Υπάρχουν περιπτώσεις όπου η διοίκηση δεν αδικεί απλώς· παράγει κάτι βαθύτερο: τον ίδιο τον παραλογισμό. Όχι ως ρητορική υπερβολή, αλλά ως ακριβή περιγραφή μιας κατάστασης που αντιφάσκει με τις ίδιες της τις αρχές.
Η πρόσφατη εγκύκλιος αποσπάσεων (ΑΔΑ: 9ΟΙΛ46ΝΚΠΔ-4Γ6) φέρνει στο φως ένα τέτοιο παράδειγμα, αναδεικνύοντας μια δομική αδικία που πλήττει τον πυρήνα της εκπαιδευτικής οικογένειας. Εκπαιδευτικοί που υπηρετούν μακριά από τον τόπο μόνιμης κατοικίας τους και των οικογενειών τους δεν δικαιούνται απόσπαση κατά προτεραιότητα όταν ο/η σύζυγος εργάζεται στην ίδια βαθμίδα εκπαίδευσης. Αντιθέτως, η προτεραιότητα αυτή αναγνωρίζεται όταν ο/η σύζυγος εργάζεται σε άλλους κλάδους του Δημοσίου (ιατροί, στρατιωτικοί κ.ά.) ή ακόμη και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση.
Το Παράδοξο της Ετεροβαρούς Προτεραιότητας
Σύμφωνα με την εγκύκλιο, το Υπουργείο Παιδείας αναγνωρίζει το δικαίωμα της απόσπασης «κατά προτεραιότητα» σε συζύγους στρατιωτικών, δικαστικών, ιατρών του ΕΣΥ και μελών ΔΕΠ. Ωστόσο, στην περίπτωση που και οι δύο σύζυγοι είναι εκπαιδευτικοί της δημόσιας Πρωτοβάθμιας ή Δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, η πολιτεία δεν προβλέπει αντίστοιχη προτεραιότητα συνυπηρέτησης.
Αν η πολιτεία θεωρεί ότι η οικογενειακή ενότητα ενός στρατιωτικού ή ενός δικαστικού είναι τόσο σημαντική ώστε να του παρέχει προτεραιότητα εντός του χώρου της εκπαίδευσης, τότε γιατί δεν ισχύει το αντίστροφο; Με ποια λογική ένας εκπαιδευτικός παραχωρεί τη θέση του στη σειρά των αποσπάσεων στη σύζυγο ενός ιατρού ή στρατιωτικού, αλλά ο ίδιος δεν έχει καμία αντίστοιχη πρόνοια σε άλλους τομείς του Δημοσίου; Για να γίνει αντιληπτό το μέγεθος της ασυμμετρίας, θα φάνταζε ποτέ εύλογο να ζητήσει ένας εκπαιδευτικός προτεραιότητα πρόσβασης σε στρατιωτικές δομές ή παροχές; Προφανώς όχι. Κάθε υπηρεσία μεριμνά για τα μέλη της και τις οικογένειές τους. Στην περίπτωση των εκπαιδευτικών, όμως, παρατηρείται το οξύμωρο: όχι μόνο δεν υφίσταται πρόσθετη μέριμνα, αλλά θεσμοθετείται και δυσμενέστερη μεταχείριση.
Η Αριστοτελική Δικαιοσύνη
Στα Ηθικά Νικομάχεια, ο Αριστοτέλης δεν περιορίζεται στην έννοια της τυπικής ισότητας, αλλά εισάγει και την «επιείκεια» ως διόρθωση του νόμου εκεί όπου αυτός αποτυγχάνει να αποδώσει δικαιοσύνη σε συγκεκριμένες περιπτώσεις. Παράλληλα, η αριστοτελική διανεμητική δικαιοσύνη απαιτεί ίση μεταχείριση των ίσων και άνιση των άνισων κατ’ αναλογίαν. Η αντιμετώπιση όμοιων περιπτώσεων, όπως είναι οι οικογένειες εκπαιδευτικών, με δυσμενέστερους όρους συνιστά σαφή απόκλιση από αυτή την αρχή.
Από τον Πλάτωνα στη Hannah Arendt: Ο παραλογισμός της γραφειοκρατίας
Στην Πολιτεία του Πλάτωνα, η δικαιοσύνη ορίζεται ως η αρμονία των μερών της πόλης. Όταν το κράτος εισάγει τέτοιες ασυμμετρίες, διαρρηγνύει αυτήν την αρμονία.
Η Hannah Arendt επισημαίνει ότι η γραφειοκρατία μπορεί να λειτουργεί χωρίς ουσιαστική κρίση, ως ένας μηχανισμός εφαρμογής κανόνων ανεξάρτητα από το ηθικό τους περιεχόμενο. Σε αυτές τις περιπτώσεις, η αδικία δεν είναι απαραίτητα αποτέλεσμα πρόθεσης, αλλά συνέπεια της «απουσίας σκέψης». Έτσι παράγεται ένας κανονικοποιημένος παραλογισμός, όπου οι αντιφάσεις παύουν να αμφισβητούνται.
Η περίπτωση των αποσπάσεων ενσαρκώνει ακριβώς αυτό: μια ρύθμιση που εφαρμόζεται μηχανικά, παράγοντας άνισα και ηθικά αδικαιολόγητα αποτελέσματα.
Συμπέρασμα
Όταν η εφαρμογή των κανόνων οδηγεί σε προφανείς αντιφάσεις, τότε δεν έχουμε απλώς κακή πολιτική, αλλά αποτυχία ηθικής κρίσης. Οι διοικητικές ρυθμίσεις δεν είναι ουδέτερες. Ενσωματώνουν αξίες, ιεραρχήσεις και αντιλήψεις για το τι θεωρείται δίκαιο.
Η άρση αυτού του παραλογισμού δεν είναι απλώς ζήτημα διεκδίκησης. Είναι ζήτημα αποκατάστασης της λογικής και της δικαιοσύνης. Είναι καιρός το Υπουργείο Παιδείας να σταματήσει να αντιμετωπίζει τους εκπαιδευτικούς ως τους «φτωχούς συγγενείς» του δημοσίου τομέα. Η εμμονή στην άρνηση της κατά προτεραιότητα συνυπηρέτησης σε συζύγους εκπαιδευτικών, ενώ αυτή παραχωρείται σε άλλες επαγγελματικές ομάδες, συνιστά τον ορισμό του παραλόγου.
Δεν ζητούμε χάρη· ζητούμε την αποκατάσταση της ηθικής τάξης. Η δικαιοσύνη δεν μπορεί να είναι επιλεκτική· αν είναι, τότε απλώς δεν είναι δικαιοσύνη.
Με εκτίμηση,
Κατσαβός Ιωάννης
Εκπαιδευτικός Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Τέλος τα παλιά διπλώματα: Τι αλλάζει για όλους τους οδηγούς
Διορισμοί εκπαιδευτικών 2026: Το ΦΕΚ με τα νέα πτυχία που «ξεκλειδώνουν» 10.000 μόνιμες θέσεις
