Γιώργος Χριστόπουλος Το σημερινό άρθρο αφορά σε ένα από τα μεγαλύτερα (αν όχι το μεγαλύτερο) παράδοξα της ελληνικής εκπαίδευσης, η οποία μόνο κατ΄ όνομα είναι δημόσια και δωρεάν. Σύμφωνα με τα διαχρονικά ερευνητικά στοιχεία του ΚΑΝΕΠ-ΓΣΕΕ, οι ελληνικές οικογένειες δαπανούν τα τελευταία χρόνια για τα παιδιά τους περίπου 3,1 δις ευρώ ετησίως (!) σε περίπου 30 διαφορετικές υπηρεσίες ιδιωτικής εκπαίδευσης!
Η καθιέρωση της δημόσιας και δωρεάν Παιδείας με τη μεταρρύθμιση Παπανδρέου-Παπανούτσου το 1964 ήταν το σημαντικότερο βήμα για την λείανση των εκπαιδευτικών ανισοτήτων. Η μεταρρύθμιση δεν ολοκληρώθηκε ποτέ, καθώς τρία χρόνια μετά επεβλήθη η Χούντα των συνταγματαρχών. Ωστόσο, η καθιέρωση της δωρεάν φοίτησης, της δωρεάν χορήγησης βιβλίων και της χρήσης της δημοτικής άλλαξαν σταδιακά το εκπαιδευτικό τοπίο της χώρας και με τις μεταρρυθμίσεις της πρώτης περιόδου της Μεταπολίτευσης, κυρίως της δεκαετίας του ’80, πολλαπλασιάστηκαν οι πιθανότητες των νέων από μη προνομιούχες τάξεις για πανεπιστημιακή μόρφωση.
Τι έχει μείνει σήμερα από την καθιέρωση της δημόσιας και δωρεάν Παιδείας; Είναι γεγονός ότι το 93% περίπου των μαθητών στην πρωτοβάθμια και στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση φοιτούν σε δημόσια σχολεία. Όμως, το ίδιο το εκπαιδευτικό σύστημα που (υποτίθεται πως θα έπρεπε να) παρέχει εξαιρετικής ποιότητας υπηρεσίες στις νέες γενιές, τροφοδοτεί την ανάγκη των νοικοκυριών για θηριώδεις ιδιωτικές επενδύσεις, ώστε να διασφαλιστεί το καλύτερο δυνατό μέλλον για τα παιδιά τους.
Το τελευταίο έτος δημοσιεύτηκαν δύο πολύ ενδιαφέρουσες έρευνες του ΚΑΝΕΠ-ΓΣΕΕ. Η πρώτη αφορά στην ξενόγλωσση εκπαίδευση στην Ελλάδα. Σύμφωνα με την έρευνα, περίπου 777 εκ. ευρώ κατευθύνθηκαν στην εκμάθηση ξένων γλωσσών, σημειώνοντας αύξηση 12,6% σε σχέση με το 2022 και 9,1% σε σύγκριση με το 2013 (τρέχουσες τιμές). Γιατί όμως είναι σε τόσο υψηλό επίπεδο η ιδιωτική δαπάνη για την ξενόγλωσση εκπαίδευση; το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα την έχει ουσιαστικά εγκαταλείψει! Σύμφωνα με τα συγκριτικά στοιχεία του ΟΟΣΑ, η Ελλάδα αφιερώνει τον λιγότερο χρόνο διδασκαλίας μεταξύ των κρατών-μελών της ΕΕ! Οι μαθητές στην Ελλάδα διδάσκονται ξένες γλώσσες μόλις 1,8 ώρες την εβδομάδα, έναντι 3,6 ωρών κατά μέσο όρο στον ΟΟΣΑ – γεγονός που κατατάσσει τη χώρα στην τελευταία θέση στην ΕΕ ως προς το διαθέσιμο χρόνο στη γλωσσική διδασκαλία.
