Μια θεμελιώδη παραδοχή δεκαετιών καταρρίπτει νέα διεθνής επιστημονική μελέτη, αποδεικνύοντας ότι τα μικροπλαστικά και νανοπλαστικά δεν αποτελούν παθητικά, χημικώς αδρανή σωματίδια. Αντίθετα, όταν έρχονται σε επαφή με το νερό, αποκτούν έντονη χημική δραστικότητα, παράγοντας δραστικές μορφές οξυγόνου (ROS) και ελεύθερες ρίζες που προκαλούν κυτταρικές και ιστολογικές βλάβες σε ζώντες οργανισμούς.
Η έρευνα, η οποία πραγματοποιήθηκε από επιστήμονες του Πανεπιστημίου Κολούμπια και του Πανεπιστημίου της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ και δημοσιεύθηκε στο διεθνούς κύρους περιοδικό «Nature», προσφέρει για πρώτη φορά τον ελλείποντα κρίκο που συνδέει τα πλαστικά σωματίδια με σοβαρές παθήσεις.
Η δραματική αύξηση της επιφάνειας και ο καταλυτικός ρόλος του νερού
Όταν ένα συμπαγές κομμάτι πλαστικού κατακερματίζεται σε εκατομμύρια μικρότερα θραύσματα, η συνολική επιφάνειά του σε σχέση με τον όγκο του αυξάνεται εκθετικά. Η νέα αυτή εκτεθειμένη επιφάνεια αλληλοεπιδρά άμεσα με το περιβάλλον της.
Όπως εξήγησε ο Γουέι Μιν, Καθηγητής Χημείας και Βιοϊατρικής Μηχανικής στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια, το νερό λειτουργεί ως ενεργός καταλύτης:
- Υδρόφοβη αλληλεπίδραση: Η επαφή του νερού με την υδρόφοβη επιφάνεια του πλαστικού διευκολύνει τη μεταφορά ηλεκτρονίων.
- Δημιουργία ελευθέρων ριζών: Η διαδικασία αυτή οδηγεί στην παραγωγή δραστικών μορφών οξυγόνου, οι οποίες είναι επιστημονικά τεκμηριωμένο ότι προκαλούν οξειδωτικό στρες και βλάβες στους ιστούς.
Ο άμεσος κίνδυνος για την υγεία
Τα ευρήματα λαμβάνουν ιδιαίτερα ανησυχητικές διαστάσεις για τον ανθρώπινο οργανισμό, δεδομένου ότι το αίμα και το κυτταρικό περιβάλλον αποτελούνται κατά κύριο λόγο από νερό. Συνεπώς, τα μικροπλαστικά που εισέρχονται στην κυκλοφορία του αίματος παραμένουν διαρκώς χημικά ενεργά.
Η ίδια ερευνητική ομάδα είχε αποκαλύψει το 2024 ότι ένα λίτρο εμφιαλωμένου νερού εμπεριέχει κατά μέσο όρο 240.000 σωματίδια νανοπλαστικών. Παράλληλα, μεταγενέστερες δημοσιεύσεις σε περιοδικά όπως το «New England Journal of Medicine» και το «Nature Medicine» συσχέτισαν την παρουσία τους με:
- Καρδιακά και εγκεφαλικά επεισόδια
- Εμφάνιση άνοιας
- Ανάπτυξη εγκεφαλικών όγκων
Η νέα μελέτη αποσαφηνίζει τον ακριβή βιολογικό μηχανισμό μέσω του οποίου προκαλούνται αυτές οι επιπλοκές.
Καθημερινές συνήθειες και ανασχεδιασμός των πλαστικών
Η παραγωγή μικροπλαστικών και ελευθέρων ριζών ενισχύεται από καθημερινές πρακτικές, όπως η χρήση πλαστικών δοχείων στον φούρνο μικροκυμάτων, η έκθεση εμφιαλωμένων μπουκαλιών στον ήλιο, αλλά και από βιομηχανικές διεργασίες και τα αυτόματα πλυντήρια.
Όπως επισήμανε η Τερέζα Χεντ-Γκόρντον, Καθηγήτρια στο Μπέρκλεϊ που ανέλαβε τις θεωρητικές προσομοιώσεις, η κατανόηση αυτής της χημικής συμπεριφοράς ανοίγει τον δρόμο για τον τεχνολογικό ανασχεδιασμό των πλαστικών υλικών, με στόχο τη δημιουργία νέων συνθέσεων που δεν θα παράγουν τοξική δραστικότητα κατά τη θραύση τους.
