Η ιδέα ενός ανθρώπου που καταλήγει στην κοιλιά μιας φάλαινας συναρπάζει τη φαντασία εδώ και αιώνες, από τη βιβλική ιστορία του Ιωνά μέχρι τις κινηματογραφικές περιπέτειες. Πόσο πιθανό είναι, όμως, να συμβεί κάτι τέτοιο στην πραγματικότητα; Και, κυρίως, θα μπορούσε κάποιος να επιβιώσει;
Η ταινία Whalefall, που κυκλοφόρησε πρόσφατα στους κινηματογράφους, επαναφέρει το ερώτημα μέσα από την ιστορία ενός δύτη που καταπίνεται από φάλαινα φυσητήρα και πρέπει να βρει τρόπο να διαφύγει πριν εξαντληθεί το οξυγόνο του. Η πραγματικότητα, ωστόσο, είναι πολύ πιο σκληρή από τη μυθοπλασία.
Σύμφωνα με ειδικούς στη θαλάσσια ζωή, η απάντηση εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό από το είδος της φάλαινας. Για τα περισσότερα είδη, η κατάποση ενός ολόκληρου ανθρώπου είναι ανατομικά αδύνατη. Υπάρχει, όμως, μια αξιοσημείωτη εξαίρεση: η φάλαινα φυσητήρας.
Η φάλαινα που θα μπορούσε να καταπιεί άνθρωπο
Οι φάλαινες φυσητήρες συγκαταλέγονται στα μεγαλύτερα θαλάσσια θηλαστικά, καθώς μπορούν να φτάσουν σε μήκος έως και τα 18 μέτρα. Τρέφονται με μεγάλα θηράματα, όπως τα καλαμάρια, ακόμη και με γιγάντια καλαμάρια, γεγονός που συνδέεται με την ικανότητά τους να καταπίνουν σχετικά μεγάλα ζώα.
Η Τζόι Ρέιντενμπεργκ, συγκριτική ανατόμος στην Ιατρική Σχολή Icahn της Νέας Υόρκης και επιστημονική σύμβουλος της ταινίας, εξηγεί ότι ένας πολύ μεγάλος, ενήλικος φυσητήρας θα μπορούσε θεωρητικά να καταπιεί άνθρωπο. Πρόκειται, ωστόσο, για εξαιρετικά ειδική περίπτωση, που αφορά κυρίως ένα πλήρως ανεπτυγμένο αρσενικό.
Για τις υπόλοιπες φάλαινες, το βασικό εμπόδιο είναι ο οισοφάγος τους, ο οποίος δεν έχει το απαραίτητο εύρος για να περάσει ένας άνθρωπος.
Γιατί ένας άνθρωπος μπορεί να βρεθεί στο στόμα μιας φάλαινας χωρίς να καταποθεί
Ένα χαρακτηριστικό περιστατικό σημειώθηκε το 2021, όταν ο αστακοδύτης Μάικλ Πάκαρντ από τη Μασαχουσέτη βρέθηκε για λίγο μέσα στο στόμα μιας μεγάπτερης φάλαινας.
Παρά το εντυπωσιακό μέγεθος του στόματός της, η μεγάπτερη φάλαινα δεν μπορεί να καταπιεί έναν άνθρωπο. Ο οισοφάγος της έχει περίπου το μέγεθος μιας ανθρώπινης γροθιάς, όπως έχει εξηγήσει η Νίκολα Χότζινς από την οργάνωση Whale and Dolphin Conservation.
Έτσι, ο δύτης πιθανότατα παγιδεύτηκε προσωρινά στο στόμα του ζώου, προτού εκείνο αντιληφθεί ότι δεν επρόκειτο για τη συνηθισμένη τροφή του και τον απελευθερώσει.
Το να βρεθεί κάποιος μέσα στο στόμα μιας φάλαινας, επομένως, δεν σημαίνει απαραίτητα ότι έχει καταποθεί. Η περίπτωση ενός φυσητήρα, όμως, δημιουργεί ένα εντελώς διαφορετικό και πολύ πιο επικίνδυνο σενάριο.
Το οξυγόνο, το σκοτάδι και τα πεπτικά υγρά
Ακόμη κι αν ένας άνθρωπος κατάφερνε να περάσει από τον οισοφάγο μιας φάλαινας φυσητήρα, οι πιθανότητες επιβίωσής του θα ήταν εξαιρετικά περιορισμένες.
Το πρώτο και πιο άμεσο πρόβλημα θα ήταν η αναπνοή. Το εσωτερικό του στομάχου είναι σκοτεινό, υγρό και ασφυκτικά περιορισμένο, ενώ δεν αποτελεί χώρο με αέρα κατάλληλο για ανθρώπινη αναπνοή. Για έναν δύτη, η φιάλη οξυγόνου θα μπορούσε να προσφέρει λίγο επιπλέον χρόνο, όχι όμως να εξασφαλίσει την επιβίωσή του.
Παράλληλα, τα πεπτικά υγρά, η θερμότητα και οι κινήσεις του ζώου θα δημιουργούσαν ένα εξαιρετικά εχθρικό περιβάλλον. Η φάλαινα δεν διαθέτει μια τεράστια, κενή κοιλότητα σαν αυτές που παρουσιάζονται συχνά στις ταινίες. Το πεπτικό της σύστημα είναι πολύ πιο σύνθετο και προσαρμοσμένο στη διάσπαση της τροφής της.
Στην περίπτωση των φυσητήρων, το στομάχι αποτελείται από διαφορετικά διαμερίσματα, τα οποία συμβάλλουν στην επεξεργασία της τροφής, όπως τα καλαμάρια, που μπορεί να έχουν σκληρά ράμφη και πλοκάμια.
Θα μπορούσε να επιβιώσει κάποιος στα βάθη του ωκεανού;
Ένας ακόμη παράγοντας κινδύνου είναι το βάθος. Οι φάλαινες φυσητήρες πραγματοποιούν βαθιές καταδύσεις για να αναζητήσουν τροφή, φτάνοντας σε περιοχές όπου η πίεση είναι επικίνδυνη για τον άνθρωπο χωρίς την κατάλληλη προστασία.
Το γεγονός ότι ένας άνθρωπος θα βρισκόταν μέσα στο σώμα της φάλαινας δεν σημαίνει ότι θα ήταν αυτομάτως ασφαλής από τις επιπτώσεις μιας τέτοιας κατάδυσης. Οι συνθήκες θα παρέμεναν ακραίες, ενώ η παρατεταμένη παραμονή στο πεπτικό σύστημα θα αύξανε ακόμη περισσότερο τους κινδύνους.
Η κινηματογραφική ιστορία του Whalefall βασίζεται στην αγωνία της αντίστροφης μέτρησης μέχρι να τελειώσει το οξυγόνο. Στην πραγματικότητα, όμως, ακόμη κι αν ένας δύτης διέθετε επαρκή παροχή αέρα για κάποιο διάστημα, θα έπρεπε να αντιμετωπίσει μια σειρά από κινδύνους που δύσκολα θα μπορούσε να ξεπεράσει.
Το συμπέρασμα των ειδικών είναι σαφές: αν και η κατάποση ανθρώπου από έναν μεγάλο φυσητήρα θεωρείται θεωρητικά δυνατή, η επιβίωση μέσα στο σώμα του είναι μια εντελώς διαφορετική υπόθεση. Και σε αντίθεση με όσα επιτρέπει η κινηματογραφική φαντασία, οι πιθανότητες να καταφέρει κάποιος να βγει ζωντανός από μια τέτοια περιπέτεια είναι εξαιρετικά μικρές.
