Η "Διάπλασις των Παίδων" κυκλοφόρησε για πρώτη φορά το 1879, με ιδρυτή τον Νικόλαο Π. Παπαδόπουλο, και αποτέλεσε ένα από τα σημαντικότερα ελληνικά περιοδικά για παιδιά και νέους. Με την ιστορία του περιοδικού συνδέθηκε και ο Γρηγόριος Ξενόπουλος, ο οποίος συνεργάστηκε επί σειρά ετών μαζί του, ανέλαβε τη διεύθυνσή του και έγινε ιδιαίτερα γνωστός μέσα από τη στήλη του ως "Φαίδων".
Στις σελίδες του περιοδικού δεν υπήρχαν μόνο λογοτεχνικά κείμενα, ιστορίες και επιστολές. Υπήρχε επίσης χώρος για επιστημονικά και τεχνολογικά θέματα, ορισμένα από τα οποία προκαλούν σήμερα ιδιαίτερη εντύπωση.
Τα "Ταχυδρομεία του 2.000"
Ένα από τα πιο χαρακτηριστικά παραδείγματα είναι ένα κείμενο με τον τίτλο "Ταχυδρομεία του 2.000". Οι συντάκτες επιχειρούσαν να φανταστούν πώς θα επικοινωνούσαν οι άνθρωποι αρκετές δεκαετίες αργότερα.
Η βασική ιδέα ήταν ότι η παραδοσιακή αλληλογραφία θα έδινε τη θέση της στην ηλεκτρονική μετάδοση της πληροφορίας. Το μήνυμα θα μπορούσε να φτάνει στον παραλήπτη σχεδόν αμέσως, χωρίς να χρειάζεται να μεταφερθεί ένας φάκελος από τόπο σε τόπο.
Το κείμενο περιέγραφε μάλιστα μια συσκευή που θα υπήρχε σε κάθε σπίτι και θα συνδύαζε επικοινωνία και διαχείριση της αλληλογραφίας, με τρόπο παρόμοιο με εκείνον που είχε τότε το τηλέφωνο.
Ακόμη πιο εντυπωσιακή ήταν η ιδέα ότι για την αποστολή ενός μηνύματος δεν θα χρειαζόταν μια παραδοσιακή ταχυδρομική διεύθυνση. Ένας αριθμός θα αρκούσε για να εντοπιστεί ο παραλήπτης και να σταλεί σε εκείνον η πληροφορία.
Η περιγραφή αυτή θυμίζει έντονα τον τρόπο με τον οποίο λειτουργούν σήμερα το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, τα άμεσα μηνύματα και οι ψηφιακές υπηρεσίες επικοινωνίας.
Η τεχνολογία που γίνεται όλο και μικρότερη
Μια ακόμη σημαντική πρόβλεψη αφορούσε τη σμίκρυνση των ηλεκτρονικών συσκευών.
Σε σχετικό δημοσίευμα γινόταν αναφορά σε μικρούς ραδιοφωνικούς δέκτες, φορητά μαγνητόφωνα, μικροσκοπικούς πομπούς αλλά και σε έναν ηλεκτρονικό κινητήρα με διαστάσεις μικρότερες ακόμη και από την κεφαλή ενός σπίρτου.
Η λογική πίσω από αυτές τις εξελίξεις ήταν ότι η τεχνολογία δεν θα γινόταν μόνο ισχυρότερη, αλλά και ολοένα μικρότερη. Μια τάση που σήμερα θεωρείται δεδομένη, καθώς ένας σύγχρονος υπολογιστής, μια κάμερα, αισθητήρες και πλήθος άλλων λειτουργιών μπορούν να χωρέσουν σε μια συσκευή που κρατάμε στην παλάμη μας.
Πομποί μέσα σε δόντια
Ίσως μία από τις πιο ασυνήθιστες αναφορές βρίσκεται στην περιγραφή μικροσκοπικών ραδιοφωνικών πομπών που μπορούσαν να τοποθετηθούν σε δόντια.
Σκοπός τους ήταν η μετάδοση πληροφοριών σχετικά με την κατάσταση του στόματος. Η ιδέα αυτή μοιάζει σήμερα με τις σύγχρονες τεχνολογίες αισθητήρων και τις συνδεδεμένες συσκευές υγείας, όπου μικρές ηλεκτρονικές μονάδες μπορούν να συλλέγουν δεδομένα και να τα μεταδίδουν.
Παράλληλα, το περιοδικό αναφερόταν σε πομπούς τόσο μικρού μεγέθους ώστε να μπορούν να τοποθετηθούν ή να κρυφτούν μέσα στα ρούχα.
