Το ανθρώπινο ύψος μπορεί να φαίνεται εκ πρώτης όψεως ως ένα χαρακτηριστικό που καθορίζεται κυρίως από τα γονίδια, όμως οι μεγάλες διαφορές που καταγράφονται ανάμεσα στους λαούς του κόσμου δείχνουν ότι η πραγματικότητα είναι πολύ πιο σύνθετη. Η ποιότητα της διατροφής, η υγειονομική περίθαλψη, οι συνθήκες διαβίωσης κατά την παιδική ηλικία και συνολικά το επίπεδο οικονομικής και κοινωνικής ανάπτυξης μιας χώρας μπορούν να αφήσουν το αποτύπωμά τους ακόμη και στο μέσο ανάστημα του πληθυσμού της.
Τα στοιχεία των διεθνών κατατάξεων δείχνουν ότι στην κορυφή βρίσκονται σταθερά χώρες της Βόρειας και της Νοτιοανατολικής Ευρώπης, ενώ στον αντίποδα συναντώνται κυρίως κράτη της Ασίας, της Κεντρικής Αμερικής και του Ειρηνικού.
Οι Ολλανδοί παραμένουν οι ψηλότεροι
Στην κατάταξη των ανδρών, η Ολλανδία βρίσκεται στην πρώτη θέση, με το μέσο ύψος των 19χρονων να φτάνει τα 183,78 εκατοστά, ενώ ακολουθούν το Μαυροβούνιο με 183,30 εκατοστά και η Εσθονία με 182,79. Την πρώτη εξάδα συμπληρώνουν η Βοσνία-Ερζεγοβίνη, η Ισλανδία και η Δανία, με τις διαφορές μεταξύ των χωρών της κορυφής να είναι εξαιρετικά μικρές.
Οι ψηλότεροι άνδρες στον κόσμο
| Θέση | Χώρα | Μέσο ύψος 19χρονων ανδρών |
|---|---|---|
| 1 | Ολλανδία | 183,78 εκ. |
| 2 | Μαυροβούνιο | 183,30 εκ. |
| 3 | Εσθονία | 182,79 εκ. |
| 4 | Βοσνία-Ερζεγοβίνη | πάνω από 181,8 εκ. |
| 5 | Ισλανδία | πάνω από 181,8 εκ. |
| 6 | Δανία | πάνω από 181,8 εκ. |
Η εικόνα είναι παρόμοια και στις γυναίκες, καθώς η Ολλανδία καταλαμβάνει ξανά την πρώτη θέση, με μέσο ύψος 170,36 εκατοστά, ενώ ακολουθούν το Μαυροβούνιο και η Δανία. Ισλανδία, Λετονία και Εσθονία συμπληρώνουν την πρώτη εξάδα, επιβεβαιώνοντας την εντυπωσιακή παρουσία των χωρών της Βόρειας Ευρώπης και της Βαλτικής στις υψηλότερες θέσεις.
Οι ψηλότερες γυναίκες στον κόσμο
| Θέση | Χώρα | Μέσο ύψος 19χρονων γυναικών |
|---|---|---|
| 1 | Ολλανδία | 170,36 εκ. |
| 2 | Μαυροβούνιο | 169,96 εκ. |
| 3 | Δανία | 169,47 εκ. |
| 4 | Ισλανδία | πάνω από 168,6 εκ. |
| 5 | Λετονία | πάνω από 168,6 εκ. |
| 6 | Εσθονία | πάνω από 168,6 εκ. |
Είναι χαρακτηριστικό ότι η μέση Ολλανδέζα είναι ψηλότερη από τον μέσο άνδρα σε περισσότερες από τις μισές χώρες του κόσμου, ένα στοιχείο που αποτυπώνει πόσο μεγάλες μπορούν να είναι οι διαφορές του μέσου αναστήματος μεταξύ διαφορετικών πληθυσμών.
Σχεδόν 24 εκατοστά η διαφορά από το άλλο άκρο
Στην άλλη πλευρά της κατάταξης η εικόνα αλλάζει εντυπωσιακά. Στο Ανατολικό Τιμόρ το μέσο ύψος των ανδρών περιορίζεται στα 160,13 εκατοστά, ενώ ακολουθούν το Λάος και τα Νησιά Σολομώντα. Στις επόμενες θέσεις βρίσκονται η Παπούα Νέα Γουινέα, η Γουατεμάλα και το Νεπάλ.
