«Το ΠΑΣΟΚ είναι η προοδευτική απάντηση στην πολιτική της Νέας Δημοκρατίας», δήλωσε ο Νίκος Ανδρουλάκης στη ΔΕΘ. Στην Παιδεία, όμως, ο έτσι κι αλλιώς ασαφής και γενικόλογος χαρακτηρισμός «προοδευτική» αποκτά περιεχόμενο μόνο αν οι προτεινόμενες πολιτικές αλλάζουν τους μηχανισμούς που παράγουν και αναπαράγουν τις ήδη μεγάλες εκπαιδευτικές και κοινωνικές ανισότητες.
Το ΠΑΣΟΚ προτείνει ένα κοινωνικότερο πλαίσιο από αυτό της κυβέρνησης: ενισχυμένο ολοήμερο σχολείο, σχολική σίτιση, ψυχολόγους και κοινωνικούς λειτουργούς, ενίσχυση της ειδικής αγωγής, μόνιμους διορισμούς για πάγιες ανάγκες, μεγαλύτερη χρηματοδότηση και φοιτητική μέριμνα. Η επαναφορά του 13ου μισθού στους δημοσίους υπαλλήλους που προτείνει, αφορά φυσικά και τους εκπαιδευτικούς. Όμως το εκπαιδευτικό κίνημα και συνολικά οι εργαζόμενοι στο Δημόσιο διεκδικούν επαναφορά τόσο του 13ου όσο και του 14ου μισθού, μαζί με ουσιαστική αποκατάσταση των μεγάλων εισοδηματικών απωλειών των τελευταίων ετών. Το ΠΑΣΟΚ έχει επιλέξει ρητά να περιορίσει τη δέσμευσή του στον 13ο μισθό.
Εξίσου σημαντική είναι η απουσία μετρήσιμων αριθμητικών στόχων εφαρμογής σε πολλές από τις βασικές εξαγγελίες του. Ακούμε για περισσότερους εκπαιδευτικούς, ψυχολόγους, κοινωνικούς λειτουργούς, ενίσχυση της ειδικής αγωγής, περισσότερες εστίες και ισχυρότερα πανεπιστήμια. Πόσοι όμως; Πόσοι μόνιμοι διορισμοί; Πόσοι μαθητές ανά τμήμα; Πόσες νέες φοιτητικές κλίνες; Πόσα νέα μέλη ΔΕΠ; Και σε ποιο χρονοδιάγραμμα;
Χωρίς μετρήσιμους στόχους, η εξαγγελία δεν επιτρέπει ούτε ουσιαστικό έλεγχο ούτε λογοδοσία: δεν προσδιορίζει τι ακριβώς θα αλλάξει, σε ποια έκταση και μέχρι πότε. Αυτό φαίνεται και στο μέγεθος των σχολικών τάξεων. Η μείωση των μαθητών ανά τμήμα αποτελεί βασική διεκδίκηση του εκπαιδευτικού κινήματος, αλλά στις κεντρικές δεσμεύσεις του ΠΑΣΟΚ δεν υπάρχει αντίστοιχος αριθμητικός στόχος.
Δεν είναι τυχαίο ότι στο Εθνικό Απολυτήριο εμφανίζεται αξιοσημείωτη σύγκλιση της πρότασης Ανδρουλάκη με την κατεύθυνση που έχει περιγράψει η κυβέρνηση Μητσοτάκη και με την πρόταση Τσίπρα. Οι διαφορές υπάρχουν, ο κοινός προσανατολισμός όμως είναι ορατός: μεγαλύτερο βάρος στη συνολική επίδοση στο Λύκειο, αναβάθμιση του Απολυτηρίου και σύνδεσή του, άμεσα ή έμμεσα, με την πρόσβαση στην ανώτατη εκπαίδευση. Το κρίσιμο ερώτημα είναι αν έτσι περιορίζεται πράγματι ο εξεταστικός ανταγωνισμός ή αν απλώς μεταφέρεται νωρίτερα και απλώνεται σε περισσότερα χρόνια του Λυκείου.
Ο κίνδυνος είναι σοβαρός, αν οι επιδόσεις δύο ή τριών ετών αποκτούν καθοριστική σημασία για την πρόσβαση στα πανεπιστήμια, μαζί με τη βαθμοθηρία μπορεί να μεταφερθεί νωρίτερα και η φροντιστηριακή προετοιμασία. Και τότε η οικονομική δυνατότητα της οικογένειας αποκτά ακόμη μεγαλύτερη σημασία: όποιος μπορεί, αγοράζει περισσότερη προετοιμασία για περισσότερα χρόνια.
Έτσι, η κατάργηση των Πανελλαδικών «όπως τις γνωρίζουμε» δεν συνεπάγεται ούτε λιγότερο εξετασιοκεντρικό ούτε κοινωνικά δικαιότερο Λύκειο. Μπορεί να σημαίνει απλώς ότι η πίεση μιας τελικής εξέτασης αντικαθίσταται από έναν πολυετή ανταγωνισμό επιδόσεων.
