Ένα νέο, ίσως και απρόβλεπτο, κεφάλαιο ανοίγει στην υπόθεση των μη κρατικών Πανεπιστημίων. Οι αποφάσεις του Γ΄ Τμήματος του Συμβουλίου της Επικρατείας δεν προκάλεσαν μόνο την ανάγκη επανάληψης διοικητικών διαδικασιών. Δημιούργησαν ένα πολύ πρακτικό πρόβλημα: τι γίνεται με τους φοιτητές που γράφτηκαν νόμιμα σε πιστοποιημένα προγράμματα, άρχισαν τις σπουδές τους και στη συνέχεια είδαν τις σχετικές διοικητικές πράξεις να ακυρώνονται;
Παράλληλα, όμως, ανοίγει πλέον και μια νέα συζήτηση για την ορθότητα των κρίσεων των ίδιων των αποφάσεων του Γ΄ Τμήματος. Έγκριτοι νομικοί, οι οποίοι μίλησαν στο alfavita, εκτιμούν ότι ορισμένες από τις κρίσιμες παραδοχές των επίμαχων αποφάσεων είναι εσφαλμένες ή τουλάχιστον αμφισβητήσιμες και ότι τα ζητήματα αυτά θα πρέπει να επανεξεταστούν από το ΣτΕ.
Στο νέο τοπίο που διαμορφώνεται υπάρχουν δύο παράλληλες εξελίξεις. Από τη μία πλευρά, οι ίδιοι οι φοιτητές προσφεύγουν στο ΣτΕ. Από την άλλη, το Υπουργείο Παιδείας προχωρεί άμεσα σε νομοθετική παρέμβαση για να διασφαλίσει τη συνέχιση των σπουδών τους.
«Ασπίδα» για τους φοιτητές με νέα διάταξη
Η αντίδραση του Υπουργείου Παιδείας υπήρξε γρήγορη και άμεση. Με τροπολογία που προωθείται προς ψήφιση εισάγεται στον ν. 5094/2024 νέο άρθρο 145Α, το οποίο ρυθμίζει ειδικά τι συμβαίνει όταν ακυρώνεται δικαστικά η πιστοποίηση προγράμματος σπουδών ενός νομικού προσώπου πανεπιστημιακής εκπαίδευσης.
Η νέα διάταξη προβλέπει ότι, εφόσον το πρόγραμμα ήταν πιστοποιημένο όταν ο φοιτητής εγγράφηκε, η ακύρωση της πιστοποίησης δεν τον αφήνει μετέωρο. Το μητρικό πανεπιστήμιο αναλαμβάνει την ευθύνη για τη συνέχιση και ολοκλήρωση των σπουδών του, καθώς και για τη λήψη του αντίστοιχου τίτλου.
Παράλληλα αντιμετωπίζεται και ένα δεύτερο κρίσιμο ζήτημα. Μετά την εκ νέου πιστοποίηση του προγράμματος από την ΕΘΑΑΕ, οι πιστωτικές μονάδες που αποκτήθηκαν στο ενδιάμεσο διάστημα από επιτυχώς αξιολογημένες εκπαιδευτικές δραστηριότητες δεν χάνονται αλλά προσμετρώνται κανονικά.
Η παρέμβαση επιχειρεί έτσι να διαχωρίσει τις συνέπειες μιας δικαστικής ακύρωσης από την ακαδημαϊκή πορεία των φοιτητών. Με απλά λόγια, ακόμη και όταν η Διοίκηση καλείται να διορθώσει μια διαδικασία, ο φοιτητής δεν θα πρέπει να ξεκινήσει τις σπουδές του από την αρχή.
Οι φοιτητές πηγαίνουν οι ίδιοι στο ΣτΕ
Την ίδια στιγμή, σύμφωνα με πληροφορίες, οι σημερινοί δευτεροετείς φοιτητές των Keele, York και Anatolia προετοιμάζονται να ασκήσουν τριτανακοπές κατά των αποφάσεων 1167-1172/2026 του Γ΄ Τμήματος του ΣτΕ. Πρόκειται για φοιτητές που είχαν εγγραφεί κατά το πρώτο έτος λειτουργίας των ιδρυμάτων και δεν είχαν συμμετάσχει στις δίκες που κατέληξαν στην ακύρωση των αδειών και των πιστοποιήσεων.
Η σημασία της κίνησής τους βρίσκεται ακριβώς εδώ. Το ΣτΕ θα κληθεί πλέον να εξετάσει την υπόθεση έχοντας ενώπιόν του και εκείνους που υφίστανται άμεσα τις συνέπειες των αποφάσεών του. Οι ίδιοι επικαλούνται αυτοτελές και προσωπικό έννομο συμφέρον: έχουν εγγραφεί στα συγκεκριμένα προγράμματα, έχουν καταβάλει δίδακτρα και έχουν οργανώσει τον ακαδημαϊκό και επαγγελματικό τους σχεδιασμό με βάση πράξεις της ελληνικής Πολιτείας που βρίσκονταν σε ισχύ.
Ήταν ορθή η κρίση του Γ΄ Τμήματος;
Εδώ βρίσκεται ίσως το πιο ενδιαφέρον μέρος της νέας δικαστικής αντιπαράθεσης. Νομικοί που έχουν μελετήσει τις αποφάσεις δεν περιορίζονται πλέον στο ερώτημα εάν οι πλημμέλειες μπορούσαν να θεραπευθούν. Αμφισβητούν ευθέως την ορθότητα βασικών κρίσεων του Γ΄ Τμήματος. Κάποιοι μάλιστα κάνουν λόγο για «νομικό ακτιβισμό» του απελθόντος προέδρου του.
