Κατερίνα Καρυτινού: Τα βασικά στάδια ανάπτυξης του λόγου
Η ηλικία από τα 2 έως τα 6 χρόνια θεωρείται ιδιαίτερα καθοριστική για την εξέλιξη της ομιλίας και της επικοινωνίας. Σε αυτό το διάστημα τα παιδιά αποκτούν σταδιακά νέες δεξιότητες, ακολουθώντας το καθένα τον δικό του ρυθμό ανάπτυξης. Τα αναμενόμενα σημάδια διαφοροποιούνται ανάλογα με την ηλικία.
Κατά τη βρεφική περίοδο, ιδιαίτερη σημασία έχουν η οπτική επαφή, η ανταπόκριση όταν ακούγεται το όνομα του παιδιού, η αλληλεπίδραση με τους γονείς και τα οικεία πρόσωπα, τα χαμόγελα και το βάβισμα.
Στην προσχολική ηλικία, το παιδί αναμένεται να κατανοεί και να χρησιμοποιεί περισσότερες από 60 λέξεις, ενώ αρχίζει να σχηματίζει φράσεις για να εκφράσει τις ανάγκες και τις σκέψεις του. Ως βασικά αναπτυξιακά ορόσημα θεωρούνται η εμφάνιση της πρώτης λέξης περίπου στον πρώτο χρόνο ζωής και ο σχηματισμός των πρώτων φράσεων γύρω στα δύο έτη.
Κατά τη νηπιακή ηλικία, το λεξιλόγιο διευρύνεται σημαντικά. Το παιδί μπορεί πλέον να συμμετέχει σε συζητήσεις και να αφηγείται σύντομες ιστορίες. Μέχρι την ηλικία των έξι ετών, αναμένεται να έχει κατακτήσει την ορθή προφορά όλων των φθόγγων της ελληνικής γλώσσας, με αποτέλεσμα η ομιλία του να είναι πλέον καθαρή και κατανοητή.
Κατερίνα Πασσίση: Ποιες δυσκολίες χρειάζονται προσοχή
Υπάρχουν ορισμένες ενδείξεις που μπορεί να υποδηλώνουν ότι ένα παιδί χρειάζεται αξιολόγηση από λογοθεραπευτή. Μία από αυτές είναι η απουσία ομιλίας μέχρι την ηλικία των δύο ετών ή η δυσκολία των τρίτων να κατανοήσουν όσα λέει.
Επιπλέον, προβληματισμό μπορεί να προκαλέσει η περιορισμένη ανταπόκριση όταν κάποιος του μιλά, καθώς και η υπερβολική ή ανύπαρκτη αντίδρασή του σε δυνατούς ήχους.
Άλλες συμπεριφορές που αξίζει να διερευνηθούν είναι η συνεχής επανάληψη λέξεων ή φράσεων, η επανάληψη συλλαβών μέσα σε λέξεις, όπως για παράδειγμα η προφορά της λέξης «πατάτα» ως «τατάτα», αλλά και ο υπερβολικά γρήγορος ρυθμός ομιλίας.
Ορισμένα παιδιά δυσκολεύονται επίσης να μιμηθούν εκφράσεις προσώπου και κινήσεις. Παράλληλα, ενδέχεται να αντιμετωπίζουν προβλήματα κατά τη μάσηση ή την κατάποση, καταβάλλοντας μεγαλύτερη προσπάθεια ή χρειάζοντας περισσότερο χρόνο για να ολοκληρώσουν τη διαδικασία.
Η συμβολή του λογοθεραπευτή μπορεί να αποδειχθεί σημαντική και όταν παρατηρούνται συχνά γραμματικά ή εκφραστικά λάθη, καθώς και δυσκολίες στην ορθή παραγωγή συγκεκριμένων φθόγγων, όπως τα /σ/, /ρ/, /ξ/ και /π/. Σημάδια που χρειάζονται αξιολόγηση είναι επίσης η αντικατάσταση ή η παράλειψη συλλαβών και γραμμάτων μέσα στις λέξεις.
Τέλος, ιδιαίτερη προσοχή χρειάζεται όταν το παιδί δυσκολεύεται να περιγράψει απλά γεγονότα που συνέβησαν πρόσφατα ή να αφηγηθεί μια ιστορία, αλλά και όταν εμφανίζει μπλοκαρίσματα κατά την ομιλία, όπως στην περίπτωση που επαναλαμβάνει τον ίδιο ήχο ή την ίδια συλλαβή πριν ολοκληρώσει μια λέξη.
