Μια εξαιρετικά σημαντική ανακάλυψη για την ιστορία της αρχαίας ελληνικής γραμματείας και της αιγυπτιακής αρχαιολογίας ήρθε στο φως στην αρχαία Οξύρρυγχο της Αίγυπτου. Ερευνητές εντόπισαν έναν ελληνικό πάπυρο με απόσπασμα από την «Ιλιάδα» του Ομήρου, τοποθετημένο μέσα σε μούμια της ρωμαϊκής περιόδου, ηλικίας περίπου 1.600 ετών.
Το εύρημα ξεχωρίζει, καθώς δεν πρόκειται για έναν απλό πάπυρο από τα χιλιάδες χειρόγραφα που έχουν βρεθεί στην περιοχή, αλλά για ένα κείμενο της μεγάλης ελληνικής λογοτεχνικής παράδοσης που φαίνεται να ενσωματώθηκε σκόπιμα σε ταφικό πλαίσιο.
Η ανακάλυψη πραγματοποιήθηκε στην αρχαία Οξύρρυγχο, τη σημερινή Αλ Μπαχνάσα, έναν από τους σημαντικότερους αρχαιολογικούς χώρους της Αιγύπτου. Η περιοχή έχει γίνει παγκοσμίως γνωστή για τους χιλιάδες παπύρους που έχουν αποκαλύψει στοιχεία για την καθημερινή ζωή, τη διοίκηση, τη θρησκεία και τον πολιτισμό της ελληνορωμαϊκής Αιγύπτου.
Η ανασκαφή και η ανακάλυψη του αρχαίου χειρογράφου
Το εύρημα προέκυψε κατά την ανασκαφική περίοδο Νοεμβρίου – Δεκεμβρίου 2025 από την Αρχαιολογική Αποστολή της Οξυρρύγχου, υπό τη διεύθυνση των Maite Mascort και Esther Pons, με τη συμμετοχή του Ινστιτούτου Σπουδών της Αρχαίας Εγγύς Ανατολής του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης.
Οι αρχαιολόγοι εντόπισαν τη μούμια στον Τάφο 65, σε ταφικό συγκρότημα της ρωμαϊκής εποχής. Ο πάπυρος βρισκόταν στην περιοχή της κοιλιάς, ανάμεσα στα υλικά της ταρίχευσης, γεγονός που υποδηλώνει ότι είχε τοποθετηθεί εκεί κατά τη διαδικασία της μουμιοποίησης.
Η μελέτη του χειρογράφου έδειξε ότι το απόσπασμα προέρχεται από το Β΄ βιβλίο της «Ιλιάδας», και συγκεκριμένα από τον περίφημο «Κατάλογο των Πλοίων», όπου ο Όμηρος παρουσιάζει τους αρχηγούς, τα βασίλεια και τα πλοία των Ελλήνων που συμμετείχαν στην εκστρατεία εναντίον της Τροίας.
Η αποκρυπτογράφηση πραγματοποιήθηκε από ειδικούς παπυρολόγους, μεταξύ των οποίων η Λέα Μάσια και ο καθηγητής Ignasi-Xavier Adiego, οι οποίοι αναγνώρισαν τα χαρακτηριστικά του ομηρικού κειμένου και επιβεβαίωσαν την προέλευσή του.
Η σημασία του ευρήματος για την ιστορία της ελληνικής γραμματείας
Η σημασία του ευρήματος βρίσκεται κυρίως στον συνδυασμό λογοτεχνίας και ταφικού τελετουργικού. Μέχρι σήμερα, πάπυροι που είχαν βρεθεί σε συνάφεια με μούμιες αφορούσαν κυρίως μαγικά, θρησκευτικά ή τελετουργικά κείμενα. Η παρουσία ενός αποσπάσματος από τον Όμηρο δημιουργεί νέα ερωτήματα σχετικά με τον ρόλο που είχε η ελληνική παιδεία και λογοτεχνία στην κοινωνία της ρωμαϊκής Αιγύπτου.
Οι ερευνητές εξετάζουν αν το κείμενο είχε συμβολικό χαρακτήρα, αν θεωρούνταν στοιχείο προστασίας για τον νεκρό ή αν συνδεόταν με την προσωπική ταυτότητα και την παιδεία του ανθρώπου που ενταφιάστηκε.
Η αρχαία Οξύρρυγχος συνεχίζει έτσι να προσφέρει πολύτιμα στοιχεία για την κατανόηση του αρχαίου κόσμου. Το νέο εύρημα αποτελεί ακόμη μία ένδειξη ότι η ελληνική γραμματεία παρέμεινε ζωντανή και με ιδιαίτερη πολιτιστική σημασία πολλούς αιώνες μετά την κλασική εποχή.
Στο ίδιο ταφικό συγκρότημα αποκαλύφθηκαν επίσης τρεις ασβεστολιθικοί ταφικοί θάλαμοι, μούμιες της ρωμαϊκής περιόδου και διακοσμημένες ξύλινες σαρκοφάγοι, ευρήματα που αναμένεται να προσφέρουν νέες πληροφορίες για τις ταφικές πρακτικές της εποχής.