Πρώτο σημείο αμφισβήτησης είναι ο τρόπος με τον οποίο ακυρώθηκαν οι πιστοποιήσεις. Το Τμήμα έκρινε αυτεπαγγέλτως ότι η κανονιστική απόφαση της ΕΘΑΑΕ δεν περιείχε επαρκώς συγκεκριμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια. Σύμφωνα όμως με αυτούς, ο λόγος αυτός δεν είχε προβληθεί από τους αιτούντες ούτε είχε περιληφθεί στην έκθεση του εισηγητή. Έτσι, υποστηρίζεται ότι οι διάδικοι δεν είχαν προηγουμένως τη δυνατότητα να τοποθετηθούν πάνω ακριβώς στο ζήτημα που τελικά οδήγησε στην ακύρωση.
Ακόμη σοβαρότερη θεωρείται από νομικούς η σχέση της απόφασης του Γ΄ Τμήματος με την προηγούμενη απόφαση 1919/2025 της Ολομέλειας του ίδιου Δικαστηρίου. Η Ολομέλεια είχε εξετάσει το κανονιστικό πλαίσιο πιστοποίησης των ΝΠΠΕ και είχε δεχθεί ότι ο νόμος προβλέπει συγκεκριμένα, προκαθορισμένα ποσοτικά και ποιοτικά κριτήρια και ότι η εξουσιοδότηση προς την ΕΘΑΑΕ για την περαιτέρω εξειδίκευσή τους είναι ειδική και ορισμένη.
Οι φοιτητές θα υποστηρίξουν μάλιστα ότι η Ολομέλεια είχε ενώπιόν της το ίδιο ακριβώς παράρτημα της ίδιας απόφασης της ΕΘΑΑΕ. Και εδώ εντοπίζεται η βασική αντίφαση που επισημαίνουν οι νομικοί: το κανονιστικό πλαίσιο που κρίθηκε επαρκές από την Ολομέλεια θεωρήθηκε στη συνέχεια ανεπαρκές από το Γ΄ Τμήμα. Κατά την ίδια άποψη, εφόσον το Τμήμα θεωρούσε ότι έπρεπε να αποκλίνει από την προηγούμενη κρίση της Ολομέλειας, τίθεται και το ερώτημα εάν το ζήτημα έπρεπε να παραπεμφθεί εκ νέου σε αυτήν.
Υπάρχει και μία τρίτη ένσταση. Το σύστημα πιστοποίησης της ΕΘΑΑΕ αφορά τόσο τα δημόσια ΑΕΙ όσο και τα ΝΠΠΕ. Οι επικριτές των αποφάσεων επισημαίνουν ότι τα γενικά κριτήρια του ν. 4653/2020 για τα δημόσια Πανεπιστήμια είναι αντίστοιχου βαθμού γενικότητας, ενώ το ίδιο το Γ΄ Τμήμα δέχθηκε ότι στην επίμαχη απόφαση της ΕΘΑΑΕ περιλαμβάνονται κυρίως αυτά τα κριτήρια. Κατά συνέπεια, υποστηρίζουν ότι δημιουργείται το παράδοξο κριτήρια που επαρκούν για την πιστοποίηση ενός δημόσιου ΑΕΙ να θεωρούνται ανεπαρκή για ένα μη κρατικό.
Μια υπόθεση που δεν αφορά πια μόνο τα Πανεπιστήμια
Οι εξελίξεις αυτές αλλάζουν ουσιαστικά το πεδίο της αντιπαράθεσης. Η συζήτηση δεν αφορά πλέον μόνο εάν η Διοίκηση τήρησε ορθά κάθε στάδιο της διαδικασίας. Αφορά πλέον και εάν οι ίδιες οι ακυρωτικές κρίσεις του Γ΄ Τμήματος μπορούν να αντέξουν στην επανεξέταση που προκαλούν οι τριτανακοπές.
Έχει σημασία, άλλωστε, ότι ως προς ένα σκέλος των πιστοποιήσεων το Δικαστήριο δεν διαπίστωσε ακαδημαϊκή ανεπάρκεια των προγραμμάτων ούτε σφάλμα της ΕΘΑΑΕ κατά την αξιολόγησή τους. Η ακύρωση ακολούθησε ως συνέπεια της προηγούμενης ακύρωσης της άδειας λειτουργίας.
Οι φοιτητές γράφτηκαν σε ιδρύματα που είχαν λάβει άδεια λειτουργίας και σε προγράμματα που είχαν πιστοποιηθεί από τις αρμόδιες αρχές. Αυτό το δεδομένο επιχειρεί να προστατεύσει τώρα το Υπουργείο με τη νέα ρύθμιση, ενώ οι ίδιοι ζητούν από το ΣτΕ να επανεξετάσει τις αποφάσεις έχοντας αυτή τη φορά ενώπιόν του και τη δική τους θέση.
Οι τριτανακοπές, επομένως, δεν ανοίγουν απλώς ακόμη έναν γύρο δικαστικών διαδικασιών. Ανοίγουν για πρώτη φορά ευθέως το ζήτημα εάν ορισμένες από τις κρίσιμες παραδοχές των αποφάσεων του Γ΄ Τμήματος ήταν ορθές.
