Μια ανάρτηση στα ΜΚΔ, μου προκάλεσε έντονους συνειρμούς. «Το πραγματικό τεστ της ηγεσίας δεν είναι ο έλεγχος. Είναι το αν οι άνθρωποι σε εμπιστεύονται αρκετά ώστε να σου επιτρέψουν να δεις τι είναι δύσκολο», έγραψε κάποιος.
Η σκέψη αυτή βρίσκει απόλυτη εφαρμογή στη σχέση διευθυντή και εκπαιδευτικών. Και ας μου επιτραπεί να το πω ως καθηγητής που έχει υπηρετήσει σε σχολεία με διαφορετικά μοντέλα διοίκησης: όταν σταματάμε να φέρνουμε τα προβλήματά μας στη διεύθυνση, κάτι έχει σπάσει στη σχέση εμπιστοσύνης.
Θυμάμαι χαρακτηριστικά μια περίοδο που η διεύθυνση του σχολείου μας είχε επιλέξει το μοντέλο του απόλυτου ελέγχου. Οι εκπαιδευτικοί αποφεύγαμε να αναφέρουμε δυσκολίες - είτε με δύσκολους μαθητές, είτε με ελλείψεις υλικοτεχνικής υποδομής, είτε με προσωπικά διλήμματα που επηρέαζαν τη διδακτική μας απόδοση. Όχι από φόβο, αλλά από βεβαιότητα ότι η απάντηση θα ήταν είτε μια γραφειοκρατική απόρριψη είτε, χειρότερα, μια επίπληξη που θα μας έκανε να νιώσουμε ανεπαρκείς.
Η εμπιστοσύνη δεν χτίζεται με τον έλεγχο
Οι ισχυροί ηγέτες δεν λύνουν κάθε πρόβλημα για τους ανθρώπους τους. Αντίθετα, δημιουργούν την εμπιστοσύνη να φέρουν τα προβλήματα στην επιφάνεια, την αυτοπεποίθηση να τα λύσουν και την ασφάλεια του να ξέρουν ότι κάποιος τους στηρίζει όταν τα πράγματα δυσκολεύουν.
Στο σχολικό περιβάλλον, αυτό μεταφράζεται σε μια ριζικά διαφορετική αντίληψη της διεύθυνσης. Ο σύγχρονος διευθυντής δεν είναι γραφειοκράτης ούτε απλός διαχειριστής κανόνων - είναι παιδαγωγικός ηγέτης. Και η εκπαιδευτική έρευνα προτάσσει τη σημασία της ύπαρξης καλών σχέσεων μεταξύ εκπαιδευτικών και διευθυντών.
Η διαφορά είναι εμφανής όταν συγκρίνουμε σχολεία με διαφορετική κουλτούρα ηγεσίας. Σε ένα σχολείο όπου ο διευθυντής αντιμετωπίζει τους εκπαιδευτικούς ως συνεργάτες, οι ίδιοι οι εκπαιδευτικοί νιώθουν την ελευθερία να εκφράσουν ακόμη και τις πιο δύσκολες στιγμές τους. Δεν φοβούνται μήπως η ειλικρίνειά τους χρησιμοποιηθεί εναντίον τους.
Το μεγαλύτερο παράδοξο της σχολικής ηγεσίας
Όπως εύστοχα σημειώνουν έμπειροι μελετητές της ηγεσίας «όταν οι άνθρωποι σταματούν να σου φέρνουν προβλήματα, η ηγεσία έχει ήδη αρχίσει να αποτυγχάνει». Και αυτό είναι ίσως το μεγαλύτερο παράδοξο: όσο περισσότερο ελέγχεις, τόσο λιγότερα μαθαίνεις για την πραγματική κατάσταση.
Στη δική μου εμπειρία, οι πιο αποτελεσματικοί διευθυντές που συνάντησα ήταν εκείνοι που δεν φοβούνταν την αλήθεια, ακόμη κι όταν ήταν άβολη. Ήξεραν ότι η δουλειά τους δεν είναι να έχουν πάντα τη λύση, αλλά να δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου οι λύσεις μπορούν να αναζητηθούν από κοινού.
Η ηγεσία που εμπνέει εμπιστοσύνη
Η σχολική ηγεσία σήμερα απαιτεί όραμα, αξίες και στρατηγική. Απαιτεί έναν διευθυντή που εμπνέει εμπιστοσύνη, που δεν τιμωρεί την ειλικρίνεια και που αντιλαμβάνεται ότι η δύναμή του δεν βρίσκεται στον έλεγχο, αλλά στην ικανότητά του να κάνει τους εκπαιδευτικούς να νιώθουν ασφαλείς να είναι ειλικρινείς.
Για εμάς τους εκπαιδευτικούς, το μήνυμα είναι σαφές: η σιωπή μας δεν είναι ένδειξη αρμονίας - είναι το πρώτο σημάδι ότι η ηγεσία έχει αποτύχει. Και για τους διευθυντές, η πρόκληση είναι ακόμη μεγαλύτερη: να αποδείξουν καθημερινά ότι αξίζουν την εμπιστοσύνη μας.
