Μηχανές αναζήτησης: Το δικαίωμα στη λήθη και η ελευθερία της έκφρασης

Το ζήτημα με το δικαίωμα στη λήθη, όπως αποκαλείται ξεκίνησε το 2010 μετά την προσφυγή στο Ευρωπαϊκό Δικαστήριο του Ισπανού Μάριο Κοστέλα Γκονζάλεζ που δεν κατάφερε να πετύχει τη διαγραφή της είδησης της δήμευσης του σπιτιού του το 1998 από το site μεγάλης εφημερίδας της Καταλωνίας, αν και υποστήριζε ότι είχε καταφέρει να το σώσει στη συνέχεια. Τον Μάιο του 2014, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο αποφάσισε ότι ο κ. Γκονζάλεζ είχε το δικαίωμα να ζητήσει τη διαγραφή της είδησης και όλων των συνδέσμων προς αυτήν από το Google όπως και όλες τις μηχανές αναζήτησης. Και το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι κάθε Ευρωπαίος πολίτης είχε το αντίστοιχο δικαίωμα στη λήθη, όσον αφορά στις διαδικτυακές αναζητήσεις.

 

«Η απόφαση του δικαστηρίου είναι σωστή καθώς επιδιώκει να προστατέψει τους πολίτες από άδικες αναφορές στο Διαδίκτυο», σημειώνει στην «Η» ο Σωκράτης Κάτσικας, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Πειραιά. «Από την άλλη πλευρά, όμως, δημιουργεί άλλα προβλήματα», σπεύδει να προσθέσει ο κ. Κάτσικας, εκτιμώντας ότι αυτή η απόφαση μπορεί να οδηγήσει σε περιορισμό της ελευθερίας της έκφρασης, καθώς είναι αρκετά γενικευμένα τα κριτήρια με τα οποία μπορεί να ζητά κάποιος να διαγραφούν τα δεδομένα που τον αφορούν.

 

Η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου δεν αφορά μόνο τη Google, όπως είναι η αίσθηση που λανθασμένα έχει δημιουργηθεί, αλλά όλες τις μηχανές αναζήτησης. Και δεν είναι τυχαίο ότι την περασμένη Πέμπτη οι αρχές προστασίας προσωπικών δεδομένων της Ευρωπαϊκής Επιτροπής δεν συνάντησαν μόνο εκπροσώπους της Google, αλλά και της Microsoft -η οποία λειτουργεί τη μηχανή αναζήτησης Bing- όπως και της Yahoo.

Το θέμα της συζήτησης ήταν η μέχρι τώρα πορεία της υλοποίησης της απόφασης, ενώ αναδείχθηκε και το θέμα που προέκυψε με τη Google, η οποία πριν από δύο εβδομάδες αποφάσισε να περιορίσει τη διαγραφή των συνδέσμων μόνο από τα ευρωπαϊκά sites του αμερικανικού κολοσσού. Κάτι με το οποίο διαφωνεί η Ευρωπαϊκή Ένωση που θεωρεί ότι η απαγόρευση πρέπει να επεκταθεί σε παγκόσμιο επίπεδα, καθώς κάποιος μπορεί εύκολα να παρακάμψει τη διαγραφή και να βρει ότι ψάχνει για οποιονδήποτε μέσω του google.com αντί να κάνει την αναζήτηση του από το google.gr ή το google.de, για παράδειγμα.

 

Η υλοποίηση της απόφασης δεν είναι διόλου απλή. «Από τεχνικής απόψεως, είναι εξαιρετικά δύσκολη η διαχείριση των χιλιάδων αιτήσεων που ήδη έχουν γίνει», επισημαίνει ο κ. Κάτσικας. Μέχρι τώρα, εκτιμάται ότι μόνο η Google έχει δεχθεί περίπου 70.000 αιτήσεις διαγραφής πληροφοριών. Η απόφαση του δικαστηρίου θα πρέπει να κρίνεται ξεχωριστά, οπότε είναι προφανές ότι ο χρόνος και οι ανθρωποώρες που απαιτούνται είναι πάρα πολλές.

