Η πρώτη ημέρα στην Α΄ Δημοτικού είναι από εκείνες τις στιγμές που μπορεί στους μεγάλους να φαίνονται σχεδόν αυτονόητες, για ένα παιδί έξι ετών όμως αποτελούν μια πραγματική αλλαγή ζωής, γιατί εκείνο το πρωινό δεν περνά απλώς την πόρτα ενός σχολείου, αλλά μπαίνει για πρώτη φορά σε έναν καινούργιο κόσμο με δικούς του κανόνες, πρόσωπα, φιλίες, ευθύνες και μικρές καθημερινές δοκιμασίες.
Η καινούργια τσάντα έχει ετοιμαστεί από το προηγούμενο βράδυ, τα μολύβια και τα τετράδια περιμένουν στη θέση τους και μέσα στον ενθουσιασμό υπάρχει σχεδόν πάντα και ένα μικρό σφίξιμο, καθώς το πρωτάκι δεν ξέρει ακόμη τι ακριβώς το περιμένει και οι ερωτήσεις έρχονται φυσικά: «Θα βρω φίλους;», «Θα μου αρέσει η δασκάλα;», «Αν δεν ξέρω κάτι τι θα γίνει;», «Κι αν θέλω τη μαμά μου;».
Η πρώτη μεγάλη ανεξαρτησία
Η Α΄ Δημοτικού είναι ίσως η πρώτη ουσιαστική εμπειρία ανεξαρτησίας για ένα παιδί, καθώς καλείται πλέον να ακολουθεί κανόνες, να περιμένει τη σειρά του, να συνεργάζεται με παιδιά που μέχρι χθες δεν γνώριζε και να ανακαλύπτει σταδιακά ότι δεν βρίσκεται μόνο μέσα στον ασφαλή οικογενειακό του κόσμο, αλλά αποτελεί μέλος μιας μεγαλύτερης ομάδας.
Αποκτά τάξη, θρανίο, συμμαθητές, βιβλία και έναν νέο ενήλικο αναφοράς, τον δάσκαλο ή τη δασκάλα του, ενώ αρχίζει να δημιουργεί έναν κόσμο που θα είναι όλο και περισσότερο δικός του, γεμάτο εμπειρίες και ιστορίες που οι γονείς του δεν θα έχουν ζήσει μαζί του.
Κάποιο παιδί θα μπει στην αυλή χωρίς δεύτερη σκέψη, κάποιο άλλο θα κρατά μέχρι την τελευταία στιγμή το χέρι του γονιού του και ένα τρίτο μπορεί να χρειαστεί αρκετές ημέρες μέχρι να αισθανθεί ότι ανήκει πραγματικά στην ομάδα, όμως όλες αυτές οι αντιδράσεις είναι φυσικές και αποτελούν διαφορετικούς τρόπους προσαρμογής στην ίδια μεγάλη αλλαγή.
Πρωτάκια γίνονται και οι γονείς
Την πρώτη ημέρα, όμως, δεν έχουν αγωνία μόνο τα παιδιά, γιατί με έναν διαφορετικό τρόπο πρωτάκια γίνονται και οι γονείς, οι οποίοι καλούνται να αφήσουν το παιδί τους στην πόρτα του σχολείου και να αποδεχθούν ότι ένα σημαντικό κομμάτι της καθημερινότητάς του δεν θα περνά πλέον από τα δικά τους μάτια.
Οι ερωτήσεις είναι πολλές: αν θα προσαρμοστεί, αν θα κάνει φίλους, αν θα είναι χαρούμενο, αν θα δυσκολευτεί, αν κάποιος θα το κοροϊδέψει ή αν θα μπορέσει να ζητήσει βοήθεια όταν τη χρειαστεί, όμως κάτω από όλα αυτά κρύβεται συνήθως μία βαθύτερη αγωνία: «Θα είναι καλά χωρίς εμένα;»
Και ίσως αυτή να είναι μία από τις πιο δύσκολες πλευρές της μετάβασης, γιατί οι γονείς πρέπει σταδιακά να μάθουν να εμπιστεύονται όχι μόνο το σχολείο, αλλά και το ίδιο τους το παιδί.