Υπάρχει και η αξιολόγηση. Το ΠΑΣΟΚ δεν αμφισβητεί την ίδια τη λογική της ατομικής αξιολόγησης, αλλά επιχειρεί να τη διαφοροποιήσει από εκείνη της Νέας Δημοκρατίας. Ο Ανδρουλάκης μιλά για καθολική, ουσιαστική αξιολόγηση, με ανατροφοδότηση, τη συνδέει με την αξιοκρατία και υποστηρίζει ότι πρέπει να οδηγεί σε επιμόρφωση, υποστήριξη και σχέδια βελτίωσης.
Είναι αξιοσημείωτο ότι ανάλογη διαφοροποίηση έχει κάνει στην ΔΕΘ και ο Αλέξης Τσίπρας, ο οποίος απορρίπτει την κυβερνητική αξιολόγηση ως τιμωρητική, αλλά όχι την αξιολόγηση καθαυτή, προτείνοντας στη θέση της μια «ουσιαστική ολιστική αξιολόγηση» που, όπως υποστηρίζει, θα στηρίζει τον εκπαιδευτικό και θα βελτιώνει το σχολείο.
Τα επίθετα αλλάζουν λοιπόν, αλλά η βασική επιλογή παραμένει: η αξιολόγηση διατηρείται ως κεντρικός μηχανισμός εκπαιδευτικής πολιτικής. Και εδώ ακριβώς υπάρχει σαφής απόσταση από το επίσημο εκπαιδευτικό κίνημα, αφού ΔΟΕ και ΟΛΜΕ δεν διαφωνούν απλώς με τον τρόπο εφαρμογής ή με τον χαρακτηρισμό της αξιολόγησης ως «τιμωρητικής», «ουσιαστικής» ή «ολιστικής». Αμφισβητούν την ίδια την ατομική αξιολόγηση, θεωρώντας ότι δεν αποτελεί έναν ουδέτερο μηχανισμό βελτίωσης του εκπαιδευτικού έργου, αλλά λειτουργεί ως εργαλείο ιεράρχησης και κατηγοριοποίησης εκπαιδευτικών και σχολικών μονάδων, μεταφέρει την ευθύνη για τις συστημικές ελλείψεις στο άτομο και ενισχύει τις ήδη υπάρχουσες ανισότητες ανάμεσα στα σχολεία.
Το ίδιο ισχύει και για την ανώτατη εκπαίδευση, με το ΠΑΣΟΚ να ασκεί κριτική στη σημερινή κυβερνητική εφαρμογή των μη κρατικών πανεπιστημίων, αλλά να αποδέχεται έναν μη κρατικό, μη κερδοσκοπικό πανεπιστημιακό πυλώνα μετά την αναθεώρηση του Συντάγματος. Ο μη κερδοσκοπικός χαρακτήρας, όμως, δεν καταργεί τα δίδακτρα ούτε το γεγονός ότι το οικογενειακό εισόδημα μπορεί να αγοράζει μια πρόσθετη εκπαιδευτική επιλογή.
Ο Ανδρουλάκης δηλώνει ότι το συνολικό κυβερνητικό πρόγραμμα του ΠΑΣΟΚ είναι κοστολογημένο και στη συνέντευξη Τύπου έδωσε συγκεκριμένο κόστος για ορισμένα μέτρα. Για την Παιδεία, όμως, δεν έχει μέχρι στιγμής δημοσιοποιηθεί αντίστοιχη αναλυτική κοστολόγηση: πόσο θα κοστίσουν το πραγματικό ολοήμερο, οι μόνιμοι διορισμοί, η πλήρης στελέχωση της ειδικής αγωγής, οι ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί, η φοιτητική στέγη και η αύξηση της χρηματοδότησης των πανεπιστημίων.
Η ρητορική του ΠΑΣΟΚ προσθέτει περισσότερο κοινωνικό κράτος στο εκπαιδευτικό σύστημα, αυτή είναι η διαφορά του από τη Νέα Δημοκρατία.
Δεν δείχνει όμως, ότι θέλει να αλλάξει τον πυρήνα του συστήματος: ένα σχολείο όπου ο μαθητής και η μαθήτρια εξακολουθούν να αγωνίζονται για βαθμούς και θέσεις, η οικογένεια που έχει χρήματα μπορεί να αγοράζει φροντιστήρια και ιδιαίτερα, η δήθεν αξιολόγηση παραμένει βασικό εργαλείο εκπαιδευτικής πολιτικής και στην τριτοβάθμια εκπαίδευση, δίπλα στο δημόσιο πανεπιστήμιο ανοίγει ένας δεύτερος δρόμος για όσους μπορούν να πληρώσουν δίδακτρα. Με άλλα λόγια, επιχειρεί να κάνει το σύστημα κοινωνικότερο, χωρίς όμως να θέλει να αλλάξει τους μηχανισμούς που εξακολουθούν να δίνουν στο οικογενειακό εισόδημα μεγάλη δύναμη πάνω στην εκπαιδευτική πορεία ενός παιδιού.
Το περίβλημα της εκπαιδευτικής πολιτικής που εκφώνησε ο Νίκος Ανδρουλάκης είναι κοινωνικότερο από αυτό της κυβέρνησης. Ο πυρήνας όμως παραμένει σε μεγάλο βαθμό ίδιος.
Χρήστος Πιλάλης
Εκπαιδευτικός, Στατιστικός
