Υπάρχει, φαίνεται, διαβάθμιση και στη δυστυχία. Άλλο να υποφέρεις έχοντας περάσει τη ζωή σου στις δυσκολίες και άλλο να σου συμβεί ξαφνικά, ενώ είχες οργανώσει διαφορετικά το πρόγραμμά σου. Στη δεύτερη περίπτωση το δράμα αποκτά πρόσθετο βάθος, σχεδόν αρχαιοελληνικό. Στην πρώτη, μάλλον θεωρείται ότι διαθέτεις προϋπηρεσία.
Οι δηλώσεις του Θοδωρή Αθερίδη για την κρατούμενη της Καρνεάδου, με έμφαση στο πόσο δυσκολότερα μπορεί να βιώνει τον εγκλεισμό ένας καλομαθημένος άνθρωπος, προσφέρουν μια ενδιαφέρουσα αφορμή για αυτή τη νέα κοινωνική αριθμητική. Όσο περισσότερες ανέσεις είχες, τόσο μεγαλύτερη κατανόηση φαίνεται να δικαιούσαι όταν τις χάσεις.
Ο φτωχός, αντιθέτως, έχει το συγκριτικό πλεονέκτημα ότι είναι ήδη ταλαιπωρημένος. Κάπως σαν να του λέμε: εσύ μπορείς να συνεχίσεις, έχεις κάνει προπόνηση.
Ας δεχτούμε το αυτονόητο: κάθε άνθρωπος δικαιούται ανθρώπινη μεταχείριση, ακόμη κι όταν κατηγορείται ή καταδικάζεται. Οι συνθήκες κράτησης αφορούν τα δικαιώματα όλων. Και η συμπόνια δεν χρειάζεται πιστοποιητικό αθωότητας.
Χρειάζεται, όμως, μια στοιχειώδη ισοτιμία.
Γιατί όταν η δημόσια συγκίνηση επιμένει στο πόσο οδυνηρή είναι η πτώση κάποιου από τις ανέσεις, η συζήτηση αρχίζει να θυμίζει τμήμα εξυπηρέτησης προνομιούχων: λυπούμαστε πολύ για την αναστάτωση, κατανοούμε ότι δεν είστε συνηθισμένος σε τέτοιες συνθήκες, θα προωθήσουμε το αίτημά σας κατά προτεραιότητα.
Οι υπόλοιποι μπορούν να περιμένουν στη γραμμή. Η κλήση τους είναι σημαντική, απλώς δεν αναγνωρίζεται ο αριθμός τους.
Στην ίδια συνέντευξη, ο ηθοποιός εξέφρασε τον θαυμασμό του για τη στάση της Ελένης Κούρκουλα απέναντι στον Δημήτρη Λιγνάδη, λέγοντας ότι της «έβγαλε το καπέλο» επειδή στάθηκε δίπλα του.
Η φιλία στις δύσκολες στιγμές μπορεί ασφαλώς να έχει αξία. Δεν είναι υποχρεωτικό να εγκαταλείπεις έναν άνθρωπο για να αποδείξεις ότι κατανοείς τη βαρύτητα μιας υπόθεσης.
Όταν, όμως, αυτή η στάση γίνεται αντικείμενο δημόσιου επαίνου, έχει σημασία πού στρέφεται ο προβολέας. Ποιος αποκτά πρόσωπο, ποια δοκιμασία περιγράφεται με λεπτομέρεια, ποια αντοχή αναγνωρίζεται ως αξιοθαύμαστη.
Στη συγκεκριμένη δημόσια αφήγηση, ο έπαινος κατευθύνεται στη φίλη που άντεξε την κοινωνική πίεση. Και κάπου εκεί γεννιέται η απορία: πόσο συχνά βρίσκει αντίστοιχο χώρο η αντοχή των ανθρώπων που καταγγέλλουν ισχυρούς, χωρίς διάσημους φίλους και χωρίς εύκολη πρόσβαση σε μικρόφωνα;
Η κοινωνική οικειότητα ως μεγεθυντικός φακός
Το ενδιαφέρον υπερβαίνει έναν ηθοποιό. Αναγνωρίζουμε ευκολότερα τον πόνο όταν φορά οικεία ρούχα, μιλά τη γλώσσα της παρέας μας και εμφανίζεται στα μέρη όπου κινούμαστε.
Για τον γνωστό υπάρχουν αποχρώσεις, διαδρομή, χαρακτήρας, δύσκολες στιγμές. Για τον άγνωστο συχνά αρκεί μια κατηγορία: κρατούμενος, φτωχός, καταγγέλλων. Ο ένας διαθέτει βιογραφία· ο άλλος χωρά σε μία λέξη.
Έτσι η ενσυναίσθηση κινδυνεύει να λειτουργεί σαν ιδιωτική λέσχη. Οι συστάσεις βοηθούν, η αναγνωρισιμότητα ανοίγει πόρτες και το κοινωνικό κεφάλαιο εξασφαλίζει καλύτερη θέση ακόμη και μέσα στη συμφορά.
Η πιο χρήσιμη υπενθύμιση είναι απλή: και ο άνθρωπος που έζησε χωρίς ανέσεις πονά ολόκληρος. Η στέρηση δεν του έχει δημιουργήσει ανοσία. Η προηγούμενη ταλαιπωρία του δεν αποτελεί έκπτωση στην επόμενη.
Η συμπόνια μπορεί να χωρέσει περισσότερους. Αρκεί, προτού τους προσφέρει θέση, να σταματήσει να ελέγχει αν ταξίδευαν προηγουμένως στην πρώτη.