Οι χώρες με το χαμηλότερο μέσο ανδρικό ανάστημα
| Θέση | Χώρα | Μέσο ύψος ανδρών |
|---|---|---|
| 1 | Ανατολικό Τιμόρ | 160,13 εκ. |
| 2 | Λάος | 162,78 εκ. |
| 3 | Νησιά Σολομώντα | 163,07 εκ. |
| 4 | Παπούα Νέα Γουινέα | κάτω από 164,4 εκ. |
| 5 | Γουατεμάλα | κάτω από 164,4 εκ. |
| 6 | Νεπάλ | κάτω από 164,4 εκ. |
Η απόσταση ανάμεσα στην Ολλανδία και το Ανατολικό Τιμόρ πλησιάζει έτσι τα 24 εκατοστά, μια διαφορά που δεν μπορεί να εξηγηθεί μόνο από τη γενετική αλλά συνδέεται στενά με τη διατροφή, τις ασθένειες κατά την παιδική ηλικία και τις γενικότερες συνθήκες διαβίωσης.
Το εντυπωσιακό παράδειγμα της Νότιας Κορέας
Ίσως το πιο χαρακτηριστικό παράδειγμα για το πόσο μπορεί να μεταβληθεί το μέσο ύψος ενός πληθυσμού μέσα σε λίγες γενιές είναι η Νότια Κορέα.
Οι γυναίκες που γεννήθηκαν το 1996 εμφανίζουν μέσο ύψος περίπου 163 εκατοστά, σχεδόν 20 εκατοστά περισσότερο από τις γυναίκες που είχαν γεννηθεί στη χώρα έναν αιώνα νωρίτερα. Η τεράστια αυτή αλλαγή συνδέεται με τον οικονομικό και κοινωνικό μετασχηματισμό της Νότιας Κορέας, η οποία μέσα σε λίγες δεκαετίες πέρασε από τη φτώχεια σε ένα πολύ υψηλότερο επίπεδο διαβίωσης, με καλύτερη διατροφή, υγειονομική περίθαλψη και συνθήκες ανάπτυξης για τα παιδιά.
Η περίπτωση αυτή δείχνει με τον πιο παραστατικό τρόπο ότι το ύψος ενός πληθυσμού μπορεί να λειτουργήσει ως ένας ιδιότυπος βιολογικός δείκτης της ποιότητας ζωής που απολαμβάνουν οι άνθρωποι στα κρίσιμα χρόνια της ανάπτυξής τους.
Η ανατροπή στις Ηνωμένες Πολιτείες
Αντίθετη είναι η διαδρομή των Ηνωμένων Πολιτειών, οι οποίες πριν από περίπου έναν αιώνα βρίσκονταν μεταξύ των χωρών με τους ψηλότερους άνδρες στον κόσμο.
Μέχρι το 2014, ωστόσο, οι Αμερικανοί άνδρες είχαν υποχωρήσει στην 37η θέση της διεθνούς κατάταξης, παρότι η χώρα παρέμενε μία από τις ισχυρότερες οικονομίες του πλανήτη.
Η μεταβολή αυτή συνδέεται, σύμφωνα με την ανάλυση των δεδομένων, με τη σχετική στασιμότητα της ποιότητας της διατροφής και με ευρύτερους δείκτες δημόσιας υγείας, υπενθυμίζοντας ότι η οικονομική ισχύς μιας χώρας δεν μεταφράζεται αυτομάτως σε καλύτερες συνθήκες ζωής για ολόκληρο τον πληθυσμό της.
Το ύψος αλλάζει μαζί με τις κοινωνίες
Η παγκόσμια γεωγραφία του αναστήματος δεν είναι στατική. Χώρες που σήμερα βρίσκονται χαμηλά στις κατατάξεις μπορούν μέσα σε μία ή δύο γενιές να αλλάξουν θεαματικά εικόνα, εφόσον βελτιωθούν η διατροφή, η υγεία και οι συνθήκες ζωής των παιδιών.
Ήδη κράτη όπως το Βιετνάμ και η Ινδονησία εμφανίζουν σημαντικές μεταβολές, δημιουργώντας την προσδοκία ότι η εικόνα της Νοτιοανατολικής Ασίας στις διεθνείς κατατάξεις μπορεί να είναι εντελώς διαφορετική μέσα στις επόμενες δεκαετίες.
Το ενδιαφέρον, επομένως, δεν βρίσκεται μόνο στο ποιος λαός είναι ψηλότερος και ποιος κοντύτερος. Βρίσκεται κυρίως σε αυτό που κρύβεται πίσω από τους αριθμούς: το ανθρώπινο σώμα καταγράφει, με τον δικό του τρόπο, την ιστορία της διατροφής, της δημόσιας υγείας, της φτώχειας και της ευημερίας μιας κοινωνίας.
