Κάθε Σεπτέμβριο το δημόσιο σχολείο περιμένει δεκάδες χιλιάδες αναπληρωτές για να λειτουργήσει και κάθε Ιούνιο οι ίδιοι άνθρωποι επιστρέφουν στην ανεργία. Πτυχιούχοι με μεταπτυχιακά, δεύτερα πτυχία, ξένες γλώσσες, πιστοποιήσεις και χρόνια προϋπηρεσίας καλούνται να ζήσουν ένα ακόμη καλοκαίρι με ένα περιορισμένο επίδομα, περιμένοντας το επόμενο SMS πρόσληψης που θα καθορίσει ξανά πού θα εργαστούν και πού θα ζήσουν.
Υπάρχει μια μεγάλη αντίφαση στην ελληνική εκπαίδευση που επαναλαμβάνεται κάθε χρόνο με τέτοια συνέπεια ώστε κινδυνεύουμε να τη θεωρήσουμε φυσιολογική: δεκάδες χιλιάδες εκπαιδευτικοί είναι απολύτως απαραίτητοι για να ανοίξουν και να λειτουργήσουν τα σχολεία τον Σεπτέμβριο, αλλά μόλις ολοκληρωθεί η σχολική χρονιά μετατρέπονται ξανά σε ανέργους, μέχρι το κράτος να τους χρειαστεί τον επόμενο Σεπτέμβριο.
Τους ονομάζουμε «αναπληρωτές», όμως για πολλούς η λέξη έχει χάσει εδώ και χρόνια την κυριολεκτική της σημασία, αφού δεν αναπληρώνουν έναν εκπαιδευτικό που απουσιάζει προσωρινά, αλλά καλύπτουν σταθερές και επαναλαμβανόμενες ανάγκες του δημόσιου σχολείου, δουλεύοντας επί πέντε, δέκα ή ακόμη και περισσότερα χρόνια με συμβάσεις ορισμένου χρόνου, μετακινούμενοι από περιοχή σε περιοχή και περιμένοντας κάθε καλοκαίρι να μάθουν αν, πότε και πού θα εργαστούν ξανά.
Κάπως έτσι έχει δημιουργηθεί μια ολόκληρη κατηγορία «μόνιμα προσωρινών» εργαζομένων, ανθρώπων που έχουν αφιερώσει μεγάλο μέρος της ενήλικης ζωής τους στην εκπαίδευση αλλά δεν μπορούν να γνωρίζουν με βεβαιότητα σε ποια πόλη θα βρίσκονται σε έναν μήνα, αν θα χρειαστεί να πληρώσουν ξανά εγγύηση για ένα σπίτι, αν θα ζήσουν μακριά από την οικογένειά τους ή αν θα περιμένουν δεύτερη και τρίτη φάση προσλήψεων.
Και ύστερα έρχεται το καλοκαίρι.
Για τον περισσότερο κόσμο η λέξη σημαίνει διακοπές, ξεκούραση και μια μικρή ανάσα από την εργασία. Για τον αναπληρωτή μπορεί να σημαίνει ανεργία, αίτηση στη ΔΥΠΑ, αναμονή για το επίδομα και υπολογισμό του κάθε ευρώ μέχρι να φτάσει η επόμενη πρόσληψη. Έπειτα από μήνες εργασίας μακριά από το σπίτι, με ενοίκιο, μετακινήσεις και έξοδα δεύτερου νοικοκυριού, πολλοί επιστρέφουν στην οικογένειά τους και καλούνται να περάσουν τους θερινούς μήνες με περίπου 400 ευρώ επίδομα ανεργίας, όταν βεβαίως πληρούν τις προϋποθέσεις και όταν η καταβολή γίνει χωρίς καθυστερήσεις.
Το πρόβλημα δεν είναι μόνο οικονομικό. Είναι πρόβλημα ζωής.