Πριν λίγες ημέρες δημοσιεύτηκε η δεύτερη μελέτη του ΚΑΝΕΠ για την λεγόμενη «σκιώδη» εκπαίδευση. Αυτή τη φορά το αντικείμενο είναι η φροντιστηριακή εκπαίδευση με πολύ ενδιαφέροντα ευρήματα. Το ποσό που δαπάνησαν τα νοικοκυριά σε φροντιστηριακές υπηρεσίες φτάνει 614 εκατ. ευρώ το 2023: το υψηλότερο ποσό της τελευταίας δεκαετίας. Από το 2021 η δαπάνη εκτινάχθηκε κατά 35,7% σε πραγματικές τιμές. Το 94,6% των δαπανών αφορά στη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, αντανακλώντας την κεντρικότητα των πανελλαδικών εξετάσεων, όμως είναι σημαντικό να τονιστεί ότι το ποσό για φροντιστηριακές υπηρεσίας πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης έχει τετραπλασιαστεί: από 5,9 εκ. ευρώ το 2013 έχει ανέλθει σε 26,1 εκ. ευρώ το 2023. Η εκτίναξη του ποσού που δαπανά η μέση οικογένεια σε ιδιωτικές υπηρεσίες πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης σχετίζεται με την έκρηξη του φαινομένου των παράνομων Κέντρων Μελέτης και με την αναγκαιότητα προσφυγής σε φροντιστήριο για την εισαγωγή σε Πρότυπα Σχολεία. Οι γνώστες της συγκεκριμένης αγοράς αναφέρουν πως το φροντιστήριο για τα Πρότυπα ξεκινά πλέον από την Δ’ Δημοτικού και φθάνει σε ετήσια βάση σε ποσά που ξεπερνούν τις 3500 – 4000 ευρώ!
Για την τρομακτική ψυχολογική/συναισθηματική φόρτιση παιδιών σε τρυφερή ηλικία λόγω της απόλυτης εντατικοποίησης της εκπαίδευσης θα μιλήσουμε σε άλλο άρθρο. Όμως τώρα αξίζει να επικεντρωθούμε στα ποσά. Αν στα περίπου 1.3 δις ευρώ για ξενόγλωσση και φροντιστηριακή εκπαίδευση προσθέσουμε τα αδήλωτα ποσά για φροντιστηριακή υποστήριξη και, φυσικά, την μαύρη τρύπα των ιδιαίτερων, το συνολικό ποσό ενδέχεται να ξεπερνά τα 2 δις ευρώ! Για μια χώρα που υποτίθεται ότι διαθέτει δωρεάν εκπαιδευτικό σύστημα και που ακόμη βρίσκεται στη δίνη μιας μακρόχρονης οικονομικής κρίσης, το ποσό είναι αδιανόητο. Τα συγκριτικά στοιχεία της Ελλάδας σε σχέση με την Ε.Ε. που δείχνουν την κατάντια και απογυμνώνουν τις διαχρονικές πολιτικές ευθύνες των κυβερνώντων που έχουν μετατρέψει την εκπαίδευση σε πανάκριβο σπορ για λίγους, είναι αποκαλυπτικά: Η χώρα μας βρίσκεται ανάμεσα στις τρεις χώρες με τις χαμηλότερες δημόσιες δαπάνες στην Ευρώπη, την ώρα που οι Έλληνες πολίτες καταβάλλουν υπερτριπλάσια ποσά σε ιδιωτικές δαπάνες εκπαίδευσης σε σύγκριση με τον ευρωπαϊκό μέσο όρο.
Ποιοι πλήττονται περισσότερο από την ανάγκη προσφυγής σε ιδιωτικές δαπάνες εκπαίδευσης; Τα στοιχεία των ερευνών του ΚΑΝΕΠ είναι ξεκάθαρα. Οι οικογένειες που προέρχονται από τα κατώτερα εισοδηματικά στρώματα κυριολεκτικά ματώνουν για την εκπαίδευση των παιδιών τους. Τα νοικοκυριά με μηνιαίο εισόδημα έως 750 ευρώ διαθέτουν για φροντιστήρια το 24,1% του ετήσιου εισοδήματός τους, έναντι μόλις 3,3% στις υψηλότερες εισοδηματικές τάξεις. Ανάλογη είναι και η εικόνα από την έρευνα για την ξενόγλωσση εκπαίδευση. Με βάση την έρευνα, οι ευάλωτες ομάδες, όπως τα χαμηλά κοινωνικοοικονομικά στρώματα, οι πολύτεκνες αλλά και οι μονογονεϊκές οικογένειες, επιβαρύνονται σημαντικά, καταβάλλοντας δυσανάλογα υψηλό ποσοστό του προϋπολογισμού τους για την κάλυψη αυτών των αναγκών. Η εικόνα αυτή φανερώνει την σαφή τάση διόγκωσης των ανισοτήτων που παρατηρείται σε χώρες, όπως η Βρετανία που το εκπαιδευτικό τους σύστημα έχει πλήρως εμπορευματοποιηθεί.