 

Μείζον ζήτημα όταν το αίτημα διαγραφής αφορά και περιεχόμενο που έχει δημοσιευτεί σε μέσα ενημέρωσης

 

Η Google έχει αποφασίσει να ενημερώνει τα sites, όταν πρόκειται να διαγράψει κάποιον σύνδεσμο προς σελίδες τους. Και αυτό έχει δημιουργήσει ένα άλλο πρόβλημα. Πριν από τρεις εβδομάδες, η Google διέγραψε τους συνδέσμους προς ένα άρθρο ενός γνωστού δημοσιογράφου του BBC για έναν πρώην τραπεζίτη της Γουόλ Στριτ και μερικούς συνδέσμους προς σχετικά άρθρα της Guardian. Τα δύο βρετανικά μέσα ενημέρωσης ενημερώθηκαν για το θέμα από τη Google και αμέσως έσπευσαν να δημοσιοποιήσουν το θέμα, με αποτέλεσμα τελικώς ο συγκεκριμένος τραπεζίτης να επανέλθει στο προσκήνιο.

Η συγκεκριμένη περίπτωση προκάλεσε αρκετές συζητήσεις σχετικά με τα όρια που πρέπει να τεθούν όσον αφορά στο δικαίωμα στη λήθη. Όπως ανέφερε σε σχετικό άρθρο του ο Ντέιβιντ Ντράμοντ, γενικός διευθυντής νομικών θεμάτων της Google, το Ευρωπαϊκό Δικαστήριο έκρινε ότι οι μηχανές αναζήτησης δεν ικανοποιούν τη «δημοσιογραφική εξαίρεση». Και όπως σημειώνει ο κ. Ντράμοντ «αυτό σημαίνει ο Guardian μπορεί να έχει ένα άρθρο του για κάποιον άνθρωπο δημοσιευμένο στην ιστοσελίδα του και αυτό να είναι καθόλα νόμιμο, αλλά εμείς να μην έχουμε το νομικό δικαίωμα να δείχνουμε τους συνδέσμους προς αυτό στα αποτελέσματά μας όταν κάποιος κάνει μία αναζήτηση για το συγκεκριμένο όνομα του ανθρώπου. Είναι σαν να λες ότι ένα βιβλίο μπορεί να παραμείνει στη βιβλιοθήκη, απλά δεν μπορεί να συμπεριληφθεί στον κατάλογο ευρετηρίου της βιβλιοθήκης».

Το συγκεκριμένο άρθρο του κ. Ντράμοντ τιτλοφορείται «Αναζητώντας τη σωστή ισορροπία» και ενδεχομένως αυτό να είναι και το ζητούμενο πλέον όσον αφορά στην υλοποίηση του «δικαιώματος στη λήθη». Οι άνθρωποι της Google δεν έχουν κρύψει την ανησυχία τους για το πώς μπορεί να αξιοποιηθεί η απόφαση του Ευρωπαϊκού Δικαστηρίου από αυταρχικά καθεστώτα που θα θελήσουν να ζητήσουν τη διαγραφή όλων των άσχημων αναφορών προς αυτά.

Από την άλλη πλευρά, η Ευρωπαϊκή Ένωση και οι υποστηρικτές του δικαιώματος υποστηρίζουν ότι η απόφαση καλύπτει αυτά τα ζητήματα και δεν υπάρχει κανένα πρόβλημα. Όμως, δεν θα πρέπει να αγνοηθεί και το γεγονός ότι όπως σημειώνει ο κ. Κάτσικας «αυτή η κίνηση που έγινε μπορεί να οδηγήσει τελικώς σε ένα έλλειμμα δημοκρατίας αν το θέμα δεν το χειριστούμε με πολλή προσοχή».

 

Του Δημήτρη Μαλλά

 

Αναδημοσίευση από την ΗΜΕΡΗΣΙΑ