Πώς σχεδιάζεται μια οικογένεια όταν κάθε χρόνο παραμένει άγνωστο αν η δουλειά θα βρίσκεται στην Αθήνα, στη Ρόδο, στη Λέσβο ή σε ένα ορεινό χωριό; Πώς αποφασίζει ένας άνθρωπος να αποκτήσει παιδί όταν γνωρίζει ότι μπορεί να χρειαστεί να ζήσει για δέκα μήνες εκατοντάδες χιλιόμετρα μακριά; Πώς δημιουργεί αποταμίευση όταν κάθε Σεπτέμβριο χρειάζεται χρήματα για εισιτήρια, εγγύηση, πρώτο ενοίκιο, μετακόμιση και πιθανώς αγορά βασικού εξοπλισμού για ένα νέο σπίτι;
Δεν είναι τυχαίο ότι πολλοί αναπληρωτές εξακολουθούν να ζουν με τους γονείς τους ακόμη και μετά τα 35, άλλοι αναβάλλουν οικογενειακά σχέδια και κάποιοι αναζητούν δεύτερη εργασία το καλοκαίρι, όχι για να συμπληρώσουν το εισόδημά τους αλλά για να μπορέσουν να χρηματοδοτήσουν την επιστροφή τους στην εργασία τον Σεπτέμβριο.
Κι όλα αυτά αφορούν ανθρώπους με εντυπωσιακά συχνά προσόντα.
Έτσι δημιουργήθηκε ένα παράδοξο: άνθρωποι με ιδιαίτερα υψηλό επίπεδο προσόντων αντιμετωπίζονται κάθε Ιούνιο σαν προσωπικό που απλώς ολοκλήρωσε μια εποχική εργασία.
Η κατάσταση γίνεται ακόμη πιο αντιφατική όταν το εκπαιδευτικό σύστημα μιλά συνεχώς για ποιότητα, αναβάθμιση, καινοτομία και «αριστεία». Γιατί η ποιότητα της εκπαίδευσης δεν εξαρτάται μόνο από προγράμματα σπουδών, ψηφιακές πλατφόρμες και νέες τεχνολογίες. Εξαρτάται πρωτίστως από τους ανθρώπους που μπαίνουν στην τάξη.
Και είναι δύσκολο να ζητάς από τον εκπαιδευτικό να προσφέρει σταθερότητα στους μαθητές του όταν ο ίδιος δεν έχει καμία σταθερότητα στη δική του ζωή.
Είναι δύσκολο να ζητάς να δημιουργεί δεσμούς με το σχολείο, όταν μπορεί την επόμενη χρονιά να βρίσκεται στην άλλη άκρη της Ελλάδας.
Είναι δύσκολο να μιλάς για παιδαγωγική συνέχεια, όταν χιλιάδες εκπαιδευτικοί απολύονται κάθε καλοκαίρι και επαναπροσλαμβάνονται λίγους μήνες αργότερα για να καλύψουν συχνά τις ίδιες ακριβώς ανάγκες.
Κάποια στιγμή, όμως, πρέπει να ειπωθεί το αυτονόητο: αν μια ανάγκη εμφανίζεται κάθε χρόνο, επί χρόνια, τότε δύσκολα μπορεί να χαρακτηρίζεται προσωρινή.
Και αν περίπου 50.000 άνθρωποι χρειάζονται ξανά και ξανά για να λειτουργήσει το σχολείο, τότε το ζήτημα δεν είναι μόνο πώς θα γίνουν γρηγορότερα οι προσλήψεις τους, αλλά γιατί ένα τόσο μεγάλο κομμάτι της δημόσιας εκπαίδευσης εξακολουθεί να στηρίζεται σε μόνιμη εργασιακή επισφάλεια.
Οι αναπληρωτές δεν ζητούν προνομιακή μεταχείριση. Ζητούν αυτό που κάθε εργαζόμενος θεωρεί στοιχειώδες: να μπορούν να σχεδιάζουν τη ζωή τους, να γνωρίζουν ότι η εργασία που προσφέρουν επί χρόνια δεν θα εξαφανίζεται τυπικά κάθε Ιούνιο και να μην αντιμετωπίζουν τον Σεπτέμβριο σαν ένα ετήσιο παιχνίδι επιβίωσης.
Γιατί το καλοκαίρι ενός αναπληρωτή δεν είναι απλώς μια περίοδος χωρίς σχολείο.
Είναι το διάστημα κατά το οποίο ένας άνθρωπος που ήταν απαραίτητος τον Ιούνιο περιμένει να αποδειχθεί ξανά απαραίτητος τον Σεπτέμβριο.
Και ίσως αυτή να είναι η μεγαλύτερη αντίφαση ενός δημόσιου σχολείου που ζητά από τους ανθρώπους του αφοσίωση και συνέχεια, αλλά εξακολουθεί να τους προσφέρει αβεβαιότητα.
