Στην τελική ευθεία εισέρχεται η πρώτη φάση της συνταγματικής αναθεώρησης, καθώς η Ολομέλεια της Βουλής καλείται να σφραγίσει με την ψήφο της το πλαίσιο των διατάξεων που θα τεθούν υπό τροποποίηση. Στο επίκεντρο της διαδικασίας βρίσκεται η δέσμη προτάσεων της κυβερνητικής πλειοψηφίας που περιλαμβάνει 33 άρθρα, με αιχμή του δόρατος την αποπλοκή της Βουλής από την ποινική δίωξη υπουργών (άρθρο 86), την ίδρυση μη κρατικών πανεπιστημίων (άρθρο 16) και τη συνταγματική κατοχύρωση της αξιολόγησης στον δημόσιο τομέα (άρθρο 103), η οποία θα συνοδεύεται από μηχανισμούς επιβράβευσης αλλά και κυρώσεις.
Η παρούσα κοινοβουλευτική περίοδος έχει ως αποκλειστικό αντικείμενο τον προσδιορισμό των προς αναθεώρηση άρθρων, αφήνοντας τη διαμόρφωση του τελικού περιεχομένου στην επόμενη Βουλή που θα προκύψει μετά τις εθνικές κάλπες. Η επίτευξη αυξημένης πλειοψηφίας 180 ψήφων στην παρούσα φάση ξεκλειδώνει τη δυνατότητα τροποποίησης των διατάξεων από την επόμενη Βουλή με απλή πλειοψηφία 151 βουλευτών. Σε διαφορετική περίπτωση, οι 180 ψήφοι καθίστανται απαραίτητες στο μετεκλογικό κοινοβούλιο.
Παρά το γεγονός ότι η σύμπλευση των δύο μεγαλύτερων κομμάτων θα εξασφάλιζε την απαιτούμενη πλειοψηφία, η αξιωματική αντιπολίτευση διατηρεί αρνητική στάση. Το ΠΑΣΟΚ απορρίπτει την υπερψήφιση των προτάσεων στην παρούσα Βουλή, φοβούμενο ότι τυχόν εκλογική επικράτηση της Νέας Δημοκρατίας θα της δώσει το ελεύθερο να διαμορφώσει μονομερώς το τελικό κείμενο. Από την πλευρά της, η κυβέρνηση αξιοποιεί αυτή τη στάση για να ασκήσει πολιτική πίεση, κατηγορώντας την αντιπολίτευση για στενά κομματικούς υπολογισμούς σε μεταρρυθμίσεις που συγκεντρώνουν ευρεία κοινωνική αποδοχή.
Παρά τη δεδομένη υπερψήφιση της πρότασης από την κυβερνητική πλειοψηφία, η διαδικασία δεν στερείται εσωτερικών κραδασμών στο «γαλάζιο» στρατόπεδο. Έντονος προβληματισμός έχει εκφραστεί από κορυφαία στελέχη, όπως η Ντόρα Μπακογιάννη, ο Μπάμπης Αθανασίου και ο Γιώργος Βλάχος, σχετικά με την πρόταση για μονοετή εξαετή θητεία του Προέδρου της Δημοκρατίας (άρθρο 30). Παράλληλα, η πίεση των βουλευτών οδήγησε ήδη στην απόσυρση της αρχικής πρότασης για το ασυμβίβαστο μεταξύ υπουργικής και βουλευτικής ιδιότητας (άρθρο 81).
Το αποτέλεσμα της σημερινής ψηφοφορίας αναμένεται να επαναληφθεί στην δεύτερη τελική αψηφοφορία της 27ης Αυγούστου. Παρά το πολωτικό κλίμα, κυβερνητικοί κύκλοι εκτιμούν ότι στην επόμενη Βουλή θα επιτευχθούν οι απαραίτητες συναινέσεις για κομβικές τομές, όπως η αλλαγή του πλαισίου περί ευθύνης υπουργών και η απελευθέρωση της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης, καθώς οι πολιτικές δυνάμεις θα κληθούν να τοποθετηθούν επί του συγκεκριμένου περιεχομένου των άρθρων.
Οι βασικές άξονες των 33 προτεινόμενων αλλαγών
- Δικαιοσύνη και Πολιτικό Σύστημα: Ευθεία εμπλοκή του Εισαγγελέα Εφετών για την έρευνα ποινικών υποθέσεων υπουργών (άρθρο 86), αλλαγή στον τρόπο επιλογής της ηγεσίας των Ανεξάρτητων Αρχών και των ανώτατων δικαστών χωρίς κυβερνητική παρέμβαση (άρθρα 90, 101Α), καθώς και προληπτικός έλεγχος συνταγματικότητας νομοσχεδίων από το Ανώτατο Ειδικό Δικαστήριο (άρθρο 77).
- Παιδεία, Τεχνολογία και Θεσμοί: Δυνατότητα ίδρυσης μη κρατικών πανεπιστημίων (άρθρο 16), συνταγματική πρόβλεψη για την Τεχνητή Νοημοσύνη (άρθρο 5), καθώς και επέκταση της επιστολικής ψήφου για τους εντός επικράτειας εκλογείς (άρθρο 51).
- Δημόσιο και Οικονομία: Καθιέρωση αμφίδρομης αξιολόγησης στο Δημόσιο (άρθρο 103) με δυνατότητα οριστικής παύσης, συνταγματικό μπλόκο στη αναδρομική φορολόγηση και παροχή σταθερού φορολογικού καθεστώτος για στρατηγικές επενδύσεις (άρθρο 78).
- Κοινωνική και Περιβαλλοντική Πολιτική: Συνταγματική μέριμνα για την αποκτηση προσιτής στέγης (άρθρο 21), λήψη μέτρων για την κλιματική αλλαγή και την προστασία των ζώων (άρθρο 24), καθώς και φορολογική αποκέντρωση υπέρ των ΟΤΑ (άρθρο 102).