Δεν πηγαίνει στην Α΄ Δημοτικού για να αποδείξει τι ξέρει
Στην αγωνία της πρώτης τάξης προστίθεται συχνά και η πίεση των ενηλίκων, όταν αρχίζουν οι συγκρίσεις για το ποιο παιδί διαβάζει ήδη, ποιο γράφει καλύτερα ή ποιο γνωρίζει περισσότερα πριν ακόμη ξεκινήσει πραγματικά η σχολική χρονιά.
Όμως το πρωτάκι δεν πηγαίνει στην Α΄ Δημοτικού για να αποδείξει τι ξέρει. Πηγαίνει για να μάθει.
Πολύ σημαντικότερο από το αν μπορεί να διαβάσει από την πρώτη ημέρα είναι να έχει περιέργεια, να τολμά να ρωτά, να ακούει, να συνεργάζεται και να μη φοβάται το λάθος, γιατί η μεγαλύτερη απώλεια θα ήταν η χαρά της ανακάλυψης να μετατραπεί πολύ νωρίς σε άγχος επίδοσης.
Σε αυτό το σημείο ο ρόλος του εκπαιδευτικού είναι καθοριστικός, αφού ο δάσκαλος ή η δασκάλα της Α΄ τάξης δεν έχει μπροστά του μόνο μια ύλη που πρέπει να καλύψει, αλλά παιδιά που χρειάζεται πρώτα να αισθανθούν ασφαλή, αποδεκτά και ικανά να προσπαθήσουν. Τα γράμματα και οι αριθμοί θα έρθουν· πριν από όλα, όμως, πρέπει το παιδί να θέλει να επιστρέψει στο σχολείο και την επόμενη ημέρα.
Η μεγάλη πύλη
Ίσως η σημαντικότερη βοήθεια που μπορούν να προσφέρουν οι γονείς τις πρώτες εβδομάδες είναι μια ήρεμη εμπιστοσύνη, χωρίς συνεχείς ερωτήσεις για το αν το παιδί ήταν «καλό», αν τα ήξερε όλα ή αν έκανε λάθη, αλλά με απλές κουβέντες όπως «Πώς πέρασες;», «Τι σου άρεσε περισσότερο;» και «Υπήρξε κάτι που σε δυσκόλεψε;».
Γιατί το σπίτι πρέπει να παραμένει το μέρος στο οποίο το παιδί επιστρέφει χωρίς να αισθάνεται ότι εξετάζεται ξανά.
Η πρώτη ημέρα στην Α΄ Δημοτικού είναι τελικά μια μικρή τελετή ενηλικίωσης. Το παιδί θα μάθει να διαβάζει, να γράφει και να μετρά, αλλά μαζί με αυτά θα μάθει να συνυπάρχει, να μοιράζεται, να διαφωνεί, να περιμένει, να χάνει, να προσπαθεί ξανά και να δημιουργεί τις πρώτες δικές του σχέσεις έξω από την οικογένεια.
Και λίγο πιο πίσω, οι γονείς θα μάθουν κι εκείνοι κάτι εξίσου δύσκολο: να αφήνουν.
Γι’ αυτό το πρώτο κουδούνι δεν χτυπά μόνο για τα πρωτάκια, αλλά και για τους γονείς που τα βλέπουν να περνούν για πρώτη φορά μόνα τους τη μεγάλη πύλη του σχολείου και καταλαβαίνουν, με εκείνη τη συγκίνηση που δύσκολα κρύβεται, ότι το παιδί τους έκανε ένα ακόμη βήμα μακριά από την αγκαλιά τους και ένα μεγάλο βήμα προς τον δικό του κόσμο.
