δικαιούχοι έχουν ήδη φορολογηθεί, έχουν καταβάλει εισφορά υγείας 6%, ενώ ορισμένοι έχουν πληρώσει και την Εισφορά Αλληλεγγύης Συνταξιούχων (ΕΑΣ).
Παράλληλα, εξαιτίας διαχρονικών δυσλειτουργιών του συστήματος, πολλοί δικαιούχοι συνέχισαν να εισπράττουν τη σύνταξη στο 70% ακόμη και μετά την κρίσιμη τριετία, παρότι εργάζονταν ή συνταξιοδοτούνταν παράλληλα. Αυτή η αστοχία μετατρέπει αυτόματα χιλιάδες πολίτες σε «οφειλέτες» του ασφαλιστικού συστήματος χωρίς δική τους υπαιτιότητα.
Το πολιτικό βάρος πέφτει πλέον αποκλειστικά στην κυβέρνηση, η οποία καλείται να δώσει άμεσα απαντήσεις και λύσεις. Το Μέγαρο Μαξίμου και το αρμόδιο Υπουργείο ελέγχονται για το γεγονός ότι δεν προχώρησαν σε τροποποίηση των επίμαχων διατάξεων του νόμου του ΣΥΡΙΖΑ, παρά τις αντίθετες προεκλογικές διακηρύξεις του παρελθόντος.
Τα σενάρια για την επόμενη ημέρα είναι δύο: είτε η κυβέρνηση θα επιλέξει τη νομοθετική οδό, επιτρέποντας κατ' εξαίρεση τη χορήγηση της δεύτερης εθνικής σύνταξης ή αυξάνοντας το ποσοστό της ανταποδοτικής για να ισοσταθμίσει τις απώλειες, είτε θα εφαρμόσει πιστά το γράμμα του νόμου και τη δικαστική απόφαση, προκαλώντας μια πρωτοφανή κοινωνική κρίση για 350.000 νοικοκυριά.
Όλες οι σημαντικές ειδήσεις
ΑΣΕΠ: Προ των πυλών τρεις νέοι διαγωνισμοί με 5.200 θέσεις
Νέο market pass για 40 ευρώ κάθε μήνα χωρίς αίτηση
Προκηρύξεις εκπαιδευτικών 2026: Πώς θα δεις πρώτος τους πίνακες μέσω google
