Γιατί η φύση βοηθά τη συγκέντρωση
Ένα από τα σημαντικότερα πειράματα στον συγκεκριμένο τομέα πραγματοποιήθηκε από τον Marc G. Berman και τους συνεργάτες του. Οι συμμετέχοντες κλήθηκαν αρχικά να ολοκληρώσουν μια απαιτητική δοκιμασία μνήμης και προσοχής, κατά την οποία έπρεπε να θυμούνται και να επαναλαμβάνουν αριθμούς με αντίστροφη σειρά.
Στη συνέχεια, οι συμμετέχοντες χωρίστηκαν σε δύο ομάδες. Η πρώτη έκανε περίπου μία ώρα περίπατο σε φυσικό περιβάλλον, ενώ η δεύτερη περπάτησε σε έναν πολυσύχναστο αστικό χώρο.
Μετά τη βόλτα, οι συμμετέχοντες επανέλαβαν το ίδιο τεστ. Εκείνοι που είχαν κινηθεί στη φύση παρουσίασαν καλύτερη απόδοση, ενώ αντίστοιχη βελτίωση δεν καταγράφηκε στην ομάδα που είχε περπατήσει στην πόλη. Όταν οι ερευνητές αντέστρεψαν τις διαδρομές, τα αποτελέσματα παρέμειναν αντίστοιχα.
Αυτό υποδηλώνει ότι δεν ήταν απλώς η σωματική δραστηριότητα που συνέβαλε στη βελτίωση της επίδοσης. Σημαντικό ρόλο φαίνεται να έπαιξε και το περιβάλλον.
Μία από τις βασικές θεωρίες είναι ότι η φύση προσελκύει την προσοχή μας χωρίς να την εξαντλεί. Ένα δάσος, για παράδειγμα, προσφέρει συνεχώς ερεθίσματα, αλλά δεν απαιτεί από εμάς να αντιδρούμε διαρκώς σε αυτά. Αντίθετα, η πόλη μας βομβαρδίζει με ήχους, πινακίδες, οχήματα, ανθρώπους και κινδύνους που απαιτούν συνεχή εγρήγορση.
Έτσι, η παραμονή σε ένα φυσικό περιβάλλον μπορεί να δίνει στη στοχευμένη προσοχή την ευκαιρία να ανακτήσει μέρος των δυνάμεών της.
Τα οφέλη δεν περιορίζονται στη συγκέντρωση
Η επίδραση της φύσης φαίνεται να αφορά και άλλες λειτουργίες του οργανισμού. Έρευνες έχουν συνδέσει την παραμονή σε φυσικό περιβάλλον με χαμηλότερα επίπεδα κορτιζόλης, καλύτερη ψυχική διάθεση και μεταβολές στη λειτουργία του αυτόνομου νευρικού συστήματος.
Χαρακτηριστικό παράδειγμα αποτελεί η ιαπωνική πρακτική shinrin-yoku, γνωστή διεθνώς ως "λουτρό στο δάσος". Η πρακτική δεν αφορά απλώς το περπάτημα ανάμεσα στα δέντρα. Βασίζεται στην παραμονή στο φυσικό περιβάλλον και στη συνειδητή αξιοποίηση των αισθήσεων: στην παρατήρηση του τοπίου, στους ήχους, στις μυρωδιές και στην αίσθηση του φυσικού χώρου.
Έχουν γίνει επίσης προσπάθειες να εξεταστεί εάν οι ουσίες που απελευθερώνουν τα δέντρα, γνωστές ως φυτοκτόνα, συμβάλλουν στα οφέλη της παραμονής στο δάσος. Ωστόσο, τα μέχρι σήμερα δεδομένα δεν επαρκούν ώστε να αποδοθούν σε αυτές οι επιδράσεις της φύσης.
Τι συμβαίνει στον εγκέφαλο
Οι σύγχρονες τεχνικές απεικόνισης του εγκεφάλου, όπως η λειτουργική μαγνητική τομογραφία, αλλά και το ηλεκτροεγκεφαλογράφημα, επιτρέπουν στους επιστήμονες να μελετήσουν λεπτομερέστερα τις αντιδράσεις μας σε διαφορετικά περιβάλλοντα.
Τα ευρήματα δείχνουν ότι η έκθεση σε φυσικά και αστικά τοπία μπορεί να συνδέεται με διαφορετική δραστηριότητα σε εγκεφαλικά δίκτυα που σχετίζονται με την προσοχή, το στρες, τα συναισθήματα και τη γνωστική επεξεργασία.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει και ο τρόπος με τον οποίο είναι δομημένα τα φυσικά τοπία. Τα κλαδιά των δέντρων, τα φύλλα, οι καμπύλες και τα επαναλαμβανόμενα μοτίβα της φύσης διαφέρουν αισθητά από τις ευθείες γραμμές, τις πινακίδες και τα αυστηρά γεωμετρικά σχήματα που κυριαρχούν στις πόλεις.
Οι επιστήμονες εξετάζουν την πιθανότητα οτι ο εγκέφαλος επεξεργάζεται ορισμένα από αυτά τα φυσικά μοτίβα με λιγότερη προσπάθεια. Αν αυτή η υπόθεση επιβεβαιωθεί πλήρως, τότε η ευεργετική επίδραση της φύσης δεν θα εξηγείται μόνο από το γεγονός ότι μας αρέσει να βλέπουμε πράσινο, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο ο εγκέφαλός μας αντιλαμβάνεται και επεξεργάζεται αυτά τα ερεθίσματα.
Ένας περίπατος μπορεί να λειτουργήσει σαν διάλειμμα για το μυαλό
Φυσικά, η φύση δεν αποτελεί μαγική λύση για κάθε μορφή άγχους ή πνευματικής εξάντλησης. Τα διαθέσιμα επιστημονικά στοιχεία, όμως, δείχνουν ότι το περιβάλλον γύρω μας μπορεί να επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί ο εγκέφαλος.
Η καθημερινότητα μπροστά σε μια οθόνη, οι συνεχείς ειδοποιήσεις, η κυκλοφορία και ο θόρυβος απαιτούν διαρκή προσοχή. Αντίθετα, ένας περίπατος σε ένα ήσυχο φυσικό περιβάλλον μπορεί να προσφέρει στον εγκέφαλο ένα διαφορετικό είδος ερεθισμάτων και ένα απαραίτητο διάλειμμα από τη συνεχή εγρήγορση.
Την επόμενη φορά, λοιπόν, που θα αισθανθείτε ότι έχετε κολλήσει μπροστά στον υπολογιστή ή ότι αδυνατείτε να συγκεντρωθείτε σε μια εργασία, ίσως αξίζει να σηκωθείτε και να βγείτε για λίγο έξω.
Μερικά λεπτά σε ένα πάρκο ή μια μεγαλύτερη βόλτα σε ένα φυσικό τοπίο μπορεί να μην είναι χάσιμο χρόνου. Μπορεί, αντίθετα, να αποτελούν έναν απλό τρόπο για να δώσετε στον εγκέφαλό σας την ευκαιρία να πάρει μια ανάσα.