Φυσικά, οι σημερινοί όροι όπως "wearables", "smart health" και "connected devices" δεν υπήρχαν τότε. Η βασική όμως ιδέα της φορητής τεχνολογίας και της συλλογής πληροφοριών υπήρχε ήδη.
Μικροκάμερες σε δύσκολα προσβάσιμα σημεία
Εντυπωσιακή είναι και η αναφορά σε μια ιδιαίτερα μικρή τηλεοπτική κάμερα, σχεδιασμένη ώστε να μπορεί να εισχωρεί σε περιορισμένους χώρους.
Η συσκευή μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την επιθεώρηση σημείων στα οποία ήταν δύσκολο ή επικίνδυνο να φτάσει ο άνθρωπος. Μεταξύ των πιθανών εφαρμογών αναφέρονταν οι πυρηνικοί αντιδραστήρες, τα εσωτερικά τμήματα πτερυγίων αεροπλάνων και μικροί κλίβανοι.
Η φιλοσοφία αυτή συναντάται σήμερα σε πολλές εφαρμογές: από τις βιομηχανικές κάμερες και τα ενδοσκόπια μέχρι τα ρομποτικά συστήματα που χρησιμοποιούνται για ελέγχους σε επικίνδυνα ή δυσπρόσιτα σημεία.
Φορητές συσκευές και δεδομένα σε πραγματικό χρόνο
Οι σελίδες της "Διαπλάσεως" περιέχουν ακόμη και αναφορές σε φορητές συσκευές που μπορούσαν να λαμβάνουν εξειδικευμένες πληροφορίες μέσω δικτύου.
Σε μία από αυτές τις περιπτώσεις παρουσιάζεται συσκευή που συνδύαζε ραδιοφωνικό δέκτη με έναν δεύτερο δέκτη για μετεωρολογικές πληροφορίες. Ο τελευταίος ήταν συνδεδεμένος με δίκτυο που μετέδιδε δεδομένα για τον καιρό προς τους πιλότους.
Η ιδέα της συνεχούς λήψης εξειδικευμένων πληροφοριών από ένα δίκτυο θυμίζει αρκετά τη σημερινή λειτουργία των συνδεδεμένων συσκευών, οι οποίες αντλούν δεδομένα σχεδόν σε πραγματικό χρόνο.
Η θερμογραφία είχε ήδη θέση στις σελίδες του περιοδικού
Σε άλλο σημείο γίνεται αναφορά στη θερμογραφία, δηλαδή στην απεικόνιση των διαφορών θερμοκρασίας στην επιφάνεια του ανθρώπινου σώματος.
Πρόκειται για τεχνολογία που σήμερα έχει πολλές εφαρμογές, από την ιατρική έρευνα και τη βιομηχανία μέχρι την ασφάλεια και τον τεχνικό έλεγχο.
Ένα αρχείο που δείχνει πόσο γρήγορα αλλάζει η τεχνολογία
Το συγκεκριμένο αρχειακό υλικό εντοπίστηκε στο αρχείο του δημοσιογράφου και συγγραφέα Αλέκου Λιδωρίκη και συνοδευόταν, μεταξύ άλλων, από μεταγενέστερο σημείωμα του 1985.
Η αξία αυτών των σελίδων δεν βρίσκεται μόνο στο πόσο πέτυχαν ορισμένες από τις προβλέψεις τους. Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι αποτυπώνουν τεχνολογικές τάσεις οι οποίες βρίσκονταν ήδη σε εξέλιξη: τη σμίκρυνση των συσκευών, την ασύρματη επικοινωνία, την αυτοματοποίηση, τη μετάδοση δεδομένων και τη χρήση αισθητήρων.
Πολλά από όσα παρουσιάζονταν τότε ως μακρινό μέλλον αποτελούν σήμερα μέρος της καθημερινότητας. Το email, οι φορητές συσκευές, οι αισθητήρες υγείας, οι μικροκάμερες και η άμεση ανταλλαγή πληροφοριών δεν εμφανίστηκαν από το πουθενά. Οι τεχνολογικές βάσεις τους είχαν αρχίσει να διαμορφώνονται πολλές δεκαετίες νωρίτερα.
Και ίσως αυτή να είναι η πιο ενδιαφέρουσα διαπίστωση που προκύπτει από τις παλιές σελίδες της "Διαπλάσεως": το μέλλον της τεχνολογίας συχνά αρχίζει να διαγράφεται πολύ πριν γίνει πραγματικότητα.
