Λεωνίδας Βουρλιώτης Υπάρχει μια στιγμή –μικρή, ανεπαίσθητη– που την καταλαβαίνει πρώτα ο εκπαιδευτικός και μετά το σχολείο ολόκληρο: όταν μια παιδαγωγική παρατήρηση δεν ακούγεται πια ως φροντίδα, αλλά ως «προσβολή». Όταν ένας βαθμός δεν είναι αξιολόγηση, αλλά «εκδίκηση». Όταν η προσπάθεια να μπουν όρια μεταφράζεται σε «στοχοποίηση του παιδιού μου».
Και κάπου εκεί, σ’ ένα γραφείο διευθυντή, σε μια πόρτα που ανοίγει απότομα, σε ένα τηλεφώνημα που στάζει απειλή ή σε ένα e-mail γεμάτο κεφαλαία, το σχολείο αλλάζει κλίμα: αντί για κοινότητα μάθησης, μοιάζει με πεδίο αντιπαράθεσης.
Τα τελευταία χρόνια –και ολοένα πιο συχνά– οι εκπαιδευτικοί στη χώρα μας βρίσκονται στο έλεος «αγανακτισμένων» γονέων: παρεμβάσεις μέσα στο σχολείο, πιέσεις, ύβρεις, δυσφημίσεις, καταγγελίες, αναφορές, μηνύσεις, μέχρι και απειλές.
Από τη συνεργασία… στην «ποινικοποίηση» της σχολικής ζωής
Κάποτε η σχέση γονέα–εκπαιδευτικού είχε μια βασική υπόσχεση: «είμαστε στην ίδια πλευρά, για το παιδί». Σήμερα, σε πολλές περιπτώσεις, η σχέση μοιάζει να λειτουργεί με όρους αντιδικίας: ο εκπαιδευτικός σαν ύποπτος και ο γονιός σαν εισαγγελέας.
Η κουλτούρα αυτή δυναμώνει όταν μπαίνει στο παιχνίδι το «όπλο» της άμεσης καταγγελίας και της μήνυσης. Δεν είναι τυχαίο ότι στον δημόσιο διάλογο εμφανίζεται όλο και συχνότερα η εικόνα του “σχολείου του αυτόφωρου” – μια σχολική καθημερινότητα όπου η παιδαγωγική πράξη κινδυνεύει να μετατραπεί σε ποινικό επεισόδιο.
Και το πιο σκληρό; Οι καταγγελίες αυτές πολλές φορές δεν πατούν σε πραγματικά περιστατικά αλλά σε παρανοήσεις, σε υπερβολές ή σε «μισές αλήθειες». Δημοσιεύματα που επικαλούνται στοιχεία εκπαιδευτικών ομοσπονδιών αναφέρουν ότι πάνω από το 85% τέτοιων καταγγελιών κρίνονται αβάσιμες.
(Ακόμη κι όταν ο αριθμός διαφέρει από περιοχή σε περιοχή, η τάση είναι κοινή: η καταγγελία χρησιμοποιείται όλο και συχνότερα ως μέσο πίεσης – όχι ως έσχατη δικλείδα δικαιοσύνης.)
Γιατί συμβαίνει αυτό; (Και γιατί δεν είναι «απλά κακοί γονείς»)
Είναι εύκολο να πούμε «οι γονείς αγρίεψαν». Αλλά η αλήθεια είναι πιο σύνθετη – και αν θέλουμε λύση, πρέπει να δούμε το φαινόμενο κατάματα.
1) Το άγχος των οικογενειών έχει ξεχειλίσει
Ο γονιός κουβαλά φόβο για το μέλλον, ανασφάλεια, οικονομική πίεση, αίσθηση ότι το παιδί του κινδυνεύει να μείνει πίσω. Κι όταν ο κόσμος μοιάζει να γκρεμίζεται, ψάχνεις κάπου να πιαστείς. Συχνά, αυτό το «κάπου» γίνεται το σχολείο.
2) Η κοινωνία πέρασε από τον σεβασμό στην καχυποψία
Ζούμε σε εποχή όπου ο δάσκαλος δεν αντιμετωπίζεται πια ως θεσμός εμπιστοσύνης, αλλά ως «πάροχος υπηρεσίας» που πρέπει να απολογείται.
3) Τα social media έγιναν δικαστήριο χωρίς αποδείξεις
Μια ιστορία «παίζει» σε ομάδες γονέων, γίνεται αφήγημα, αποκτά κοινό, φανατισμό, και πριν καν ακουστεί η άλλη πλευρά έχει ήδη βγει η «ετυμηγορία». Το σχολείο δικάζεται με σχόλια και emoji.
