Ένα παιδί δέκα ετών δεν θα έπρεπε να αισθάνεται εξαντλημένο από την καθημερινότητά του. Κι όμως, ολοένα συχνότερα εκπαιδευτικοί και ειδικοί παρατηρούν μαθητές που φτάνουν στο σχολείο κουρασμένοι, αγχωμένοι και ψυχικά πιεσμένοι. Δεν πρόκειται για εργασιακή εξουθένωση αλλά για μια νέα πραγματικότητα: το academicburnout, την ακαδημαϊκή εξουθένωση.
Μέχρι πριν από λίγα χρόνια, ο όρος burnout αφορούσε σχεδόν αποκλειστικά τους ενήλικες. Σήμερα, όμως, η πίεση για διαρκή επίδοση φαίνεται να αγγίζει ακόμη και τα παιδιά του Δημοτικού. Η διεθνής βιβλιογραφία τα τελευταία χρόνια καταγράφει αυξανόμενο ενδιαφέρον για το φαινόμενο του academic burnout, καθώς η παρατεταμένη σχολική πίεση συνδέεται με ψυχική εξάντληση, μειωμένο κίνητρο για μάθηση και αυξανόμενο άγχος στους μαθητές.
Το ερώτημα είναι εύλογο: πώς φτάσαμε στο σημείο η μάθηση να συνοδεύεται από τόσο έντονη ψυχική κόπωση;
Η απάντηση δεν βρίσκεται σε ένα μόνο παράγοντα. Η σχολική πραγματικότητα, οι εξωσχολικές δραστηριότητες, οι υψηλές προσδοκίες και η συνεχής σύγκριση δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου το παιδί καλείται διαρκώς να αποδεικνύει την αξία του.
Μετά το σχολείο ακολουθούν ξένες γλώσσες, φροντιστήρια, αθλητικές δραστηριότητες, μουσική και πολύωρο διάβασμα. Ο ελεύθερος χρόνος περιορίζεται σημαντικά, ενώ ακόμη και η «δημιουργική βαρεμάρα» -η οποία συμβάλλει στην ανάπτυξη της φαντασίας και στη συναισθηματική αποφόρτιση- αντιμετωπίζεται συχνά ως χαμένος χρόνος.
Οι περισσότεροι γονείς δεν πιέζουν τα παιδιά τους από υπερβολική φιλοδοξία, αλλά από αγωνία για το μέλλον τους. Ωστόσο, όταν το μήνυμα που λαμβάνει ένα παιδί είναι ότι πρέπει να είναι συνεχώς άριστο, αρχίζει να συνδέει την προσωπική του αξία με τις επιδόσεις του. Το λάθος παύει να αποτελεί ευκαιρία μάθησης και μετατρέπεται σε πηγή άγχους και απογοήτευσης.
Σε αυτό το περιβάλλον προστίθενται και τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, όπου η επιτυχία προβάλλεται συχνά ως μόνιμη κατάσταση. Η συνεχής σύγκριση με εξιδανικευμένες εικόνες δημιουργεί μη ρεαλιστικές προσδοκίες και ενισχύει το αίσθημα ανεπάρκειας όταν η πραγματικότητα δεν τις επιβεβαιώνει.
Η μεγαλύτερη συνέπεια του academic burnout δεν είναι μόνο η κόπωση. Είναι ότι το παιδί χάνει σταδιακά τη χαρά της μάθησης. Διαβάζει όχι επειδή θέλει να ανακαλύψει, αλλά επειδή φοβάται την αποτυχία. Και όταν ο φόβος αντικαθιστά την περιέργεια, η εκπαίδευση χάνει τον ουσιαστικό της σκοπό.
Ίσως, λοιπόν, ήρθε η στιγμή να επαναπροσδιορίσουμε τι σημαίνει επιτυχία. Τα παιδιά χρειάζονται χρόνο να παίξουν, να ξεκουραστούν, να κάνουν λάθη , να βαρεθούν και να αναπτύξουν την ψυχική ανθεκτικότητας. Η εκπαίδευση δεν μπορεί να μετριέται μόνο με βαθμού, διακρίσεις και πιστοποιητικά, αλλά και με το αν διατηρεί ζωντανή την αγάπη για τη γνώση.
Γιατί η μεγαλύτερη επιτυχία της εκπαίδευσης δεν είναι να δημιουργεί αριστούχους, είναι να διαμορφώνει ανθρώπους που θα συνεχίσουν να αγαπούν τη μάθηση και όταν σβήσουν τα φώτα της σχολικής τάξης.