Πώς αναμένεται να εξελιχθεί η κατάσταση; Η εφαρμοζόμενη εκπαιδευτική πολιτική στοχεύει ξεκάθαρα στην σταδιακή εμπορευματοποίηση του συστήματος που θα γιγαντώσει ακόμη περισσότερο την ανάγκη προσφυγής σε υπηρεσίες ιδιωτικής εκπαίδευσης. Η εισαγωγή του ΙΒ στη δημόσια εκπαίδευση και το ενδεχόμενο χρήσης του τίτλου για εισαγωγή στο δημόσιο πανεπιστήμιο χωρίς εξετάσεις, θα προκαλέσει ραγδαίες αλλαγές στην εκπαίδευση. Τα ιδιωτικά σχολεία που παρέχουν το σύστημα ΙΒ (πολλά εκ των οποίων έχουν εξαγοραστεί από funds) θα διαφημιστούν ως εκπαιδευτικές υπεραγορές που θα παίρνουν ένα παιδί από την νηπιακή ηλικία και θα το κατευθύνουν με ασφάλεια στο πανεπιστήμιο. Εδώ θα πρέπει να αναφερθεί ότι ήδη λειτουργεί μια πανάκριβη παράλληλη αγορά δίπλα στο επίσημο σύστημα ΙΒ. Η ώρα υποστήριξης (προετοιμασία για θεματικές εργασίες ή για εξετάσεις) για το συγκεκριμένο απολυτήριο κοστολογείται με ποσά άνω των 120 ευρώ την ώρα! Αν εφαρμοστεί, δε, η (απολύτως καταστροφική για το δημόσιο εκπαιδευτικό σύστημα) δέσμευση της ΝΔ για την εφαρμογή της ελεύθερης γονεϊκής επιλογής – άρα και των vouchers – είναι απολύτως βέβαιο ότι οι εξετάσεις που θα προκύψουν για την εισαγωγή στα «δημοφιλή» δημόσια σχολεία (όπως γίνεται σήμερα με τα Πρότυπα) θα προκαλέσουν ένα πολύ μεγάλο κύμα προσφυγής σε φροντιστηριακές υπηρεσίες.
Εν κατακλείδι..
Δημόσια εκπαίδευση μπορεί να υπάρχει, το δωρεάν όμως για τη μέση οικογένεια δεν υφίσταται. Τα 2 δις και πλέον ευρώ που δαπανά το ελληνικό νοικοκυριό μόνο στο πλαίσιο της ΔΗΜΟΣΙΑΣ πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης (δεν υπολογίζουμε εδώ τις δαπάνες για ιδιωτικά σχολεία, ΙΕΚ, Κολλέγια κ.λπ.) είναι ένα γιγαντιαίο ποσό που δεν θα έπρεπε να καταβάλλεται και που αποτελεί απόδειξη ντροπής για όσους κυβερνούν τη χώρα και έχουν την ευθύνη του χώρου της Παιδείας. Ιδίως όμως οι χειρουργικές αποφάσεις των κυβερνήσεων της τελευταίας 6ετίας δεν οδηγούν απλώς στο ξεχείλωμα των ιδιωτικών δαπανών για την εκπαίδευση προς όφελος μιας ομάδας επιχειρηματιών. Έχουν στόχο να μειώσουν αποφασιστικά τις δημόσιες δαπάνες για την εκπαίδευση παραδίδοντας ένα τμήμα της δημόσιας τυπικής εκπαίδευσης σε ιδιωτικά χέρια. Ήδη η εισβολή επιχειρηματικών κολοσσών στη δημόσια εκπαίδευση έχει ξεκινήσει με τα Ωνάσεια σχολεία και θα ενταθεί, αν (όταν;) εφαρμοστούν τα vouchers και η ελεύθερη γονεϊκή επιλογή. Κατά τη γνώμη μου, η «προφητεία-πρόβλεψη» του Προέδρου του Συνδέσμου των ιδιωτικών σχολείων το 2021 ότι το ποσοστό των παιδιών που φοιτούν στα ιδιωτικά σχολεία (περίπου 7%) είναι χαμηλό και ότι θα πρέπει να φτάσει στο 20-25% δεν είναι διόλου τυχαία. Επομένως, μετά το δωρεάν, κινδυνεύει να πεθάνει οριστικά και το δημόσιο μιας Παιδείας που καταρρέει, που μετατρέπεται από αγαθό για όλους σε προνόμιο ελάχιστων.
Ο Γιώργος Χριστόπουλος είναι πρόεδρος της ΟΙΕΛΕ
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
ΣΟΚ στην Καλλιθέα: Καθηγήτρια Γυμνασίου συνελήφθη για διακίνηση ναρκωτικών σε μαθητές
Πίνακες εκπαιδευτικών ΑΣΕΠ: Το «στοίχημα» για τη Μεγάλη Εβδομάδα
Αλλαγή νόμου: ΝΕΑ εξ αποστάσεως Πιστοποίηση Η/Υ για Προσλήψεις Εκπαιδευτικών