4) Η ίδια η Πολιτεία συχνά αφήνει ακάλυπτο τον εκπαιδευτικό
Όταν ο εκπαιδευτικός αισθάνεται ότι δεν υπάρχει θεσμική προστασία, όταν οι διαδικασίες είναι θολές, όταν κυριαρχεί η λογική «να τελειώνουμε», τότε ο κάθε «αγανακτισμένος» νιώθει ότι μπορεί να μπαίνει, να απαιτεί, να απειλεί.
Το φαινόμενο αυτό δεν είναι «ελληνική ιδιομορφία»: σε επιστημονική βιβλιογραφία καταγράφεται πλέον ως γονεϊκή βία προς εκπαιδευτικούς, συνδεδεμένη με ασάφεια κανόνων και ασυνεπή εφαρμογή πλαισίων.
Το τίμημα: ένας εκπαιδευτικός που διδάσκει με φόβο
Κι εδώ είναι το μεγάλο, αθέατο πρόβλημα: ο εκπαιδευτικός που φοβάται, δεν μπορεί να διδάξει ελεύθερα.
Αντί να σκέφτεται τη μαθησιακή ανάγκη, σκέφτεται την πιθανή καταγγελία.
Αντί να παρέμβει σε μια παραβατική συμπεριφορά, «ζυγίζει» το κόστος.
Αντί να προστατεύσει ένα παιδί που αδικείται, αποφεύγει τη σύγκρουση.
Και τότε η εκπαίδευση γίνεται μια άσκηση αυτολογοκρισίας. Μια διδασκαλία «χωρίς ακμές», χωρίς όρια, χωρίς καθαρότητα. Μια σχολική ζωή αποστειρωμένη, όχι από βία, αλλά από νόημα.
Τι χρειάζεται πρακτικά:
1) Καθαρό πρωτόκολλο επικοινωνίας σχολείου–γονέων
Πότε έρχεται ο γονιός; πού; με ποιον; με τι διαδικασία;
Το σχολείο δεν μπορεί να λειτουργεί με «αιφνιδιασμούς» και εισβολές.
2) Θεσμική προστασία εκπαιδευτικών από καταχρηστικές καταγγελίες
Γρήγορη προκαταρκτική διερεύνηση, προστασία από διασυρμό, σαφείς πειθαρχικές δικλείδες για ψευδείς/συκοφαντικές αναφορές.
3) Επιμόρφωση και διαμεσολάβηση
Όχι μόνο στους εκπαιδευτικούς: και στους συλλόγους γονέων.
Πολλά σχολεία θα ωφελούνταν από ρόλο «διαμεσολαβητή» (σχολικού ψυχολόγου/κοινωνικού λειτουργού), ώστε η ένταση να μην φτάνει ποτέ στο κόκκινο.
4) Μηδενική ανοχή στην απειλή
Η διαφωνία είναι δικαίωμα. Η απειλή είναι βία.
Και η βία –λεκτική, ψηφιακή ή σωματική– δεν έχει θέση στον χώρο που μεγαλώνει ανθρώπους.
Να ξαναγίνει το σχολείο καταφύγιο
Το σχολείο δεν είναι αρένα. Είναι ο τελευταίος μεγάλος δημόσιος χώρος όπου παιδιά μαθαίνουν όχι μόνο μαθηματικά και γλώσσα, αλλά πώς μιλάμε, πώς διαφωνούμε, πώς σεβόμαστε.
Κάθε φορά που ένας γονιός απειλεί έναν εκπαιδευτικό, το παιδί του παίρνει ένα μάθημα χωρίς να το καταλάβει: ότι η φωνή κερδίζει, ότι ο θυμός επιβάλλεται, ότι ο φόβος είναι εργαλείο.
Και κάθε φορά που ένας εκπαιδευτικός σκύβει το κεφάλι από φόβο καταγγελίας, το σχολείο χάνει ένα μικρό κομμάτι από την ψυχή του.
Αν θέλουμε σχολεία που να στέκονται όρθια, πρέπει να σταθούμε κι εμείς δίπλα τους.
Όχι απέναντι.
Γιατί στο τέλος της ημέρας, το πραγματικό “παιδί μας” δεν είναι μόνο το δικό μας παιδί. Είναι η ίδια η παιδεία.
Όλες οι σημαντικές και έκτακτες ειδήσεις σήμερα
Τι σημαίνει η λέξη «φανφάρα» και από πού προέρχεται
Εκπαιδευτικοί: Πότε θα πιστωθεί στο λογαριασμό τους η μισθοδοσία
Μειώσεις στη στρατιωτική θητεία: Πόσους μήνες θα υπηρετούν οι φαντάροι με τον νέο νόμο