Αλέξανδρος Σταματόγλου: Η σημασία της έγκαιρης αξιολόγησης
Η έναρξη λογοθεραπείας μπορεί να γίνει ύστερα από σύσταση γιατρού, όπως παιδιάτρου, παιδοψυχιάτρου, νευρολόγου ή ωτορινολαρυγγολόγου.
Ωστόσο, ακόμη και χωρίς συγκεκριμένη ιατρική παραπομπή, είναι χρήσιμο οι γονείς να ζητούν τη γνώμη ενός λογοθεραπευτή όταν διαπιστώνουν ότι η ανάπτυξη του παιδιού παρουσιάζει αποκλίσεις ή δυσκολίες.
Μια έγκαιρη αξιολόγηση μπορεί να βοηθήσει στην αποσαφήνιση των προβληματισμών της οικογένειας, προσφέροντας απαντήσεις και καθοδήγηση για τα επόμενα βήματα.
Ευαγγελία Φωτοπούλου: Οι γονείς δεν πρέπει να αγνοούν τις ανησυχίες τους
Οι γονείς, και ιδιαίτερα οι μητέρες, συχνά αντιλαμβάνονται εγκαίρως ότι κάτι στην ανάπτυξη του παιδιού τους δεν εξελίσσεται όπως αναμένεται. Για τον λόγο αυτό, είναι σημαντικό να δίνουν προσοχή στις παρατηρήσεις τους και να μην παραμερίζουν τις ανησυχίες τους εξαιτίας σχολίων από το περιβάλλον τους.
Εάν ένα βρέφος, ήδη από την ηλικία των έξι μηνών, δεν παρουσιάζει διάθεση για επικοινωνία, οι γονείς μπορούν να απευθυνθούν συμβουλευτικά σε έναν εξειδικευμένο λογοθεραπευτή. Αυτό δεν σημαίνει απαραίτητα ότι το βρέφος χρειάζεται να ξεκινήσει θεραπεία. Ο ειδικός μπορεί να καθοδηγήσει την οικογένεια σχετικά με τους τρόπους υποστήριξης της επικοινωνιακής ανάπτυξης, αλλά και με όσα χρειάζεται να παρατηρεί και να καταγράφει στην πορεία.
Από την ηλικία των έξι έως εννέα μηνών, ορισμένα από τα βασικά σημάδια επικοινωνιακής ανάπτυξης είναι:
Η οπτική επαφή.
Το χαμόγελο και το γέλιο ως εκφράσεις προσώπου.
Η αναζήτηση της αγκαλιάς.
Οι αντιδράσεις μέσω γέλιου ή κλάματος.
Οι κινήσεις της γνάθου και του στόματος.
Το σήκωμα των χεριών.
Η αλλαγή της διάθεσης όταν μεταβάλλεται το περιβάλλον, ακόμη και σε καθημερινές περιστάσεις, όπως το μπάνιο ή η βόλτα.
Η ειδικός επισημαίνει ότι οι γονείς δεν πρέπει να διστάζουν να ζητούν τη γνώμη ενός επιστήμονα, καθώς η έγκαιρη καθοδήγηση μπορεί να βοηθήσει στην καλύτερη παρακολούθηση της ανάπτυξης του παιδιού.
Ιδιαίτερη αναφορά γίνεται και στην ηλικία των 3,5 ετών. Εάν μέχρι τότε η ομιλία του παιδιού εξακολουθεί να μην είναι καθαρή και κατανοητή, συνιστάται η άμεση επικοινωνία με λογοθεραπευτή.
Σύμφωνα με την ίδια, μέχρι αυτό το αναπτυξιακό στάδιο θα πρέπει να έχει διαμορφωθεί σε βασικό επίπεδο η δομή του προφορικού λόγου, τόσο σε επίπεδο φωνολογίας και άρθρωσης όσο και στη σύνταξη. Στη συνέχεια, η ανάπτυξη συνεχίζεται με τον εμπλουτισμό του λεξιλογίου και τη σταδιακή χρήση πιο σύνθετων εκφράσεων, ανάλογα με την εξέλιξη της σκέψης και των νοητικών δεξιοτήτων του παιδιού.
Η έγκαιρη αναγνώριση πιθανών δυσκολιών και η αναζήτηση εξειδικευμένης συμβουλής μπορούν να συμβάλουν ουσιαστικά στην υποστήριξη της γλωσσικής ανάπτυξης. Αντίθετα, η παρατεταμένη αναμονή χωρίς αξιολόγηση ενδέχεται να καθυστερήσει την απαραίτητη παρέμβαση και να δυσκολέψει την αντιμετώπιση των προβλημάτων.
