Το θεσμικό πλαίσιο που διέπει τις υποχρεώσεις των αναπληρωτών εκπαιδευτικών, καθώς και των μελών ΕΕΠ και ΕΒΠ, προβλέπει αυστηρές κυρώσεις σε περιπτώσεις μη ανάληψης υπηρεσίας ή παραίτησης μετά την πρόσληψη. Σύμφωνα με το άρθρο 63 του ν. 4589/2019, στην περίπτωση μιας κανονικής πρόσληψης αναπληρωτή, η μη εμφανιση ή η παραίτηση επιφέρει διετή αποκλεισμό από τις προσλήψεις, ο οποίος καταλαμβάνει το τρέχον σχολικό έτος καθώς και το αμέσως επόμενο. Αντιθέτως, όταν η διαδικασία διενεργείται μέσω ειδικής πρόσκλησης (άρθρο 86 του ν. 4547/2018), η ποινή καθίσταται αυστηρότερη, επιβάλλοντας τριετή αποκλεισμό (το έτος της πρόσληψης και τα δύο επόμενα). Επισημαίνεται ότι οι αποκλεισμοί αυτοί αφορούν αποκλειστικά τη δυνατότητα πρόσληψης ως αναπληρωτή και δεν συνεπάγονται διαγραφή από τους αξιολογικούς πίνακες του ΑΣΕΠ ούτε εμποδίζουν τη συμμετοχή σε διαδικασίες μόνιμου διορισμού.
Παράλληλα, ο νομοθέτης εισάγει σημαντικές διαφοροποιήσεις και εξαιρέσεις ανάλογα με τη δομή και τη φύση της πρόσληψης. Στην περίπτωση της Ενισχυτικής Διδασκαλίας, η μη αποδοχή ή η παραίτηση δεν ενεργοποιεί τον γενικό διετή αποκλεισμό, αλλά επιφέρει αποκλειστικά τη μετακίνηση του υποψηφίου στο τέλος του οικείου πίνακα της συγκεκριμένης Διεύθυνσης Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης, διατηρώντας παράλληλα το δικαίωμα πρόσληψης στη Γενική ή Ειδική Αγωγή. Όσον αφορά τις σχολικές μονάδες σε Καταστήματα Κράτησης, η γενική ποινή του διετούς αποκλεισμού δεν εφαρμόζεται για τις κανονικές προσλήψεις, εκτός εάν η πρόσληψη πραγματοποιηθεί μέσω ειδικής πρόσκλησης, οπότε ισχύει κανονικά ο τριετής αποκλεισμός.
Στο πεδίο των ειδικών προσκλήσεων υφίστανται σαφείς περιορισμοί, καθώς δεν επιτρέπεται η συμμετοχή όσων έχουν ήδη προσληφθεί εντός του ίδιου διδακτικού έτους για την κάλυψη λειτουργικών αναγκών. Εξαίρεση προβλέπεται μόνο για αναπληρωτές μειωμένου ωραρίου (ΑΜΩ) με ενεργή σύμβαση, οι οποίοι δύνανται να διεκδικήσουν αναβάθμιση σε πλήρες ωράριο στην ίδια περιοχή και ειδικότητα. Παράλληλα, τονίζεται ότι οι υποψήφιοι που κατέχουν περισσότερες από μία ειδικότητες δεν μπορούν να χρησιμοποιήσουν τη δεύτερη ειδικότητα ως μέσο παράκαμψης της επιβληθείσας ποινής αποκλεισμού, γεγονός που καθιστά απαραίτητη την προσεκτική εξέταση των συνεπειών πριν από κάθε απόφαση αποχώρησης.
Μια ιδιαίτερα σημαντική θεσμική μεταβολή που εισήχθη με τον ν. 5225/2025 αφορά την τροποποίηση του άρθρου 9 του Κώδικα Δημοσίων Υπαλλήλων, η οποία επηρεάζει και τις προσκλήσεις για τα Δημόσια Ωνάσεια Σχολεία (ΔΗΜ.Ω.Σ.). Συγκεκριμένα, το κώλυμα διορισμού για όσους έχουν απολυθεί από δημόσια θέση λόγω πειθαρχικής ποινής (οριστική παύση) ή καταγγελίας σύμβασης με υπαιτιότητα του εργαζομένου αυξήθηκε από τα 5 στα 10 έτη. Η διοίκηση υπογραμμίζει ότι η συγκεκριμένη δεκαετής ποινή αφορά αποκλειστικά περιπτώσεις πειθαρχικής απόλυσης και δεν πρέπει να συγχέεται με την παραίτηση ή μη ανάληψη υπηρεσίας από αναπληρωτή.
Κατόπιν των ανωτέρω, κάθε αναπληρωτής οφείλει να προβαίνει σε ενδελεχή έλεγχο των όρων πριν λάβει οποιαδήποτε απόφαση για παραίτηση ή μη αποδοχή θέσης. Θα πρέπει να συνεκτιμώνται το είδος της πρόσκλησης, η ύπαρξη ενεργής σύμβασης μειωμένου ωραρίου, καθώς και οι ειδικοί όροι της εκάστοτε προκήρυξης. Καθώς το τοπίο διαφοροποιείται ανάλογα με το αν πρόκειται για γενική εκπαίδευση, ειδική πρόσκληση, Ενισχυτική Διδασκαλία ή ειδικές δομές, η μελέτη των εξειδικευμένων διατάξεων της κάθε πρόσκλησης κρίνεται ως ο μοναδικός ασφαλής οδηγός για την αποφυγή ανεπιθύμητων υπηρεσιακών κυρώσεων.
